Badanie amylazy we krwi

Czym jest amylaza?

Amylaza jest enzymem trawiennym wydzielanym głównie przez trzustkę i ślinianki.

Jej podstawową funkcją jest rozkład skrobi i glikogenu do mniejszych cząsteczek, głównie maltozy, maltotriozyn i dekstryn. Bierze udział w trawieniu węglowodanów.

Występuje w kilku rodzajach, które zależne są od miejsca jej produkcji w organizmie. U ludzi wyróżnia się 2 główne podtypy:

• P-amylaza (typ trzustkowy) – wytwarzana przez komórki trzustki, uwalniana do dwunastnicy przez układ przewodów trzustkowych.
• S-amylaza (typ śliniankowy) – produkowana przede wszystkim przez gruczoły ślinowe.

W niskich stężeniach obecna jest także w jądrach, jajnikach, jajowodach, płucach, mięśniach poprzecznie prążkowanych, łzach i mleku matki.

Kiedy warto wykonać badanie amylazy we krwi?

Główne wskazania kliniczne do oznaczenia amylazy całkowitej we krwi to podejrzenie chorób trzustki, ślinianek oraz innych narządów przewodu pokarmowego.

Badanie wykonywane jest szczególnie często:

• przy podejrzeniu ostrego zapalenia trzustki (OZT),
• w celu oceny przebiegu leczenia chorób trzustki i ślinianek,
• w diagnostyce różnicowej silnego bólu brzucha (w celu oceny, czy przyczyną jest trzustka, czy np. kamica żółciowa, niedrożność jelit, perforacja wrzodu, zapalenie otrzewnej),
• może być wykorzystane w celu diagnostyki i oceny zaostrzeń przewlekłego zapalenia trzustki (PZT).

Badanie warto wykonać także po pojawieniu się objawów, które mogą wskazywać na wymienione powyżej zaburzenia. Symptomy, które powinny być powodem do niepokoju, omówione zostaną w dalszej sekcji.

Jak przebiega badanie?

Badanie polega na pobraniu próbki krwi żylnej ze zgięcia łokciowego pacjenta przez wykwalifikowany personel medyczny. Materiał jest następnie przekazywany do laboratorium diagnostycznego.

Normy

Zakres wartości referencyjnych zależy od zastosowanej metody oznaczenia, konkretnego laboratorium oraz wieku pacjenta, przez co nie ma uniwersalnej normy.

Wynik badania zawsze powinien być interpretowany przez lekarza, który uwzględni także objawy kliniczne i w razie wątpliwości diagnostycznych zasugeruje wykonanie dodatkowych oznaczeń.

Przyczyny niskiej aktywności enzymu

Niski poziom amylazy we krwi (hipoamylazemia) jest rzadziej spotykany.

Z niskim stężeniem amylazy mogą współwystępować:

• przewlekłe zapalenie trzustki (PZT),
• zewnątrzwydzielnicza niewydolność trzustki (EPI),
• martwicze zapalenie trzustki,
• mukowiscydoza,
• cukrzyca,
• otyłość i zespół metaboliczny,
• niealkoholowe stłuszczeniowe zapalenie wątroby,
•  ciężkie uszkodzenie wątroby,
• zatrucie ciążowe (preeklampsia).

Objawy niskiej amylazy

Hipoamylazemia nie jest chorobą samą w sobie. Objawy odzwierciedlają chorobę podstawową powodującą zmniejszenie aktywności enzymu.

W ich przebiegu mogą pojawiać się:

• biegunka tłuszczowa,
• utrata masy ciała mimo prawidłowego lub zwiększonego apetytu,
• wzdęcia, gazy, uczucie pełności,
•  nawracające bóle nadbrzusza,
• osłabienie, przewlekłe zmęczenie.
• objawy mukowiscydozy – kaszel, duszność, nawracające infekcje dróg oddechowych.

Przyczyny podwyższonej aktywności enzymu

Podwyższony poziom amylazy całkowitej (hiperamylazemia) może wynikać z przyczyn trzustkowych, śliniankowych, pozatrzustkowych i pozaśliniankowych:

Przyczyny trzustkowe:

• ostre zapalenie trzustki (OZT),
• zaostrzenie przewlekłego zapalenia trzustki,
• torbiele trzustki,
• urazy trzustki,
• dysfunkcja zwieracza Oddiego – zaburzenie pracy mięśnia kontrolującego przepływ żółci i soku trzustkowego do dwunastnicy,
• rak trzustki (chociaż często mieści się w granicach normy).

Przyczyny śliniankowe (wzrost frakcji S-amylazy):

• świnka,
• niewirusowe zapalenie ślinianek – bakteryjne, autoimmunologiczne,
• kamica przewodów ślinowych,
• jadłowstręt psychiczny (anorexia nervosa) i bulimia.

Przyczyny pozatrzustkowe i pozaśliniankowe:

• niedrożność jelit (może dotyczyć zarówno jelita cienkiego, jak i grubego),
• perforacja wrzodu żołądka lub dwunastnicy,
• zapalenie pęcherzyka żółciowego i kamica żółciowa
• przewlekła choroba nerek lub ostra niewydolność tego narządu,
• choroby wątroby (marskość, zapalenie wątroby),
• ciąża pozamaciczna,
• cukrzycowa kwasica ketonowa,
• makroamylazemia,
• celiakia, chłoniaki,
• nowotwory złośliwe,
• przewlekłe nadużywanie alkoholu,
• niektóre leki.

Objawy wysokiej amylazy

Objawy kliniczne zależą od choroby podstawowej.

Przy ostrym zapaleniu trzustki mogą pojawiać się:

• nagły, silny ból zlokalizowany w nadbrzuszu – o charakterze palącym, ciągłym, promieniujący do pleców lub pasowo do obu boków,
• wielokrotne wymioty,
• wysoka gorączka i dreszcze,
• zatrzymanie gazów i stolca, wzdęcia,
• tachykardia i spadek ciśnienia tętniczego – w ciężkich przypadkach.

Zapalenie ślinianek lub świnka często powodują:

• obrzęk i bolesność okolicy żuchwy lub uszno-skroniowej,
• trudności w połykaniu i przeżuwaniu,
• gorączkę i złe samopoczucie ogólne.

Niedrożność jelit i perforacja wywołują głównie:

• rozlany, narastający ból brzucha,
• brak stolca i gazów, wzdęcia,
• wymioty.

Makroamylazemia zazwyczaj przebiega bezobjawowo. Jest to stan, w którym cząsteczki amylazy łączą się z immunoglobulinami, tworząc duże kompleksy enzymu, które nie są odfiltrowane przez nerki. Jej charakterystyczną cechą jest podwyższenie stężenia amylazy całkowitej we krwi przy prawidłowym lub obniżonym poziomie amylazy w moczu.

Jak przygotować się do badania?

By uzyskać wiarygodny wynik oznaczenia aktywności amylazy w surowicy krwi:

• Na badanie należy zgłosić się na czczo – 8-12 godzin od ostatniego posiłku.
• Na pobranie najlepiej udać się w godzinach porannych.
• W dniach poprzedzających badanie nie spożywaj alkoholu i unikaj intensywnej aktywności fizycznej.
• Poinformuj lekarza o stosowanych lekach.

• Wynik badania dostępny w ciągu 3 dni roboczych,
• Możliwość odbioru wyniku w recepcji wybranej placówki,
• Możliwość dostępu do wyniku online. W tym celu należy pobrać hasło dostępowe na recepcji wybranej placówki.