Badanie diagnostyka dziedzicznej choroby Alzheimera - I etap diagnostyki

Czym jest dziedziczna choroba Alzheimera?

Choroba Alzheimera (AD) występuje w dwóch głównych postaciach.

Najczęstsza forma pojawia się zazwyczaj po 65. roku życia i wynika ze złożonego współdziałania czynników genetycznych (np. gen APOE), środowiskowych i związanych ze stylem życia – żaden pojedynczy gen nie determinuje tu zachorowania w sposób pewny.

Dziedziczna choroba Alzheimera (znana też jako rodzinna choroba Alzheimera, FAD) to rzadka, autosomalnie dominująca postać choroby. Jest spowodowana mutacjami w jednym z trzech genów:

• PSEN1
• PSEN2
• APP

Mutacja genu PSEN1 odpowiada za zdecydowaną większość przypadków.

Rola genu PSEN1 w organizmie

Gen PSEN1 koduje białko preseniliny 1 – kluczowy składnik kompleksu gamma-sekretazy, enzymu odpowiedzialnego za prawidłowe cięcie białka prekursorowego amyloidu (APP) oraz białek sygnałowych z rodziny Notch, odgrywających istotną rolę w różnicowaniu i przeżyciu komórek.

W warunkach prawidłowych gamma-sekretaza tnie APP na krótkie, rozpuszczalne fragmenty amyloidu beta (głównie Aβ40 oraz w mniejszej ilości Aβ42), które są sprawnie usuwane z mózgu. Mutacje w genie PSEN1 zaburzają ten proces: prowadzą do nadmiernej produkcji dłuższego i znacznie bardziej agregującego fragmentu Aβ42, który odkłada się w tkance mózgowej w postaci nierozpuszczalnych blaszek amyloidowych.

Nagromadzenie toksycznego Aβ42 zapoczątkowuje kaskadę neurodegeneracyjną – prowadzi do śmierci neuronów oraz postępujących zaburzeń pamięci, funkcji poznawczych i zachowania, które są charakterystyczne dla choroby Alzheimera.

Kto powinien wykonać badanie?

Badanie jest wskazane przede wszystkim dla:

• osób, u których co najmniej jeden rodzic lub rodzeństwo zachorowało na chorobę Alzheimera przed 65. rokiem życia
• osób, u których w rodzinie wystąpiły co najmniej dwa przypadki wczesnej demencji w kolejnych pokoleniach
• krewnych pierwszego stopnia znanych nosicieli patogennej mutacji PSEN1 (badanie predyktywne)
• pacjentów z objawami otępienia o wczesnym początku, u których lekarz neurolog rozważa podłoże genetyczne.

Na czym polega diagnostyka dziedzicznej postaci choroby Alzheimera?

Personel Punktu Pobrań pobiera próbkę krwi żylnej ze zgięcia łokciowego. Z pobranego materiału izolowane jest DNA, które następnie trafia do specjalistycznego laboratorium genetycznego.

Badanie to jest jednym z podstawowych badań genetycznych dziedzicznej choroby Alzheimera. Należy jednak pamiętać, że wynik negatywny nie wyklucza zachorowania – może on oznaczać, że przyczyna leży w innym genie np. APP (ALZ-2) lub PSEN2.

Przygotowanie do badania

Badanie nie wymaga specjalnego przygotowania. Należy pamiętać o kilku ważnych zasadach:

• Badanie można wykonać o dowolnej porze dnia, nie ma wymogu bycia na czczo.
• Przed badaniem można wypić dowolną ilość wody.

Ze względu na genetyczny charakter badania i jego potencjalnie dalekosiężne konsekwencje dla pacjenta i jego rodziny, przed wykonaniem badania konieczna jest konsultacja z lekarzem genetykiem lub neurologiem, który wyjaśni cel, zakres i możliwe implikacje wyników badania.

Przed badaniem pacjent powinien poinformować lekarza o wszystkich znanych przypadkach choroby Alzheimera lub demencji w rodzinie, szczególnie tych o wczesnym początku, ponieważ wywiad rodzinny ma kluczowe znaczenie dla interpretacji wyników badania genetycznego.