Badanie androstendionu

Czym jest androstendion?

Androstendion to hormon steroidowy z grupy androgenów, wytwarzany głównie przez korę nadnerczy (u obu płci), a także przez jajniki u kobiet i jądra u mężczyzn.

Sam hormon jest stosunkowo słabym androgenem – jego zasadnicze znaczenie polega na przekształcaniu się w silniejsze hormony. W tkankach obwodowych (m.in. w tkance tłuszczowej, skórze, wątrobie) jest przekształcany:

• w testosteron – główny androgen odpowiedzialny za cechy i funkcje męskie,
• w estron – estrogen istotny zwłaszcza po menopauzie, gdy jajniki ograniczają produkcję estradiolu,
• w estradiol – poprzez dalszą konwersję estronu.

Rola androstendionu w organizmie

Androstendion odpowiada za wykształcanie się drugorzędowych cech płciowych – zmian zachodzących w organizmie podczas dojrzewania, które różnicują wygląd kobiet i mężczyzn, ale nie są bezpośrednio związane z narządami rozrodczymi. Są to np. owłosienie ciała i twarzy, obniżenie głosu oraz charakterystyczna budowa sylwetki.

Kiedy warto wykonać badanie poziomu androstendionu?

Badanie jest szczególnie wartościowe, gdy objawy kliniczne sugerują zaburzenia produkcji androgenów.

Badanie przydaje się w diagnostyce schorzeń takich jak:

• zespół policystycznych jajników (PCOS),
• wrodzony przerost nadnerczy (WPN, CAH),
• guzy nadnerczy lub gonad,
• zespół Cushinga,
• niewydolność nadnerczy (choroba Addisona).

Ważnym wskazaniem do wykonania badania jest przedwczesne dojrzewanie płciowe u dzieci – przyspieszony wzrost, wczesne pojawienie się owłosienia łonowego.

Badanie może również stanowić element diagnostyki hormonalnej w diagnostyce niepłodności u kobiet i mężczyzn.

Na czym polega badanie?

Badanie polega na pobraniu próbki krwi żylnej ze zgięcia łokciowego.

Normy (wartości referencyjne)

Wartości referencyjne androstendionu różnią się w zależności od płci, a u kobiet dodatkowo od fazy cyklu miesiączkowego i wieku.

Dodatkowo zakres norm może być inny w każdym laboratorium, dlatego wynik zawsze należy odczytywać w odniesieniu do przedziału podanego na wydruku z konkretnego laboratorium.

Przyczyny niskiego poziomu

Za niski poziom androstendionu we krwi mogą odpowiadać:

• niewydolność nadnerczy (choroba Addisona) – uszkodzenie kory nadnerczy ogranicza produkcję wszystkich steroidów nadnerczowych;
• niedoczynność przysadki mózgowej – niedobór ACTH i LH zmniejsza stymulację zarówno nadnerczy, jak i gonad;
• menopauza – fizjologiczny spadek produkcji jajnikowej;
• niedoczynność gonad (hipogonadyzm) – obniżona czynność jajników lub jąder.
• wiek – androstendion spada stopniowo po 30. roku życia u obu płci.

Objawy niskiego poziomu

Główne objawy niedoboru tego hormonu to:

• obniżone libido i osłabienie popędu seksualnego,
• zmęczenie, osłabienie ogólne i spadek masy mięśniowej,
• zmniejszenie owłosienia ciała i łonowego,
• u kobiet – suchość pochwy, zaburzenia miesiączkowania,
• u dzieci – opóźnione dojrzewanie płciowe i zahamowanie wzrostu,
• obniżony nastrój, problemy z koncentracją.

Przyczyny wysokiego poziomu

Podwyższony poziom androstendionu zwykle wskazuje na zaburzenia gospodarki hormonalnej i nadmierną produkcję androgenów w organizmie. Obserwowany jest w wyniku sytuacji takich jak:

• wrodzony przerost nadnerczy (CAH) – najczęstsza przyczyna znacznego podwyższenia; defekt enzymu 21-hydroksylazy prowadzi do kumulacji prekursorów androgenów;
• zespół policystycznych jajników (PCOS) – nadmierna produkcja androgenów przez jajniki;
• guzy nadnerczy lub gonad – bardzo wysokie wartości mogą sugerować obecność guza wydzielającego androgeny i wymagają dalszej diagnostyki;
• zespół Cushinga – nadczynność kory nadnerczy prowadzi do nieznacznego wzrostu androgenów;
• hiperandrogenizm idiopatyczny – podwyższone androgeny bez uchwytnej przyczyny;
• stosowanie sterydów anabolicznych i suplementów androstendionu.

Objawy wysokiego poziomu

Nadmiar androstendionu może wpływać na samopoczucie, życie seksualne i wygląd, a także na rozwój płciowy u dzieci. Skutki różnią się istotnie w zależności od płci.

U kobiet najważniejsze symptomy to:

• hirsutyzm – nadmierne owłosienie twarzy, klatki piersiowej, brzucha
• trądzik oporny na leczenie i łojotok
• łysienie androgenowe (wypadanie włosów na szczycie głowy)
• zaburzenia lub brak miesiączki, brak owulacji
• wirylizacja – obniżenie głosu, powiększenie łechtaczki, zanik kobiecych kształtów sylwetki
• niepłodność.

U mężczyzn objawy są znacznie mniej wyraźne ze względu na wysoki naturalny poziom androgenów. Pojawiają się:

• ginekomastia – w niektórych przypadkach może wystąpić powiększenie gruczołów piersiowych wskutek obwodowej konwersji androgenów do estrogenów,
• u chłopców – przedwczesne dojrzewanie płciowe, przyspieszony wzrost, wczesne pojawienie się owłosienia.

U dzieci obojga płci nadmiar androstendionu odpowiedzialny jest za:

• przedwczesne adrenarche – pojawienie się owłosienia łonowego przed 8. rokiem życia u dziewczynek i 9. r.ż. u chłopców
• przyspieszone dojrzewanie kości i przedwczesne zamknięcie chrząstek wzrostowych, co paradoksalnie skutkuje niższym wzrostem końcowym.

Przygotowanie do badania

Badanie androstendionu najlepiej zaplanować rano, na czczo, w godzinach 8:00–9:00, ponieważ poziom hormonu zmienia się w ciągu dnia.

U kobiet zaleca się wykonanie badania w pierwszym tygodniu cyklu miesiączkowego (między 2. a 5. dniem) lub zgodnie z zaleceniami lekarza.