Badanie APTT

Czym jest badanie APTT?

APTT (czas częściowej tromboplastyny po aktywacji, dawniej czas kaolinowo‑kefalinowy) to podstawowe badanie oceniające sprawność wewnątrzpochodnej i wspólnej drogi krzepnięcia. Test mierzy czas potrzebny do wytworzenia skrzepu krwi w próbce osocza po dodaniu odpowiednich odczynników aktywujących.

Badanie zależy głównie od aktywności czynników XII, XI, IX, VIII (droga wewnątrzpochodna) oraz X, V, II (protrombina) i I (fibrynogen) z drogi wspólnej, a także prekalikreiny i kininogenu wielkocząsteczkowego.

Kiedy należy wykonać badanie?

APTT zleca się wtedy, gdy trzeba ocenić przebieg procesu krzepnięcia oraz jakie jest ryzyko krwawienia lub zakrzepicy.

Badanie jest pomocne, jeśli:

• masz bardzo obfite miesiączki,
• często krwawisz z nosa,
• krwawienie po wyrwaniu zęba lub drobnym zabiegu trwa podejrzanie długo,
• na skórze łatwo pojawiają się siniaki lub wybroczyny,
• występują epizody zakrzepicy (np. zakrzepica żył głębokich),
• dochodzi do nawracających poronień.

Lekarz może zlecić APTT przy podejrzeniu:

• hemofilii (A, B lub C),
• choroby von Willebranda,
• wrodzonych lub nabytych niedoborów czynników krzepnięcia.

APTT pomaga ocenić ryzyko krwawienia:

• przed zabiegami operacyjnymi,
• przed procedurami inwazyjnymi, takimi jak biopsje czy większe zabiegi stomatologiczne.

U osób w trakcie leczenia przeciwzakrzepowego wykonanie badania APTT służy do:

• monitorowania leczenia heparyną niefrakcjonowaną (UFH)
• kontroli działania niektórych innych leków przeciwzakrzepowych.

Należy pamiętać, że prawidłowy wynik APTT nie wyklucza wszystkich zaburzeń krzepnięcia. Może pozostawiać w granicach wartości referencyjnych np. przy łagodnej postaci von Willebranda.

Na czym polega badanie APTT?

Do badania APTT potrzebna jest krew z żyły w zgięciu łokcia, pobrana do specjalnej probówki ze środkiem przeciwkrzepliwym (np. cytrynian sodu) w ściśle określonych proporcjach.

Normy

Zakres referencyjny zależy od laboratorium, użytego odczynnika i aparatu analitycznego, dlatego zawsze należy interpretować wynik w oparciu o normy danego laboratorium.

Każdy wynik badania APTT należy skonsultować z lekarzem, który oceni czas APTT w kontekście indywidualnego obrazu klinicznego.

Interpretacja wyników

Odchylenia od normy wskazują na zaburzenia krzepnięcia krwi.

Wydłużone APTT

Jeśli APTT jest wydłużone, może to wskazywać na zaburzenia krzepnięcia i w zależności od przyczyny wiązać się ze zwiększonym ryzykiem krwawień. Zwykle wymaga dalszej diagnostyki. Przyczyny mogą być różne:

• Wrodzone zaburzenia procesu krzepnięcia krwi: m.in. hemofilia A, B, C, wrodzone niedobory czynników krzepnięcia (np. VIII, IX, XI, XII, X, V, II), cięższe postacie choroby von Willebranda, niedobór fibrynogenu.
• Nabyte choroby: zaawansowane choroby wątroby, ciężki niedobór witaminy K, zespół DIC, powikłania po masywnych przetoczeniach krwi, niektóre białaczki i inne nowotwory wpływające na układ krzepnięcia.
• Leki przeciwzakrzepowe: przede wszystkim heparyna niefrakcjonowana (UFH) oraz niektóre leki bezpośrednio hamujące trombinę.
• Inhibitory krzepnięcia: substancje, które aktywnie hamują czynniki krzepnięcia).

Aby odróżnić niedobór czynnika od obecności inhibitora, stosuje się tzw. test mieszania (mixing test):

• jeśli po zmieszaniu osocza pacjenta z osoczem prawidłowym APTT wraca do normy – najczęściej chodzi o niedobór któregoś z czynników krzepnięcia.
• jeśli APTT nadal pozostaje wydłużone – sugeruje to obecność inhibitora.

Skrócone APTT

Skrócone APTT spotyka się rzadziej, ale może wiązać się ze zwiększoną skłonnością do zakrzepów. Może pojawiać się m.in. w:

• stanach nadkrzepliwości i trombofilii,
• reakcji ostrej fazy z przejściowym wzrostem czynnika VIII oraz w przebiegu niektórych nowotworów (np. jajnika, trzustki, jelita grubego).

Często jednak skrócone APTT wynika z tzw. błędów przedanalitycznych, czyli problemów technicznych przy pobraniu lub przygotowaniu próbki, na przykład:

• zbyt mała ilość krwi w probówce,
• bardzo wysoki hematokryt,
• zanieczyszczenie próbki krwi.

Przygotowanie do badania

By prawidłowo przygotować się do badania zalecane jest, by:

• być na czczo (8-12 godzin od ostatniego posiłku),
• na pobranie krwi przyjść rano,
• w dniu poprzedzającym badanie unikać używek,
• zgłosić lekarzowi przyjmowanie leków wpływających na krzepnięcie.