Trijodotyronina wolna FT3

Jaką funkcję pełni trijodotyronina wolna?

Hormony tarczycy pracują „po cichu” w tle każdego dnia, ale efekty ich działania odczuwasz w całym ciele. Jednym z kluczowych hormonów jest wolna trijodotyronina (fT3). Od hormonów tarczycy, w tym fT3, zależy praca m.in.:

• metabolizmu energetycznego – hormon ten zwiększa tempo przemiany materii, termogenezę (proces wytwarzania ciepła przez organizm), zużycie tlenu przez komórki;
• metabolizmu węglowodanów – nasila glikogenolizę i glukoneogenezę w wątrobie – procesy, które przyczyniają się do podnoszenia stężenia glukozy we krwi;
• metabolizmu lipidów – zwiększa liczbę receptorów LDL w hepatocytach (obniża LDL, czyli tzw. „zły cholesterol”);
• układu sercowo-naczyniowego – zwiększa częstość i siłę skurczów serca i obniża opór naczyniowy, który decyduje m.in. o wartości ciśnienia tętniczego;
• układu nerwowego – hormony tarczycy wpływają na czuwanie, koncentrację, nastrój;
• układu pokarmowego – stymuluje motorykę jelit;
• układu mięśniowo-szkieletowego – hormon jest niezbędny do wzrostu kości u dzieci;
• układu rozrodczego – reguluje gospodarkę hormonalną u kobiet i mężczyzn, przez co wpływa na płodność
• nerek – wpływa na filtrację kłębuszkową (pierwszy etap powstawania moczu) i gospodarkę wodno-elektrolitową.

Wskazania do badania fT3

W rutynowym przesiewowym badaniu tarczycy u zdrowej osoby bez objawów fT3 nie jest rekomendowane. Wówczas wystarczy pomiar stężenia TSH.

Są jednak sytuacje, w których pomiar fT3 dostarcza kluczowych informacji. Należą do nich:

• Wykluczenie T3-toksykozy (gdy TSH jest obniżone przy prawidłowym stężeniu fT4) – oznaczenie fT3 we krwi to kluczowe badanie potwierdzające.
• Podejrzenie choroby Gravesa-Basedowa – stosunek fT3 i fT4 pomaga różnicować Gravesa od zapalenia tarczycy.
• Ocena skuteczności leczenia nadczynności (przy użyciu tyreostatyków) i ryzyka nawrotu.
• Monitoring leczenia raka tarczycy.
• Podejrzenie zespołu niskiej T3 – zaburzenia poziomu hormonów tarczycy, które pojawiają się zwykle w przebiegu ciężkich lub przewlekłych chorób ogólnoustrojowych przy zasadniczo prawidłowej czynności samej tarczycy.
• Niejasne objawy sercowo-naczyniowe – zaburzenia pracy tarczycy mogą być przyczyną stanów takich jak tachyarytmie i migotanie przedsionków.

Wskazaniem do badania są również objawy zaburzeń czynności tarczycy.

Jak przebiega badanie laboratoryjne?

Badanie polega na pobraniu próbki krwi żylnej ze zgięcia łokciowego i przekazaniu jej do laboratorium diagnostycznego, gdzie wykonywane jest oznaczenie.

Na każdym etapie badania laboratoryjnego procedury wykonywane są przez personel medyczny.

Normy i interpretacja wyników badania fT3

Wartości referencyjne fT3 mogą się różnić między laboratoriami – zależą od zastosowanej platformy analitycznej, odczynników oraz populacji, na której wyznaczano normy.

Wynik zawsze należy interpretować w odniesieniu do zakresów podanych przez laboratorium wykonujące badanie.

Interpretację wyniku pozostaw lekarzowi, który oceni go łącznie z TSH, fT4 i obrazem klinicznym.

Przyczyny niskiego fT3

Niski poziom fT3 najczęściej jest wynikiem sytuacji takich jak:

• Niedoczynność tarczycy pierwotna – uszkodzenie gruczołu tarczowego.
• Choroba Hashimoto – autoimmunologiczne zapalenie tarczycy.
• Zapalenie tarczycy (np. podostre zapalenie de Quervaina).
• Wole Riedla – rzadkie włókniejące zapalenie tarczycy.
• Niedobór jodu.

Oprócz tego powodem obniżonego stężenia wolnej frakcji hormonu T3 bywają choroby przysadki i podwzgórza:

• guzy przysadki (gruczolaki), które upośledzają wydzielanie TSH;
• niedoczynność przysadki (niski poziom TSH prowadzi do zmniejszonego stymulacji tarczycy i spadku fT3);
• zespół niskiej T3 – w ciężkich stanach (spowodowanych np. zawałem serca, sepsą, niewydolnością nerek czy marskością wątroby) spadek wolnej trijodotyroniny funkcjonuje jako mechanizm adaptacyjny.

Niskie wartości fT3 wynikać mogą także ze stosowania niektórych leków (np. glikokortykosteroidów), ciąży, starzenia się, intensywnego wysiłku fizycznego i diet restrykcyjnych.

Objawy niedoczynności tarczycy

W kontekście tej choroby tarczycy szczególną czujność powinny budzić:

• przewlekłe zmęczenie, ospałość, senność,
• przyrost masy ciała bez zmiany diety,
• sucha skóra, łamliwe paznokcie, wypadanie włosów,
• uczucie ciągłego zimna,
• spowolnienie akcji serca (bradykardia),
• zaparcia,
• obrzęki (zwłaszcza twarzy i kończyn),
• zaburzenia koncentracji, pogorszenie pamięci, depresja,
• problemy z płodnością.

Przyczyny wysokiego fT3

Wysokie fT3 zwykle wskazuje na nadmiar hormonów tarczycy w organizmie (tyreotoksykozę) — niezależnie od tego, czy jej przyczyną jest choroba tarczycy, na nadmierna podaż hormonów z zewnątrz, czy działanie leków.

Za nadmiar tego hormonu najczęściej odpowiadają:

• choroby tarczycy przebiegające z nadczynnością (np. choroba Gravesa-Basedowa, wole guzkowe toksyczne, T3-toksykoza, zapalenie tarczycy, guz przysadki wydzielający TSH)
• podaż hormonów tarczycy z zewnątrz (np. przedawkowanie lewotyroksyny, przyjmowanie preparatów T3).
• leki i substancje podwyższające fT3 (np. amiodaron, heparyna).
• stany fizjologiczne – ciąża (fizjologiczny wzrost fT3).

Objawy nadczynności tarczycy

Do symptomów wskazujących na nadczynność tarczycy należą:

• nieuzasadniona utrata masy ciała mimo dobrego apetytu,
• kołatanie serca, przyspieszone bicie serca (tachykardia),
• nadmierna potliwość, uczucie stałego gorąca,
• drażliwość, nerwowość, niepokój, bezsenność,
• drżenie rąk,
• biegunki,
• wytrzeszcz oczu (charakterystyczny dla choroby Gravesa-Basedowa),
• zaburzenia cyklu miesiączkowego u kobiet,
• widoczne lub wyczuwalne powiększenie tarczycy.

W takich sytuacjach fT3 bywa podwyższone.

Jak się przygotować do badania?

Na badanie najlepiej udać się na czczo (minimum 8–12 godzin bez jedzenia przed pobraniem), ale nie jest to konieczne (chyba, że wykonywane są inne oznaczenia, które tego wymagają.

Pobranie zalecane jest w godzinach porannych, ponieważ stężenie fT3 wykazuje rytm dobowy z najwyższymi wartościami w godzinach porannych.

Skonsultuj z lekarzem, czy na pobranie udać się przed przyjęciem porannej dawki leków (np. heparyna zawyża wynik). Poinformuj personel medyczny o wszystkich przyjmowanych preparatach.

FT3 przygotowanie do badania

Bezpośrednio przed badaniem FT3 dozwolone jest wypicie niewielkiej ilości wody.

Zaleca się, pobieranie krwi w godzinach porannych (7:00–10:00).

• Badanie polega na pobraniu krwi, zgodnie z procedurą pobrania (odkażenie skóry, założenie opaski uciskowej oraz ucisk w miejscu pobrania - po pobraniu krwi należy uciskać miejsce wkłucia 5 minut na wyprostowanej ręce).
• Czas trwania pobrania krwi to kilka do kilkunastu sekund.
• Brak specjalnego przygotowania do badania.
• Pobrania należy dokonać w godzinach porannych.

FT3 wynik

• Wynik badania dostępny zwykle w ciągu 1 dnia roboczego,
• Możliwość odbioru wyniku w recepcji wybranej placówki,