Badanie przesiewowe w kierunku zakażenia krętkiem kiły (test VDRL-RPR)

Czym jest kiła?

Kiła (syfilis) jest klasyczną chorobą przenoszoną drogą płciową. Wyróżnia się:

• fazę zakaźną (kiłę pierwotną),
• kiłę wtórną,
• fazę utajoną (kiłę utajoną),
• fazę późną (niezakaźną),
• kiłę wrodzoną – w wyniku przeniesienia bakterii od matki do dziecka przez łożysko.

Do zakażenia najczęściej dochodzi podczas kontaktów seksualnych z osobą w fazie zakaźnej choroby, kiedy zmiany skórno‑śluzówkowe zawierają dużą liczbę krętków.

Na czym polegają testy przesiewowe?

Badania WR, VDRL i RPR należą do grupy nieswoistych testów serologicznych: wszystkie szukają przeciwciał związanych z zakażeniem, ale różnią się techniką wykonania i „nowoczesnością” metody.

• WR (Odczyn Wassermanna) to historyczna nazwa nieswoistych testów serologicznych; bywa używana jako określenie tej grupy badań;
• VDRL to najczęściej stosowany test na kiłę – wynik odczytywany jest mikroskopowo, analiza ma na celu wykrycie reakcji antygen-przeciwciało;
• RPR to nowsza wersja – analiza może zostać wykonana makroskopowo – diagnosta odczytuje wizualnie, czy w probówce pojawiły się widoczne skupiska (agregaty), które oznaczają obecność przeciwciał.

RPR/VDRL mają dodatkową zaletę: ich wynik zmienia się po skutecznym leczeniu, więc lekarz może na ich podstawie monitorować skuteczność terapii.

Kiedy warto wykonać badania na kiłę?

Badania warto wykonać zawsze, gdy istnieje ryzyko zakażenia lub występują charakterystyczne objawy, a także w określonych sytuacjach przesiewowych (ciąża, dawstwo krwi, wybrane grupy ryzyka):

• przy objawach sugerujących kiłę lub inne choroby intymne,
• po ryzykownych kontaktach seksualnych,
• w badaniach przesiewowych dawców krwi i osocza,
• u osób z obniżoną odpornością,
• jako prenatalne badanie przesiewowe – zachodzi wysokie prawdopodobieństwo transmisji choroby z matki na dziecko (przez łożysko lub w trakcie porodu).

Jak przebiega badanie?

Materiałem do badania jest krew żylna. Surowica pobierana jest najczęściej ze zgięcia łokciowego.

Próbka trafia następnie do laboratorium diagnostycznego.

Normy i wynik badania

Badanie ma charakter jakościowy. Wyróżnia się:

• Wynik ujemny – brak reakcji układu odpornościowego (nieobecność przeciwciał); zazwyczaj oznacza brak aktywnej infekcji, ale nie wyklucza jej w określonych fazach zakażenia.
• Wynik dodatni – obecność przeciwciał – może wskazywać na aktywną infekcję, szczególnie przy wysokich mianach lub ich wzroście w kolejnych badaniach.

Warto mieć świadomość, że WR, VDRL i RPR to tzw. testy nieswoiste – mają wartość przesiewową (np. po ryzykownym zachowaniu seksualnym), ale mogą dawać tzw:

• fałszywie dodatnie wyniki z powodu innych stanów zapalnych w organizmie;
• fałszywie ujemne wyniki możliwe w przypadku kiły wczesnej (tzw. okres inkubacji – zanim układ odpornościowy wytworzy wykrywalne ilości przeciwciał) lub późnej (utajonej) fazy zakażenia kiłą.

W przypadku wątpliwości interpretacyjnych (np. wynik ujemny gdy występują typowe objawy kiły lub gdy pacjent należy do grupy wysokiego ryzyka) lekarz zleca dalszą diagnostykę.

Standardem są badania krętkowe (np. TPHA lub FTA-ABS), które są bardziej specyficzne i ostatecznie potwierdzają lub wykluczają zakażenie (przebyte lub aktualne). Należy jednak pamiętać, że nie służą do monitorowania leczenia.

Przyczyny zakażenia krętkiem kiły (treponema pallidum)

Główne mechanizmy zakażenia to:

• przeniesienie krętka podczas kontaktów waginalnych, analnych lub oralnych;
• zakażenie płodu przez łożysko lub zakażenie okołoporodowe.

Dodatkowe czynniki ryzyka to:

• częsta zmiana partnerów, brak prezerwatywy,
• współwystępowanie innych zakażeń przenoszonych drogą płciową, zwłaszcza HIV.

Objawy choroby

W kile pierwotnej typowe objawy to:

• owrzodzenie w miejscu wniknięcia krętka bladego do organizmu – wrzody pojawiają się najczęściej na narządach płciowych, w okolicy odbytu lub w jamie ustnej;
• powiększenie węzłów chłonnych.

W kile wtórnej występują głównie:

• objawy ogólne – gorączka, złe samopoczucie, bóle mięśni, spadek masy ciała;
• wysypka plamisto‑grudkowa, często obejmująca tułów, dłonie i stopy;
• zmiany na błonach śluzowych – nadżerki w jamie ustnej, gardle, na narządach płciowych.

W kile utajonej nie występują objawy kliniczne – zakażenie Treponema pallidum utrzymuje się, a wykrycie może potwierdzić jedynie wynik testu.

W fazie późnej choroba może manifestować się jako postać:

• sercowo‑naczyniowa – np. tętniak aorty, niewydolność zastawki;
• układu nerwowego (neurosyfilis) – zaburzenia poznawcze, objawy psychiatryczne, ataksja, zaburzenia czucia, porażenia nerwów czaszkowych);
• trzeciorzędowa z guzami kiłowymi w różnych narządach, w tym w kościach, skórze i narządach wewnętrznych.

Przygotowanie do badania

Do wykonania testu nie są wymagane specjalne przygotowania – badanie polega na pobraniu krwi żylnej i można je zazwyczaj wykonać niezależnie od posiłku.

Przed pobraniem poinformuj personel o przyjmowanych lekach (zwłaszcza immunosupresyjnych), niedawnych szczepieniach, chorobach przewlekłych i przebytych infekcjach.

• Wynik badania dostępny w ciągu 3 dni roboczych,
• Możliwość odbioru wyniku w recepcji uprzednio wybranego Centrum,
• Możliwość dostępu do wyniku online. Należy zgłosić się do recepcji w celu wygenerowania hasła dostępowego w wybranym Centrum.