Badanie białko PAPP-A (wg FMF)

Czym jest białko PAPP-A?

PAPP-A (Pregnancy-Associated Plasma Protein A) to wielkocząsteczkowa metaloproteaza cynkowa produkowana głównie przez syncytiotrofoblast łożyska i wydzielana do krwioobiegu matki od bardzo wczesnych tygodni ciąży, gdzie jej stężenie stopniowo wzrasta wraz z postępem ciąży osiągając szczyt w trzecim trymestrze. Białko to zostało odkryte w 1974 roku i początkowo opisane jako białko charakterystyczne dla ciąży, jednak dopiero późniejsze badania ujawniły jego kluczowe znaczenie jako markera prenatalnego – obniżone stężenie PAPP-A w pierwszym trymestrze ciąży jest silnie związane z podwyższonym ryzykiem aberracji chromosomowych płodu, w szczególności trisomii 21, 18 i 13. Badanie PAPP-A według wytycznych FMF (Fetal Medicine Foundation) oznacza, że oznaczenie jest wykonywane i interpretowane zgodnie ze standaryzowanym protokołem opracowanym przez Fetal Medicine Foundation – międzynarodową organizację naukową zajmującą się medycyną płodową – który zapewnia najwyższą czułość i swoistość diagnostyczną testu przesiewowego pierwszego trymestru.

Test PAPP-A to prenatalny, nieinwazyjny test diagnostyczny opierający się na ocenie stężenia specyficznego białka produkowanego w organizmie kobiety podczas ciąży. Test PAPP-A umożliwia oszacowanie statystycznego ryzyka występowania u płodu wad genetycznych w postaci trisomii.

Czym jest test PAPP-A wg FMF?

Test PAPP-A to prenatalny, nieinwazyjny test diagnostyczny opierający się na ocenie stężenia specyficznego białka produkowanego w organizmie kobiety podczas ciąży. Pełna nazwa tego związku to ciążowe białko osoczowe A, a jego poziomy we krwi fizjologicznie wzrastają wraz z czasem trwania ciąży. Ocena tych stężeń jest jednym z podstawowych nieinwazyjnych badań prenatalnych, które mają na celu ogólną ocenę zdrowia dziecka i prawidłowość jego rozwoju w łonie matki. Dzięki wykonywaniu tych badań możliwe jest wczesne wykrycie czynników ryzyka, które mogłyby wskazywać na obecność wad wrodzonych u płodu.

Test PAPP-A jednak nie dostarcza definitywnych informacji na temat obecności choroby, a uzyskane wyniki należy potwierdzić za pomocą bardziej dokładnych rodzajów badań prenatalnych. Szczegółowe normy i zalecenia dotyczące wykonywania tych badań standaryzowane są przez FMF, czyli Fetal Medicine Foundation, która zajmuje się zdrowiem kobiet w ciąży i ich dzieci w okresie prenatalnym.

Kiedy należy wykonać test PAPP-A wg FMF?

Zarówno fundacja FMF jak i Polskie Towarzystwo Ginekologiczne zalecają wykonywanie testu PAPP-A podczas pierwszego trymestru ciąży, niezależnie od wieku matki. Optymalnie badanie powinno zostać przeprowadzone między 11, a 13 tygodniem ciąży. Dodatkowo w tym samym okresie powinno zostać przeprowadzone badanie obrazowe z wykorzystaniem metody USG- tzw. USG genetyczne, gdyż ma ono na celu wykrycie zaburzeń, które mogą wskazywać na obecność wad genetycznych u dziecka. Badanie umożliwia lekarzowi wizualną ocenę płodu oraz uzyskanie dodatkowych informacji na temat ewentualnych zaburzeń rozwoju.

Po co wykonuje się test PAPP-A wg FMF?

Test PAPP-A umożliwia oszacowanie statystycznego ryzyka występowania u płodu wad genetycznych w postaci trisomii. W prawidłowych warunkach każda komórka zdrowego człowieka zawiera 46 chromosomów zgrupowanych w 23 pary. Chromosomy to struktury obecne w jądrze komórkowym, które tworzy ludzki materiał genetyczny w postaci kodu DNA. Niektóre wady wrodzone wynikają z zaburzeń w ilości określonych chromosomów- może być ich za dużo lub zbyt mało. W sytuacji, gdy w jednej parze występuje dodatkowy, trzeci chromosom mówimy o trisomii określonej pary. Nieprawidłowe wyniki stężeń PAPP-A we krwi matki mogą wskazywać na rozwój następujących chorób:

• trisomia 13 chromosomu – zespół Patau
• trisomia 18 chromosomu – zespół Edwardsa
• trisomia 21 chromosomu – zespół Downa

Test PAPP-A charakteryzuje się dość wysoką dokładnością- jego czułość plasuje się na poziomie prawie 90%, co oznacza, że w 9 na 10 badanych przypadków nieprawidłowy wynik świadczy o chorobie dziecka. Jednak potwierdzenie tych wyników uzyskuje się poprzez wykonanie dodatkowych badań prenatalnych, które umożliwiają ocenę kariotypu (czyli układu chromosomalnego) dziecka. Pacjentka zazwyczaj jest kierowana na tego rodzaju badania w sytuacji, gdy występują także dodatkowe nieprawidłowości w badaniu USG.

Test PAPP-A – jakie badania dodatkowe można wykonać?

Razem z testem PAPP-A możliwe jest wykonanie oceny poziomów innych związków we krwi, których zaburzenia także mogą sugerować obecność wad wrodzonych u płodu. Zazwyczaj oceniane są poziomy beta-hCG, czyli wolnej podjednostki beta gonadotropiny kosmówkowej– wówczas mowa o tzw. teście podwójnym. W przypadku gdy badane jest dodatkowo stężenie estradiolu jest to tzw. test potrójny, jednak jest on zazwyczaj przeprowadzany dopiero między 15, a 20 tygodniem ciąży. Gdy nieprawidłowości obecne są zarówno w badaniach biochemicznych wykonywanych z krwi, jak i w badaniu USG pacjentka zazwyczaj jest kierowana przez lekarza prowadzącego ciążę na wykonanie dodatkowych badań.

Do niedawna jedynymi badaniami pozwalającymi na ocenę materiału genetycznego dziecka były inwazyjne badania prenatalne, z których najczęściej wykonywana była amniopunkcja. W przebiegu tego badania wykonywana jest niewielka procedurą chirurgiczną (nakłucie owodni w celu pobrania płynu owodniowego), która wiążę się z ryzykiem pojawienia się komplikacji około ciążowych. Do grupy komplikacji, których ryzyko wystąpienia się podczas amniopunkcji zaliczane są m.in.:

• uszkodzenie płodu
• przedwczesny poród
• zakażenie wewnątrzmaciczne
• poronienie

Ryzyko wystąpienia tych zjawisk jest niewielkie, jednak nadal obecne. Istnieje jednak alternatywa do tych badań – dzięki przełomowym odkryciom w zakresie diagnostyki prenatalnej oraz zastosowania najnowszych osiągnięć bioinformatycznych możliwa jest ocena materiału genetycznego dziecka tylko na podstawie próbki krwi żylnej matki. Są to tak zwane nieinwazyjne badania prenatalne nowej generacji, których przykładem jest test VERAgene lub VERACITY. Opierają się one na analizie wolnego DNA płodowego, które w sposób fizjologiczny przenika przez łożysko do krwiobiegu ciężarnej z krwi dziecka. Badanie to nie niesie za sobą jakiegokolwiek ryzyka, ani dla zdrowia matki, ani dla zdrowia dziecka, przy czym jednocześnie charakteryzuje się bardzo wysoką dokładnością, nie odbiegającą od dokładności badań inwazyjnych.

Rola białka PAPP-A w organizmie

PAPP-A jest metaloproteazą cynkową, której główną fizjologiczną rolą w ciąży jest proteolityczne cięcie białek wiążących insulinopodobny czynnik wzrostu (IGFBP-4 i IGFBP-5), co prowadzi do uwolnienia aktywnych form insulinopodobnych czynników wzrostu IGF-1 i IGF-2 i zwiększenia ich biodostępności dla tkanek łożyska i płodu. Poprzez regulację układu IGF białko PAPP-A odgrywa kluczową rolę w prawidłowym rozwoju i funkcjonowaniu łożyska – stymuluje proliferację i inwazję trofoblastu, reguluje przepływ krwi przez łożysko oraz wspiera wzrost i rozwój płodu poprzez zapewnienie odpowiedniego transportu składników odżywczych i tlenu. Obniżone stężenie PAPP-A w pierwszym trymestrze ciąży wskazuje na nieprawidłowe funkcjonowanie łożyska i jest związane nie tylko z podwyższonym ryzykiem aberracji chromosomowych płodu, ale również z wyższym ryzykiem późniejszych powikłań ciąży – takich jak stan przedrzucawkowy, wewnątrzmaciczne zahamowanie wzrostu płodu (IUGR) czy poród przedwczesny – co czyni go wartościowym markerem ogólnego ryzyka położniczego.

Na czym polega badanie?

Personel Punktu Pobrań pobiera ciężarnej pacjentce próbkę krwi żylnej ze zgięcia łokciowego między 11. a 13. tygodniem i 6 dniem ciąży. Materiał trafia następnie do certyfikowanego laboratorium diagnostycznego, gdzie doświadczeni specjaliści oznaczają stężenie białka PAPP-A oraz wolnej podjednostki beta-hCG, a uzyskane wyniki są wprowadzane do specjalistycznego oprogramowania FMF, które – uwzględniając dane biometryczne matki, wiek ciążowy oraz wynik pomiaru przezierności karkowej płodu – oblicza indywidualne ryzyko wystąpienia najczęstszych aberracji chromosomowych u płodu.

Przygotowanie do badania

Badanie białka PAPP-A nie wymaga specjalnego przygotowania. Należy pamiętać o kilku ważnych zasadach:

• Badanie można wykonać o dowolnej porze dnia, nie ma wymogu bycia na czczo.
• Przed badaniem można wypić dowolną ilość wody.
• Badanie PAPP-A powinno być wykonane w certyfikowanym laboratorium stosującym oprogramowanie FMF do obliczania ryzyka – tylko wyniki obliczone zgodnie z algorytmem FMF mają pełną wartość diagnostyczną.
• Przed badaniem należy poinformować lekarza o przyjmowanych lekach, suplementach i przebytych zabiegach wspomaganego rozrodu, ponieważ mogą one wpływać na stężenie PAPP-A we krwi.
• Badanie należy wykonać między 11. a 13. tygodniem i 6 dniem ciąży – wykonanie badania poza tym oknem czasowym znacząco obniża jego wartość diagnostyczną.