Badanie cynku w surowicy

Czym jest cynk?

Cynk jest drugim (po żelazie) najobficiej występującym metalem śladowym w organizmie człowieka.

Należy do tzw. składników odżywczych typu II (type II nutrients) – pierwiastków tak niezbędnych dla wzrostu komórkowego, że w stanie niedoboru organizm hamuje wzrost, zanim pojawią się klasyczne objawy kliniczne.

Pierwiastek ten jest głównie dostarczany z dietą, zarówno roślinną, jak i zwierzęcą, natomiast wydalany przede wszystkim z kałem oraz częściowo z moczem.

Jaką rolę pełni cynk?

Cynk odgrywa kluczową rolę w organizmie człowieka, ponieważ wchodzi w skład licznych enzymów, w tym polimeraz DNA i RNA, uczestniczy w syntezie białek, hormonów oraz krwinek czerwonych, a także warunkuje prawidłowy stan skóry i błon śluzowych.

Jego poziom wpływa na przebieg wielu procesów fizjologicznych, a zaburzenia gospodarki cynkowej mogą sprzyjać rozwojowi zmian chorobowych.

Cynk wpływa m.in. na:

• układ odpornościowy – wspiera rozwój i funkcję limfocytów T i B, neutrofili oraz komórek NK,
• układ krwiotwórczy – cynk jest niezbędny do prawidłowej produkcji krwinek czerwonych,
• wzrost i rozwój – kluczowy dla syntezy DNA, podziałów komórkowych i wzrostu u dzieci,
• syntezę białek i gojenie ran – niezbędny do syntezy kolagenu,
• układ nerwowy – uczestniczy w przekaźnictwie synaptycznym,
• regulację ekspresji genów – jako składnik “palców cynkowych” (zinc fingers) bierze udział w transkrypcji genów,
• płodność – wpływa na spermatogenezę i syntezę testosteronu,
• metabolizm insuliny – bierze udział w magazynowaniu i wydzielaniu insuliny przez komórki beta trzustki.

Wskazania do wykonania badania stężenia cynku w surowicy

Oznaczenie cynku w surowicy jest wskazane przede wszystkim w diagnostyce stanów niedoboru lub nadmiaru tego mikroelementu. Objawy wskazujące na występowanie każdego z tych stanów zostaną szczegółowo omówione w dalszej sekcji.

Ponadto istotnymi wskazaniami do badania poziomu cynku w surowicy są monitorowanie leczenia i specjalnego żywienia. Najczęstsze sytuacje wymagające kontroli stężenia tego mikroelementu to:

• żywienie pozajelitowe (parenteralne) – regularne oznaczanie cynku jest standardem postępowania,
• suplementacja cynkiem – weryfikacja skuteczności terapii i kontrola w celu uniknięcia nadmiaru,
• stosowanie leków chelatujących (D-penicylamina, EDTA) lub diuretyków tiazydowych – leki te zwiększają wydalanie cynku,
• terapia wysokimi dawkami miedzi lub żelaza – antagonizm z cynkiem może prowadzić do wtórnego niedoboru.

Na czym polega badanie?

Badanie polega na pobraniu próbki krwi żylnej ze zgięcia łokciowego pacjenta. Personel medyczny Punktu Pobrań przekazuje następnie materiał do laboratorium medycznego.

Normy

Wartości referencyjne mogą nieznacznie różnić się między laboratoriami w zależności od metody analitycznej i grupy referencyjnej.

Zawsze patrz na zakresy podane na Twoim wyniku i skonsultuj się z lekarzem w celu szczegółowego omówienia Twojej sytuacji klinicznej.

Przyczyny niskiego poziomu cynku

Badania sugerują, że zbyt niskie stężenie cynku należy do najpowszechniejszych niedoborów mikroelementów obserwowanych w skali globalnej.

Do niedoboru cynku prowadzą najczęściej:

• Niedostateczna podaż cynku – diety ubogie w mięso, owoce morza, jaja, diety wegetariańskie i wegańskie, restrykcyjne diety eliminacyjne, zaburzenia odżywiania, niedożywienie.
• Zaburzenia wchłaniania – m.in. celiakia, choroba Leśniowskiego-Crohna, nieswoiste zapalenia jelit, resekcja jelita cienkiego, zespół krótkiego jelita.
• Zwiększone zapotrzebowanie – np. w ciąży i podczas karmienia piersią, w okresie intensywnego wzrostu (u niemowląt, dzieci i młodzieży), w przebiegu przewlekłych stanów zapalnych.
• Choroby – marskość wątroby, cukrzyca typu 2, przewlekła choroba nerek (PChN), przewlekłe oparzenia.
• Leki – stosowanie preparatów takich jak D-penicylamina, diuretyki tiazydowe.
• Nadmierna suplementacja miedzi lub żelaza.

Objawy niedoboru cynku

Niedobór cynku wywołuje objawy dotyczące wielu narządów, a ich nasilenie zależy od stopnia deficytu i czasu, przez jaki się utrzymuje.

Zbyt niski poziom cynku w organizmie najbardziej odczuwają:

• Skóra i przydatki – zapalenia skóry (np. wokół ust i nosa), trudno gojące się owrzodzenia, łysienie, łamliwe paznokcie, wypadanie włosów.
• Układ odpornościowy – nawracające infekcje bakteryjne, wirusowe.
• Wzrost i rozwój – zahamowanie wzrostu i niskorosłość u dzieci, opóźnione dojrzewanie płciowe.
• Niedokrwistość.
• Funkcje neurologiczne i sensoryczne – zaburzenia smaku i węchu, drażliwość, zaburzenia nastroju, trudności z koncentracją, w niektórych sytuacjach może wystąpić pogorszenie widzenia po zmierzchu.

Przyczyny wysokiego poziomu

Za nadmiar cynku najczęściej odpowiedzialna jest nadmierna suplementacja.

Poza tym zbyt wysoki poziom może pojawić się w wyniku:

• ekspozycji zawodowej – wdychania tlenku cynku, kontakt przy cynkowaniu, spawaniu, produkcji mosiądzu;
• nadmiernej podaży cynku w żywieniu pozajelitowym.

Objawy nadmiaru cynku

Zarówno ostre, jak i przewlekłe przedawkowanie cynku może wywoływać poważne dolegliwości ze strony wielu układów organizmu, dlatego znajomość typowych objawów zatrucia ma kluczowe znaczenie dla szybkiej reakcji i wdrożenia odpowiedniego postępowania.

Symptomy ostrego zatrucia to:

• nudności,
• wymioty,
• bóle brzucha,
• biegunka.

W wyniku przewlekłego nadmiaru pojawiają się:

• niedobór miedzi,
• anemia,
• neuropatia obwodowa,
• obniżone stężenia frakcji HDL, tzw. „dobrego cholesterolu”.

Przygotowanie do badania

Prawidłowe przygotowanie do badania ma kluczowe znaczenie dla wiarygodności wyników i ograniczenia błędów przedanalitycznych, które mogą prowadzić do ich zafałszowania. Dlatego tak ważne jest, aby ściśle stosować się do zaleceń.

• Na badanie przyjdź na czczo w godzinach porannych.
• 24h przed badaniem odstaw suplementy zawierające cynk.
• Poinformuj personel medyczny o wszystkich przyjmowanych lekach i suplementach.

• Wynik badania dostępny w ciągu 16 dni roboczych.
• Możliwość odbioru wyniku w recepcji wybranej placówki,
• Możliwość dostępu do wyniku online. W tym celu należy pobrać hasło dostępowe na recepcji wybranej placówki.