Badanie stężenia ferrytyny

W jaki celu zleca się oznaczenie stężenie ferrytyny?

Ferrytyna jest wewnątrzkomórkowym białkiem magazynującym, które przechowuje żelazo w bezpiecznej formie w komórkach i uwalnia je wtedy, gdy organizm go potrzebuje.

To jednak nie jest jedyna funkcja tego parametru. Ferrytyna to białko ostrej fazy (czyli takie, którego stężenie zmienia się w odpowiedzi na stan zapalny).

Zależność pomiędzy żelazem a ferrytyną

WHO oraz wiele towarzystw naukowych uznaje ferrytynę za wiarygodny wskaźnik zapasów żelaza. Stężenie ferrytyny koreluje z ilością żelaza w tkankach, dlatego jest bardzo dobrym wskaźnikiem tego ważnego pierwiastka. Jej oznaczenie jest zalecane jako podstawowe badanie, gdy podejrzewa się niedobór lub nadmiar żelaza.

Pamiętaj! Obniżenie stężenia ferrytyny jest zawsze związane z niedoborem żelaza, natomiast jego podwyższenie nie zawsze jest związane ze zwiększonymi zapasami żelaza. W niektórych stanach chorobowych np. wątroby, stanach zapalnych czy nowotworach, stężenie ferrytyny jest podwyższone.

Rola ferrytyny w organizmie

Ferrytyna zaangażowana jest w kilka ważnych dla zdrowia procesów. Odpowiada za:

• Magazynowanie żelaza – ferrytyna jest w stanie przechowywać nawet 1000 mg żelaza, głównie w komórkach wątroby, śledzionie, szpiku kostnym i makrofagach (komórkach układu odpornościowego).
• Regulacja homeostazy poziomu żelaza – ferrytyna wspiera taką gospodarkę żelaza, która pozwala organizmowi osiągnięcie równowagi między stężeniem żelaza, a aktualnymi potrzebami organizmu w tym zakresie.
• Zapobieganie toksyczności żelaza – choć żelazo jest niezbędne do życia, bywa toksyczne. Ferrytyna zapobiega akumulacji wolnych jonów żelaza, które mogą powodować uszkodzenia oksydacyjne.

Żelazo jest kluczowym składnkiem hemoglobiny, więc niewłaściwy poziom Fe sprawia, że nowo wyprodukowane krwinki mają mniejszą zdolność przenoszenia tlenu.

Kiedy należy wykonać badanie ferrytyny?

Warto zapisać się na badanie sprawdzające poziom ferrytyny gdy:

• Podejrzewasz u siebie niedobór żelaza – objawia się m.in. zmęczeniem, bladością skóry i łamliwymi paznokciami.
• Masz w rodzinie historię hemochromatozy – choroby dziedzicznej, która przejawia się zaburzeniami metabolizmu żelaza i jego podwyższonym stężeniem.
• Masz problemy z wątrobą – schorzenia wątroby mogą przekładać się na zmiany w stężeniu ferrytyny.

Aby uzyskać pełną diagnostykę oprócz ferrytyny warto także wykonać badanie żelaza w surowicy, ocenę morfologii krwi obwodowej czy stężenie transferyny.

W przypadku nieprawidłowości diagnostykę należy rozszerzyć o kolejne parametry istotne w gospodarce żelazem.

Jak przebiega badanie poziomu ferrytyny?

To badanie nie odbiega od standardowego badania krwi i nie wymaga żadnych specjalnych procedur.

Personel w Punkcie Pobrań pobiera 3-5 ml krwi żylnej z zagięcia łokciowego. Następnie próbka zostaje przekierowana do laboratorium.

Wartości referencyjne ferrytyny w organizmie

Wartości referencyjne (tzw. normy) stanowią ogólne zalecenia i mogą się różnić w zależności od indywidualnych czynników pacjenta oraz laboratorium wykonującego badanie.

• Prawidłowe stężenie ferrytyny w surowicy wahają się między 12 a 300 ug/l, większe wartości obserwuje się u mężczyzn, niższe u kobiet.

Wyniki badań stężenia ferrytyny we krwi zawsze warto skonsultować z lekarzem. Wywiad medyczny daje cennych informacji z perspektywy diagnostyki.

Przyczyny niskiego poziomu ferrytyny

Niski poziom ferrytyny najczęściej nie pojawia się bez powodu. Może być związany zarówno z dietą i stylem życia, jak i z określonymi etapami życia lub problemami zdrowotnymi. Na niski poziom ferrytyny może wskazywać:

• Deficyt żelaza – zjawisko występujące często u osób ograniczających produkty pochodzenia zwierzęcego z diety, które nie rekompensują żelaza odpowiednią suplementacją. To częsty problem osób z zaburzeniami odżywiania.
• Zwiększone zapotrzebowanie – są grupy osób, które cechują się wyższym zapotrzebowaniem na żelazo. Zaliczają się do nich: kobiety w ciąży i karmiące piersią, sportowcy, a także dzieci i młodzież w okresie dojrzewania.
• Utrata krwi – wynikające zarówno z naturalnych procesów (menstruacja u kobiet), jak i stanów chorobowych (np. krwawienia z przewodu pokarmowego przez wrzody, polipy, a nawet nowotwór).
• Zaburzenia wchłaniania żelaza – będące skutkiem np. chorób jelit, zaburzeń kwasowości żołądka oraz interakcji z różnymi lekami.

W skrócie: do grup ryzyka szczególnie narażonych na niedobór należą m.in.: kobiety z obfitymi miesiączkami, osoby na diecie roślinnej, regularni dawcy krwi i pacjenci po operacjach bariatrycznych. Jeśli widzisz siebie w tym opisie, zadbaj o regularne monitorowanie poziomu ferrytyny i żelaza.

Objawy niedoboru

Niski poziom ferrytyny może dawać o sobie znać na co dzień. Najczęściej manifestuje się:

• zmęczeniem i osłabieniem,
• gorszym poziomem funkcjonowania poznawczego – głównie problemami z koncentracją i pamięcią,
• zwiększoną skłonnością do infekcji,

W przypadku zaawansowanego niedoboru zasobów żelaza w organizmie (współwystępującego z anemią), obniżona ferrytyna przyczynia się do:

• bladości skóry,
• łamliwości paznokci,
• wzmożonego wypadania włosów,
• problemów z termoregulacją (stałe uczucie chłodu),
• wystąpienia zaburzeń smaku,
• duszności przy wysiłku (także mało intensywnym),
• przyspieszonej pracy serca.

Nie czekaj, aż niedobór osiągnie zaawansowany poziom. Wczesna diagnoza pozwala szybciej odzyskać energię i zapobiec dalszym konsekwencjom zdrowotnym niedoboru żelaza, takim jak niedokrwistość, obniżenie funkcji poznawczych i osłabienie układu odpornościowego.

Możliwe przyczyny podwyższonej ferrytyny

Podwyższona ferrytyna nie zawsze oznacza nadmiar żelaza. Często jest sygnałem, że w organizmie toczy się stan zapalny lub choroba, która wymaga dalszej diagnostyki. Najczęstsze przyczyny to:

• infekcje bakteryjne i wirusowe,
• choroby autoimmunologiczne – takie jak reumatoidalne zapalenie stanów i np. choroba Stilla – jest to schorzenie rzadkie związane z ogólnoustrojową chorobą zapalną tkanki łącznej
• choroba wątroby (np. niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby),
• alkoholowe zapalenie wątroby,
• wirusowe zapalenie wątroby,
• niewydolność nerek.

Wzrost stężenia tego białka to ważna wskazówka diagnostyczna, która wymaga dalszej specjalistycznej konsultacji.

Wysoka ferrytyna – objawy

Hemochromatoza to choroba genetyczna, w której organizm wchłania i gromadzi zbyt dużo żelaza. Jego nadmiar może z czasem uszkadzać różne narządy, ponieważ działa toksycznie na komórki.

Osoby z hemochromatozą często mierzą się z:

• zmęczeniem i słabością
• bólem mięśni i stawów,
• zaburzeniami libido u mężczyzn,
• przebarwienia skóry – charakterystyczny, szarobrązowy kolor,
• zaburzeniami pracy serca,
• uszkodzeniami wątroby,
• powiększeniem węzłów chłonnych,
• zaburzenia menstruacji u kobiet i impotencja u mężczyzn.

Tak szerokie spektrum objawów sprawia, że hemochromatoza bywa długo nierozpoznana i mylona z innymi schorzeniami. Jeśli wysoki poziom ferrytyny się utrzymuje, jest to sygnał, by wykonać dodatkowe badania i skonsultować się ze specjalistą.

Przygotowanie do badania

Tak jak w przypadku większości badań krwi, zaleca się pobieranie krwi na czczo (co najmniej ok. 10 godzin po ostatnim posiłku).

Najlepiej zrobić to w godzinach porannych, ale można także w inne pory dnia.

W dniu poprzedzającym pobranie krwi unikaj alkoholu, palenia tytoniu i intensywnej aktywności fizycznej.

Udziel lekarzowi informacji na temat tego, jakie leki i suplementy diety przyjmujesz – to ułatwi późniejszą interpretację wyniku.

Ferrytyna wyniki

• Wynik badania ferrytyny dostępny w ciągu 3 dni roboczych.
• Możliwość odbioru wyniku w recepcji wybranej placówki,