Fosfataza alkaliczna ALP

Czym jest fosfataza alkaliczna?

Fosfataza alkaliczna (ALP, ang. alkaline phosphatase) to enzym powszechnie obecny w komórkach ludzkiego organizmu. Jej poszczególne frakcje różnią się miejscem powstania. Są to:

• frakcja wątrobowa
• frakcja kostna,
• frakcja jelitowa,
• frakcja łożyskowa,
• frakcja nerkowa.

Jaką rolę pełni ALP w organizmie?

Fosfataza zasadowa pełni kilka istotnych funkcji. Odpowiada za:

• metabolizm kostny – usuwa związki hamujące mineralizację tkanki kostnej i umożliwia prawidłowy wzrost i przebudowę kości,
• pracę wątroby i dróg żółciowych – uczestniczy w wydzielaniu żółci i transporcie przez błony komórkowe hepatocytów (komórek wątroby),
• transport jelitowy – frakcja jelitowa wspiera absorpcję lipidów i fosforanów w jelicie cienkim.

Ułatwia także transport składników odżywczych przez błony komórkowe.

Kiedy warto wykonać badanie?

Wskazania do badania obejmują szerokie spektrum objawów i sytuacji klinicznych. Aktywność fosfatazy w surowicy warto sprawdzić, gdy:

• Pojawiają się objawy ze strony wątroby lub dróg żółciowych: zażółcenie skóry i białkówek oczu, ból lub dyskomfort w prawym podżebrzu, nudności, wymioty, ciemny mocz, bardzo jasne stolce, powiększenie lub obrzęki brzucha.
• Występują objawy mogące świadczyć o chorobie kości: bóle kości lub stawów, widoczne deformacje kości, częste lub łatwe złamania.
• Trzeba monitorować już rozpoznaną chorobę: wątroby, dróg żółciowych albo kości – aby ocenić jej przebieg i skuteczność leczenia, np. w chorobie Pageta czy krzywicy.
• Potrzebna jest diagnostyka onkologiczna, np. przy podejrzeniu przerzutów do kości lub wątroby.
• Wykonuje się rutynowy panel wątrobowy – ALP jest jednym z jego stałych elementów.
• W ciąży – lekarz może zlecić badanie w celu monitorowania fizjologicznie podwyższonej aktywności ALP związanej z łożyskiem.

Jak przebiega badanie?

Badanie polega na pobraniu próbki krwi żylnej ze zgięcia łokciowego przez wykwalifikowany personel medyczny Punktu Pobrań.

Normy

Wartości referencyjne zależą od wieku, płci i metody stosowanej przez dane laboratorium. Należy zawsze porównywać wynik z zakresem podanym przez konkretne laboratorium.

Po otrzymaniu wyniku warto udać się na konsultację lekarską.

Przyczyny niskiej aktywności ALP (hipofosfatazemia)

Obniżona aktywność jest rzadsza niż podwyższona, lecz klinicznie istotna. Może oznaczać stany takie jak:

• hipofosfatazja – rzadka wrodzona choroba genetyczna zaburzająca metabolizm fosforanów i mineralizację kości;
• niedobór cynku lub magnezu – oba pierwiastki są kofaktorami niezbędnymi do aktywności enzymu;
• niedoczynność tarczycy – zmniejszona produkcja hormonów tarczycy obniża metabolizm kostny i aktywność ALP;
• niedożywienie i niedobór białka – nieodpowiednia podaż niezbędnych składników odżywczych ogranicza syntezę enzymu;
• choroba Wilsona – zaburzenie metabolizmu miedzi wpływające na funkcję wątroby;
• Niedokrwistość złośliwa (Addisona-Biermera/Pernicosa) i inne zaburzenia hematologiczne.

Objawy niskiego stężenia

Objawy mogą być różne – zależą od tego, co jest przyczyną obniżonego wyniku. Zwróć uwagę zwłaszcza na poniższe sygnały:

• bóle kości lub stawów, a także ich widoczne zniekształcenia, skłonność do złamań – zwłaszcza przy rzadkich chorobach kości, takich jak hipofosfatazja,
• u dzieci – przedwczesne wypadanie zębów mlecznych, często bez wyraźnej przyczyny,
• objawy niedoczynności tarczycy – przewlekłe zmęczenie, uczucie zimna, przybieranie na wadze, sucha skóra, zaparcia,
• objawy niedoboru cynku – częste infekcje, słabe gojenie ran, wypadanie włosów, problemy ze smakiem i węchem,
• objawy niedożywienia lub zbyt ubogiej diety – osłabienie, chudnięcie, wypadanie włosów, uczucie przewlekłego zmęczenia.

Przyczyny wysokiej aktywności fosfatazy zasadowej

Podwyższona aktywność jest częstym odchyleniem w rutynowych badaniach krwi i najczęściej wiąże się z chorobami wątroby, dróg żółciowych lub kości.

Choroby wątroby i dróg żółciowych

Aktywność enzymu rośnie, gdy żółć nie może swobodnie odpływać lub gdy wątroba jest uszkodzona. Może to świadczyć m.in. o:

• zastoju żółci (cholestazie) – zarówno wewnątrzwątrobowym, jak i zewnątrzwątrobowym;
• kamicy żółciowej z blokadą przewodów żółciowych;
• przewlekłych zapaleniach dróg żółciowych, np. PSC (pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych) lub PBC (pierwotne zapalenie dróg żółciowych);
• wirusowym zapaleniu wątroby, stłuszczeniu lub marskości wątroby;
• nowotworze wątrobowokomórkowym lub przerzutach do wątroby.

Choroby kości

Wysokie ALP może też wynikać ze wzmożonej przebudowy lub uszkodzenia kości. Najczęstsze przyczyny to:

• choroba Pageta – intensywna, nieprawidłowa przebudowa kości;
• osteomalacja i krzywica;
• przerzuty nowotworowe do kości;
• nadczynność przytarczyc (hiperparatyreoidyzm) – przyspieszony rozkład kości;
• złamania kości w fazie gojenia.

Fizjologiczne przyczyny

Podwyższone ALP nie zawsze jest powodem do niepokoju.

Naturalnie wyższy wynik obserwujemy:

• w ciąży – z powodu aktywności łożyska,
• u dzieci i nastolatków w okresie intensywnego wzrostu kości.

Objawy wysokiej aktywności

Oznaczenie enzymu warto wykonać, gdy pojawiają się:

Objawy ze strony wątroby i dróg żółciowych

• żółtaczka
• ciemny mocz i zmiana koloru stolca (jasny/odbarwiony),
• uporczywy świąd skóry, typowy dla cholestazy (zastoju żółci).
• ból, uczucie ucisku lub rozpierania po prawej stronie pod żebrami.
• nudności, wymioty, gorszy apetyt, ogólne osłabienie.

Objawy ze strony układu kostnego

• bóle kości i stawów, często silniejsze wieczorem lub w nocy,
• wykrzywienie kości, zwiększona łamliwość i częstsze złamania,
• ból promieniujący, mrowienie, drętwienie czy osłabienie siły mięśni (np. w chorobie Pageta).

Objawy ogólne

Przewlekłe zmęczenie, osłabienie, spadek masy ciała – zwłaszcza jeśli pojawiają się z innymi dolegliwościami – mogą sugerować chorobę przewlekłą, dlatego wymagają konsultacji lekarskiej

Przygotowanie do badania

Zalecane jest, by:

• na badanie przyjść na czczo,
• unikać wysiłku fizycznego dzień przed badaniem,
• poinformować lekarza o przyjmowanych lekach – mogą wpływać na interpretację wyniku.

Kiedy otrzymam wyniki pobranej krwi?

• Wynik badania krwi będzie dostępny w przeciągu 3 dni roboczych.
• Możliwość odbioru wyniku w recepcji wybranej placówki,
• Możliwość dostępu do wyniku online. W tym celu należy pobrać hasło dostępne na recepcji wybranej placówki.