Badanie hemoglobina glikowana HbA1c

Co to jest hemoglobina glikowana (HbA1c)?

Hemoglobina glikowana (HbA1c) powstaje w ramach procesu glikacji, gdy glukoza (potocznie nazywana cukrem) przyłącza się do hemoglobiny — białka obecnego w czerwonych krwinkach, które odpowiada za transport tlenu.
Badanie hemoglobiny glikowanej pokazuje, jaki był średni poziom stężenia glukozy we krwi (glikemii) w ciągu ostatnich ok. 3 miesięcy. Badanie odzwierciedla, jak skutecznie kontrolujesz cukrzycę lub czy jej ryzyko rozwoju jest podwyższone.

Rola hemoglobiny glikowanej w organizmie

Sama HbA1c nie pełni funkcji biologicznych, ale jest niezwykle ważnym wskaźnikiem zdrowia.

To retrospektywny wskaźnik poziomu glukozy we krwi i pomaga zarówno w diagnostyce cukrzycy, jak i leczeniu cukrzycy. Oznaczenie hemoglobiny glikowanej przydatne jest także w rozpoznaniu ryzyka powikłań cukrzycy oraz monitorowaniu skuteczności leczenia.

Kiedy wykonać badanie stężenia hemoglobiny glikowanej?

Jeśli masz cukrzycę, badanie hemoglobiny glikowanej (HbA1c) powinieneś wykonywać regularnie i zgodnie z zaleceniami lekarza.
Zgodnie z wytycznymi Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego z 2024 roku:

• osoby z dobrze kontrolowaną cukrzycą (stabilnym przebiegiem choroby) powinny badać HbA1c przynajmniej raz w roku,
• jeśli cukrzyca nie jest dobrze wyrównana (pacjent nie osiąga celów terapeutycznych), badanie warto powtarzać co 3 miesiące.

Warto zestawiać wynik HbA1c z codziennymi wynikami samokontroli glikemii, żeby mieć pełny obraz kontroli choroby.

Jeśli masz podejrzenie cukrzycy lub jesteś w grupie ryzyka (np. masz nadwagę, nadciśnienie albo dyspozycję genetyczną do wystąpienia cukrzycy), możesz wykonać to badanie również w celach diagnostycznych. Zrób to z własnej inicjatywy lub na zlecenie lekarza.

Opis badania – jak przebiega badania HbA1c

HbA1c jest oznaczana w krwi pełnej pobranej z żyły łokciowej.
Istnieje także możliwość oceny HbA1c tzw. szybkimi testami HbA1c, które można wykonać np. bezpośrednio w gabinecie lekarza. Mimo wszystko lepiej wykonać badanie w laboratorium diagnostycznym, gdzie stosuje się dokładniejsze, certyfikowane metody. Wyniki są wtedy bardziej wiarygodne i pomagają lekarzowi podjąć trafne decyzje dotyczące leczenia.

Normy hemoglobiny glikowanej HbA1c (wartości referencyjne)

Normy HbA1c różnią się nieco w zależności od laboratorium i indywidualnej sytuacji zdrowotnej.
Według PTD 2024 zwykle wartość ≥ 6,5% (48 mmol/mol) jest jednym z kryterium rozpoznania cukrzycy.
U osób z cukrzycą celem leczenia jest najczęściej osiągnięcie wartości HbA1c ≤ 7% (≤ 53 mmol/l).
U niektórych osób, np. młodszych, bez powikłań, lekarz może zalecić jeszcze niższe wartości (poniżej 6,5%), jeśli nie grozi pacjentowi hipoglikemia.
Z kolei u osób starszych z wieloletnią cukrzycą i istotnymi powikłaniami o charakterze makroangiopatii (przebyty zawał serca, udar mózgu) i / lub licznymi chorobami towarzyszącymi oraz gdy przewidywany czas przeżycia jest krótszy niż 10 lat lekarz może dopuścić wyższe wartości HbA1c (nawet 8,0–8,5%, (64–69 mmol/l)).

Normy dla kobiet w ciąży

Kobiety w ciąży to szczególna grupa, w której obowiązują inne zalecenia:

• • u kobiet z cukrzycą przedciążową, które planują ciążę, zaleca się HbA1c poniżej 6,5% (48 mmol/mol),
  • w II i III trymestrze ciąży wartość HbA1c powinna wynosić poniżej 6,0% (42 mmol/mol), jeśli nie wiąże się to z większą częstością hipoglikemii.

Ważne! Nie każdy wynik HbA1c da się prawidłowo zinterpretować. U osób z niedokrwistością, kobiet w ciąży, osób dializowanych czy leczonych niektórymi lekami (np. erytropoetyną, lekami antyretrowirusowymi) wynik może być zaburzony. W takich przypadkach lekarz opiera się na innych badaniach laboratoryjnych, w tym również na pomiarach glukozy w osoczu.
W razie wątpliwości co do wyniku zawsze skonsultuj się z lekarzem.

Przyczyny niskiego poziomu

Niski poziom HbA1c zwykle oznacza dobrą kontrolę glukozy we krwi, ale może wskazywać też na ryzyko hipoglikemii (zbyt niskiego poziomu glukozy).
Fałszywie niski wynik może pojawić się, gdy czerwone krwinki (erytrocyty) żyją krócej niż zwykle (średni czas życia erytrocytów to 120 dni), co może się zdarzyć np. przy anemii hemolitycznej, przez co hemoglobina ma mniej czasu na połączenie się z glukozą.
Niektóre choroby, leki, a także stan po przeszczepie szpiku mogą wpływać na wynik badania. Jeśli Twój wynik jest zaskakująco niski lub towarzyszą mu niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem.

Objawy niskiego poziomu

Sam niski poziom HbA1c zwykle nie powoduje charakterystycznych objawów. Jeśli jest związany z chorobami, w których dochodzi do skracania życia czerwonych krwinek, możesz odczuwać zmęczenie, osłabienie lub bladość skóry.

Przyczyny wysokiego poziomu

Wysokie stężenie HbA1c zwykle oznacza, że przez ostatnie kilka miesięcy Twój poziom glukozy we krwi był podwyższony (hiperglikemia). To ważny sygnał, że cukrzyca może być źle kontrolowana lub wymaga zmiany leczenia.
Wynik może też być zawyżony przy przedłużonym czasie życia erytrocytów (np. przy niedoborze żelaza), zatruciu ołowiem, chorobach nerek lub stosowaniu dużych dawek aspiryny. Również modyfikacje chemiczne hemoglobiny (np. u osób z niewydolnością nerek lub nadużywających alkohol) mogą wpływać na wynik badania.
Jeśli wynik Cię zaskoczył lub nie pasuje do Twojego samopoczucia, koniecznie porozmawiaj o tym z lekarzem. On pomoże wyjaśnić przyczynę i zaproponuje dalsze kroki.

Objawy wysokiego poziomu

Podwyższony poziom HbA1c zwykle świadczy o nieprawidłowej kontroli cukrzycy. W takich sytuacjach możesz zauważyć kilka charakterystycznych objawów, takich jak

• • silne pragnienie,
  • częste oddawanie moczu,
  • suchość w ustach,
  • ciągłe zmęczenie i osłabienie,
  • utratą masy ciała pomimo wzmożonego apetytu (szczególnie w cukrzycy typu 1).

Stan przedcukrzycowy, który również może podwyższać HbA1c, często przebiega bezobjawowo. Dlatego regularne badania są tak ważne, zwłaszcza jeśli należysz do grupy zwiększonego ryzyka.

Jak przygotować się do badania hemoglobiny glikowanej?

Badanie nie wymaga specjalistycznego przygotowania – nie musisz być na czczo, ale warto unikać tuż przed pobraniem krwi ciężkich, tłustych lub bardzo słodkich posiłków.
Jeśli zażywasz leki lub suplementy, które mogą wpłynąć na wynik, poinformuj o tym lekarza przed badaniem.

Hemoglobina glikowana przygotowanie do badania

Badanie polega na pobraniu krwi do probówki EDTA, zgodnie z procedurą pobrania: odkażenie skóry, założenie opaski uciskowej oraz ucisk w miejscu pobrania po zakończeniu procedury, trwa kilka minut.

1. Czas trwania pobrania krwi to około kilka - kilkanaście sekund.
2. W przypadku nieprawidłowego przygotowania do badania uzyskany wynik nie będzie w pełni miarodajny.
3. Pobrania należy dokonać w godzinach porannych.

HbA1c przygotowanie

• Oznaczenie HbA1c nie wymaga specjalnego przygotowania. Pacjent nie musi być na czczo. Jednak zaleca się, by przed samym pobraniem krwi nie spożywać posiłków. Dozwolone jest wypicie niewielkiej ilości wody w godzinach porannych.
• Pobranie krwi należy przeprowadzić w godzinach porannych.
• Przed badaniem pacjent powinien pozostawać w spoczynku przez 10 – 15 minut (pozycja siedząca).

HbA1c wyniki

• Wynik badania dostępny w ciągu 3 dni roboczych.
• Możliwość odbioru wyniku w recepcji dowolnego Centrum

HbA1c normy

Aktualny cel leczenia cukrzycy stanowi nie przekraczanie wartości HbA1c = 7,0% (53 mmol/mol). Przy czym cel ten jest dość ogólny, powinien on być dostosowany do sytuacji klinicznej pacjenta, zwłaszcza w przypadku: cukrzycy typu 1, dzieci i młodzieży, osób z krótkotrwałą cukrzycą typu 2 albo zaawansowana chorobą z powikłaniami i/lub chorobami towarzyszącymi oraz kobiet planujących bądź już będących w ciąży, a także osób starszych – wtedy wartość docelowa HbA1c może być wyższa lub niższa.

Wyniki badań należy skonsultować z lekarzem.