Badanie kwas foliowy witamina B9

Czym jest kwas foliowy (witamina B9)?

Kwas foliowy należy do witamin rozpuszczalnych w wodzie. Składa się z:

• z zasady p-terydynowej (6-metylopteryny),
• kwasu p-aminobenzoesowego (PABA),
• kwasu glutaminowego.

Witamina B9 odpowiada za prawidłowy przebieg procesów podziału komórek, syntezę DNA i RNA oraz reakcje metylacji, które warunkują stabilność materiału genetycznego i sprawne funkcjonowanie komórek.

Wchłanianie folianów (naturalnych pochodnych kwasu foliowego) odbywa się głównie w dwunastnicy i jelicie czczym dzięki obecności wyspecjalizowanego białka transportującego – protonowo-sprzężonego transportera folianów (PCFT).

Foliany występują w produktach żywnościowych – najwięcej jest ich w pokarmie pochodzenia roślinnego (np. warzywa liściaste, produkty zbożowe). Foliany muszą być dostarczane z dietą, ponieważ ludzki organizm nie potrafi ich syntetyzować.

Rola kwasu foliowego w organizmie

Kwas foliowy pełni w organizmie szereg kluczowych funkcji, które warunkują prawidłowe działanie wielu układów i procesów metabolicznych (głównie metabolizmu aminokwasów i kwasów nukleinowych):

• bierze udział w wytwarzaniu krwinek czerwonych i DNA,
• reguluje wzrost i rozwój komórek,
• wspiera układ nerwowy,
• zmniejsza stężenie homocysteiny – czynnika ryzyka chorób sercowo-naczyniowych,
• w ciąży chroni płód przed wadami cewy nerwowej.

Kiedy należy wykonać badanie stężenia kwasu foliowego?

Badanie należy wykonać wtedy, gdy istnieje podejrzenie jego niedoboru lub zwiększonego zapotrzebowania na tę witaminę:

• przy podejrzeniu anemii megaloblastycznej,
• w przypadku zaburzeń pamięci, koncentracji, przewlekłego zmęczenia,
• u kobiet planujących lub będących w ciąży,
• przy diecie ubogiej w warzywa liściaste (np. szpinak, jarmuż),
• u osób z chorobami jelit (celiakia, Crohn), po resekcjach żołądka lub jelit.

Jak przebiega badanie kwasu foliowego?

Materiał do badania w celu określenia stężenia kwasu foliowego polega na pobraniu próbki krwi żylnej przez pracownika medycznego Punktu Pobrań.

Następnie materiał trafia do laboratorium, gdzie pod okiem diagnostów oznacza się stężenie kwasu foliowego w surowicy metodą immunochemiczną.

Normy (wartości referencyjne)

Zakres referencyjny może się różnić w zależności od laboratorium i metody oznaczenia.

Wyniki badań krwi zawsze konsultuj z lekarzem.

Przyczyny niskiego poziomu

Obniżone stężenie kwasu foliowego może wynikać zarówno z niewłaściwej diety, jak i z zaburzeń wchłaniania czy zwiększonego zapotrzebowania organizmu. Najczęstsze przyczyny to:

• niedostateczna podaż w diecie (mało warzyw, owoców, zbóż pełnoziarnistych),
• zaburzenia wchłaniania (celiakia, choroba Leśniowskiego-Crohna),
• nadużywanie alkoholu,
• przyjmowanie leków przeciwpadaczkowych, metotreksatu, doustnych środków antykoncepcyjnych,
• zwiększone zapotrzebowanie (ciąża, laktacja, okres wzrostu, choroby nowotworowe).

Objawy niedoboru kwasu foliowego

Poniżej najczęstsze symptomy, które mogą wskazywać na niedobór witaminy B9:

• osłabienie, bladość, duszność,
• problemy z koncentracją, drażliwość, obniżony nastrój,
• zapalenie języka, owrzodzenia jamy ustnej,

Niedobór folianów może prowadzić do:

• wad cewy nerwowej u płodu i zaburzeń funkcjonowania układu nerwowego,
• niedokrwistości megaloblastycznej (anemii),
• miażdżycy i innych dysfunkcji układu sercowo-naczyniowego (np. choroby wieńcowej),
• zaburzeń rozwojowych płodu i powikłań ciąży.

Dlatego warto zadbać o optymalny poziom kwasu foliowego w diecie.

Przyczyny wysokiego poziomu

Podwyższony poziom występuje rzadko, jednak może towarzyszyć niektórym schorzeniom lub wynikać z niewłaściwej suplementacji. Do najczęstszych przyczyn należą:

• nadmierna suplementacja kwasem foliowym (główna przyczyna)
• niedobór witaminy B12 (maskowanie anemii),
• choroby wątroby lub nowotwory.

Objawy nadmiaru kwasu foliowego we krwi

Zazwyczaj wysokie poziomy kwasu foliowego nie powodują objawów; długotrwały nadmiar może jednak maskować niedobór witaminy B12 i opóźniać rozpoznanie anemii złośliwej. Dlatego razem z oznaczeniem kwasu foliowego warto wykonać badanie witaminy B12.

Jak się przygotować do badania?

Przed badaniem warto przygotować się tak, by wynik jak najlepiej odzwierciedlał rzeczywisty stan organizmu. Oznacza to konieczność stosowania się do kilku podstawowych zasad:

• Krew należy pobrać na czczo (minimum 8 godzin przerwy od ostatniego posiłku).
• Unikaj alkoholu i suplementów z kwasem foliowym na 2–3 dni przed badaniem (chyba, że lekarz zaleci inaczej).
• Poinformuj personel o wszystkich przyjmowanych lekach oraz suplementach, zwłaszcza antykoncepcyjnych, przeciwpadaczkowych i biotynie.

Pamiętaj: prawidłowe przygotowanie do badania pomaga uzyskać wiarygodny wynik.