Badanie lipazy

Czym jest lipaza trzustkowa?

Lipaza jest enzymem, wytwarzanym głównie w trzustce i wydzielanym do światła przewodu pokarmowego. W jelicie cienkim bierze udział w procesie trawienia tłuszczów – rozkłada triglicerydy na kwasy tłuszczowe i glicerol.

Lipaza wytwarzana jest niemal wyłącznie przez trzustkę (w niewielkich ilościach również przez żołądek i ślinianki) co czyni ją bardziej swoistym markerem chorób tego narządu niż amylaza, która pochodzi również ze ślinianek i innych tkanek.

We krwi zdrowej osoby lipaza występuje w bardzo niskim stężeniu. Gdy miąższ trzustki ulega uszkodzeniu (np. wskutek aktywacji enzymów trawiennych wewnątrz gruczołu, ucisku guza lub zatkania przewodu przez kamień żółciowy), lipaza przenika do krwi w ilościach wielokrotnie przekraczających górną granicę normy.

Kiedy warto wykonać badanie lipazy?

Badanie aktywności lipazy zleca się głównie przy dolegliwościach sugerujących choroby trzustki lub kontrolując ich przebieg:

• Gdy pojawia się silny ból w górnej części brzucha, często promieniujący do pleców, z towarzyszącymi nudnościami, wymiotami lub gorączką.
• Gdy lekarz podejrzewa lub leczy przewlekłe zapalenie trzustki, jednak w tym przypadku jej wartość może być ograniczona.
• W diagnostyce raka trzustki – jako marker pomocniczy, wspierający inne badania (nie jest to klasyczny marker nowotworowy).
• Po zabiegach na drogach żółciowych i trzustce (np. ERCP, operacje chirurgiczne), aby wcześnie wychwycić ewentualne powikłania zapalne trzustki.
• U osób z bardzo wysokim poziomem triglicerydów, ponieważ ciężka hipertriglicerydemia sama w sobie zwiększa ryzyko ostrego zapalenia trzustki i wymaga monitorowania.

Przebieg badania poziomu lipazy we krwi

Badanie polega na pobraniu próbki krwi żylnej ze zgięcia łokciowego pacjenta.

Normy

Wartości referencyjne zależą od laboratorium wykonującego badanie. Twoim punktem odniesienia powinny być zakresy podane na wyniku.

Interpretacji wyników badania lipazy powinien dokonać lekarz.

Warto wiedzieć, że aktywność lipazy przekraczająca trzykrotnie górną granicę normy jest jednym z kryteriów rozpoznania ostrego zapalenia trzustki

Należy pamiętać, że podwyższona aktywność lipazy nie oznacza automatycznie zapalenia trzustki.

Przyczyny niskiego poziomu lipazy

Obniżona aktywność lipazy we krwi (hipolipazemia) jest klinicznie rzadziej omawiana niż jej podwyższenie, ale ma istotne znaczenie diagnostyczne – może wskazywać na zmniejszoną masę lub funkcję wydzielniczą miąższu trzustki. Przyczyną może być:

• przewlekłe zapalenie trzustki (zaawansowane stadium),
• zewnątrzwydzielnicza niewydolność trzustki (EPI),
• mukowiscydoza,
• Zespół Shwachmana-Diamonda,
• bardzo wysoka hipertriglicerydemia,
• nowotwór trzustki,

W niektórych badaniach opisano spadek aktywności lipazy również w przypadku:

• cukrzycy typu 1,
• zaawansowanej marskości wątroby,
• niedożywienia, ciężkich niedoborów,
• stosowania leków hamujących wydzielanie trzustkowe,
• wieku – wraz z wiekiem obserwuje się stopniowe, fizjologiczne obniżenie aktywności lipazy.

Niski wynik lipazy wymaga konsultacji z lekarzem – pomoże on ustalić przyczynę odchyleń od normy, zleci dodatkowe badania trzustki i wspólnie z Tobą zaplanuje dalsze postępowanie.

Objawy niskiego poziomu

Izolowane obniżenie lipazy, bez objawów ze strony przewodu pokarmowego, rzadko wymaga pilnej diagnostyki. Niepokój powinny budzić sytuacje, w których pojawiają się:

• problemy trawienne – przewlekłe biegunki, szczególnie tłuszczowe (stolce jasne, tłuste, źle spłukujące się z muszli), wzdęcia, przelewania w brzuchu;
• spadek masy ciała mimo normalnego lub tylko nieznacznie zmniejszonego apetytu;
• objawy niedoborów witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, K), np. osłabienie, łatwe męczenie się, pogorszenie widzenia po zmroku, skłonność do siniaków.

Przyczyny podwyższonego poziomu lipazy

Podwyższona lipaza w surowicy (hiperlipazemia) nie jest równoznaczna z zapaleniem trzustki – szeroki wachlarz chorób trzustkowych i pozatrzustkowych może istotnie zawyżać jej aktywność.

Najczęstsze przyczyny dotyczą funkcjonowania trzustki i są to m.in.:

• ostre zapalenie trzustki (OZT),
• przewlekłe zapalenie trzustki w fazie zaostrzenia,
• rak trzustki,
• torbiele trzustki,
• uraz trzustki (np. po ERCP, operacji brzusznej, urazie tępym).

Przyczyny pozatrzustkowe to np.:

• kamica żółciowa, ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego,
• niedrożność jelit,
• choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego,
• marskość wątroby, ostre zapalenie wątroby,
• przewlekła choroba nerek (PChN),
• makrolipazemia.

Objawy wysokiego poziomu

Objawy podwyższonej aktywności lipazy zależą od choroby leżącej u podłoża hiperlipazemii. Kluczowe symptomy to:

• ból brzucha, często promieniujący do pleców,
• nudności i wymioty,
• gorączka,
• tachykardia,
• wzdęcie brzucha.

Jeśli zauważysz u siebie takie dolegliwości, szczególnie nagły, silny ból brzucha z nudnościami, wymiotami lub gorączką, zgłoś się jak najszybciej do lekarza.

Przygotowanie do badania

Należy stosować się do kilku podstawowych zasad:

• Badanie najlepiej wykonać rano, na czczo.
• Przed badaniem należy bezwzględnie unikać spożywania alkoholu przez co najmniej 24 godziny, ponieważ alkohol jest jedną z najczęstszych przyczyn zapalenia trzustki i może wpływać na wynik badania.
• Przed badaniem należy poinformować lekarza o przyjmowanych lekach, ponieważ niektóre z nich, szczególnie leki moczopędne, kortykosteroidy i opioidowe leki przeciwbólowe, mogą wpływać na aktywność lipazy.

• Wynik badania dostępny w ciągu 3 dni roboczych.
• Możliwość odbioru wyniku w recepcji wybranej placówki,
• Możliwość dostępu do wyniku online. W tym celu należy pobrać hasło dostępne na recepcji wybranej placówki.