Morfologia krwi + rozmaz

Na czym polega morfologia krwi z rozmazem?

Morfologia z rozmazem to badanie, które łączy klasyczną morfologię krwi z dodatkowymi czynnościami pozwalającymi dokładnie ocenić liczbę, wygląd i wzajemne proporcje krwinek czerwonych, białych oraz płytek krwi. Dzięki temu test daje szerszy i bardziej precyzyjny obraz układu krwiotwórczego niż sama automatyczna morfologia wykonywana przez analizator.

Rozmaz mikroskopowy krwi obwodowej wykonuje się jako badanie uzupełniające pełną morfologię krwi, zwykle wtedy, gdy w wyniku automatycznym pojawiają się nieprawidłowości lub komunikaty alarmowe (np. podejrzenie obecności komórek atypowych).

W takiej sytuacji wskazany jest ręczny rozmaz krwi, aby potwierdzić lub doprecyzować charakter zaburzeń widocznych w podstawowym wyniku.

Jeżeli poszczególne wskaźniki morfologii (np. liczba leukocytów, erytrocytów, płytek lub parametry czerwonokrwinkowe) przyjmują wartości patologiczne, wykraczające poza zakres norm, manualny rozmaz morfologii krwi obwodowej staje się kolejnym krokiem diagnostycznym.

Jakich informacji dostarcza badanie morfologii krwi z rozmazem?

W ramach rozmazu analizuje się wielkość, kształt, barwliwość i inne cechy jakościowe krwinek czerwonych, białych oraz płytek krwi, zwracając uwagę m.in. na obecność młodych form komórek, komórek atypowych czy agregatów płytek.

Dodatkowo możliwe jest określenie tzw. profilu krwinek białych, czyli procentowego udziału poszczególnych populacji leukocytów (neutrofili, limfocytów, monocytów, eozynofili i bazofili).

Uzyskane w ramach rozmazu informacje pomagają nie tylko potwierdzić, że wynik automatycznej morfologii jest wiarygodny, ale też wskazać potencjalną przyczynę zaburzeń, np. niedokrwistość, infekcję, chorobę zapalną, zaburzenie funkcji szpiku kostnego czy chorobę hematologiczną (m.in. białaczkę).

Z tego powodu morfologia z rozmazem ma szerokie zastosowanie zarówno w diagnostyce (ustalanie rozpoznania), jak i w monitorowaniu przebiegu leczenia oraz rokowania w wielu schorzeniach krwi i chorobach ogólnoustrojowych.

Kto powinien wykonać badanie morfologii z rozmazem?

Rozmaz krwi obwodowej lekarz zleca najczęściej wtedy, gdy pacjent zgłasza objawy mogące świadczyć o chorobach krwi lub zaburzeniach krzepnięcia:

• żółtaczkę niewiadomego pochodzenia,
• niewyjaśnioną anemię (niskie stężenie hemoglobiny i liczba czerwonych krwinek),
• skłonność do łatwego tworzenia się siniaków,
• tendencję do długotrwałych, obfitych krwawień,
• powiększone węzły chłonne,
• utrzymujące się objawy grypopodobne,
• nagłą, niezamierzoną utratę masy ciała,
• nawracające infekcje,
• niewyjaśnione wysypki skórne,
• bóle kości i stawów.

U osób z rozpoznanymi chorobami hematologicznymi (np. białaczki, chłoniaki) lub nowotworowymi rozrostami krwi rozmaz krwi powinien być wykonywany regularnie w celu monitorowania skuteczności leczenia i przebiegu choroby.

Jak przebiega badanie krwi z rozmazem?

Pierwszym etapem jest pobranie próbki krwi żylnej ze zgięcia łokciowego przez pracownika Punktu Pobrań.

Analiza mikroskopowa polega na naniesieniu kropli krwi na szkiełko podstawowe, jej równomiernym rozprowadzeniu („rozmazaniu”), wybarwieniu odpowiednim barwnikiem, a następnie szczegółowej ocenie preparatu pod mikroskopem przez diagnostę laboratoryjnego.

Prawidłowy rozmaz krwi oznacza, że krwinki występują w odpowiedniej liczbie, mają właściwy stopień dojrzałości, prawidłowe rozmiary, kształt i zabarwienie, a w obrazie mikroskopowym nie widać patologicznych wtrętów ani nieprawidłowości jądra czy cytoplazmy.

Jest to badanie złożone, obejmujące wiele parametrów, dla których zakresy referencyjne zależą od płci, wieku oraz sytuacji klinicznej pacjenta, a także od norm danego laboratorium. Z tego powodu wynik rozmazu krwi powinien być zawsze interpretowany przez doświadczonego diagnostę laboratoryjnego lub lekarza, w oparciu o pełen obraz kliniczny.

Możliwe przyczyny odchyleń od normy

Krwinki czerwone (erytrocyty)

W prawidłowej morfologii z rozmazem krwinki czerwone są pozbawione jądra, mają kształt dwuwklęsłego dysku, a ich głównym składnikiem jest hemoglobina. W rozmazie ocenia się m.in.:

Wielkość erytrocytów

• anizocytoza – zróżnicowanie wielkości krwinek, którą można określić jako:
  • normocytozę – prawidłową wielkość krwinek,
  • mikrocytozę – przewagę zbyt małych krwinek,
  • makrocytozę – przewagę zbyt dużych krwinek.

Kształt erytrocytów

• poikilocytoza – obecność krwinek o różnych, nieprawidłowych kształtach, np.: krwinki tarczowate, sierpowate, sferocyty (okrągłe), owalocyty (owalne) i inne.

Zabarwienie

• anizochromia – zróżnicowanie wybarwienia krwinek, określane jako:
  • normochromia – krwinki barwiące się prawidłowo,
  • hipochromia – krwinki niedobarwliwe,
  • hiperchromia – krwinki nadmiernie wybarwione.

Wtręty i młode formy

• patologiczne wtręty (ciałka Howella‑Jolly’ego, pierścienie Cabota, ciałka Pappenheimera, nakrapianie zasadochłonne, pasożyty),
• młodsze postaci erytrocytów – retikulocyty, erytroblasty (ale dokładne zliczenie retikulocytów wymaga dodatkowego barwienia).

Wykrycie nieprawidłowych erytrocytów może świadczyć o niedokrwistości (np. z niedoboru żelaza), zaburzeniach pracy szpiku kostnego, hemolizie (rozpadzie krwinek czerwonych) lub wrodzonych chorobach układu czerwonokrwinkowego, takich jak sferocytoza, anemia sierpowata czy talasemie.

Krwinki białe (leukocyty)

W prawidłowym rozmazie krwi białe krwinki występują głównie jako: neutrofile, eozynofile, monocyty i limfocyty, a pojedynczo także bazofile. Nieprawidłowości mogą dotyczyć:

Obecności młodych form leukocytów

• neutrofile z jądrem pałeczkowatym,
• metamielocyty, mielocyty, promielocyty, blasty.

Budowy jądra komórkowego

• np. hipersegmentacja jądra neutrofili.

Cytoplazmy

• ziarnistości toksyczne, wodniczki, pałeczki Auera, ciałka Döhlego.

Takie zmiany mogą występować w zakażeniach bakteryjnych i wirusowych, chorobach zapalnych, białaczkach, chłoniakach oraz w zaburzeniach czynności szpiku kostnego. Zmiana odsetka poszczególnych leukocytów bywa pomocna w określeniu przyczyny:

• wzrost neutrofili – zwykle sugeruje zakażenie bakteryjne,
• wzrost limfocytów – częściej w infekcjach wirusowych,
• wzrost eozynofili – może wskazywać na choroby pasożytnicze lub alergiczne.

Płytki krwi (trombocyty)

Płytki krwi są bezjądrzastymi elementami morfotycznymi odpowiedzialnymi za hemostazę i proces krzepnięcia krwi. W rozmazie ocenia się przede wszystkim:

Wielkość i kształt płytek

• obecność dużych, nieprawidłowych form,
• obecność agregatów,

Nieprawidłowości w obrębie płytek mogą towarzyszyć m.in. nadczynności śledziony (hipersplenizmowi), marskości wątroby, chorobom nowotworowym, stanom zapalnym, włóknieniu szpiku, przewlekłym białaczkom szpikowym, idiopatycznej plamicy małopłytkowej oraz wrodzonym zaburzeniom, takim jak trombastenia Glanzmanna.

Przygotowanie do badania

Podstawowe zasady przygotowania do badania:

• Na badanie przyjdź na czczo, zachowaj 8-12 godzin od ostatniego posiłku.
• Unikaj wysiłku fizycznego: nie trenuj intensywnie wieczorem przed badaniem ani tuż przed pobraniem.
• Poinformuj personel medyczny o przyjmowanych lekach i suplementach.