Test ROMA – ocena ryzyka nabłonkowego raka jajnika

Czym jest test ROMA?

Algorytm ROMA (z ang. Risk of Ovarian Malignancy Algorithm) pomaga ocenić, jak duże jest ryzyko, że wykryty u kobiety guz jajnika ma charakter złośliwy. ROMA nie służy przewidywaniu, czy u zdrowej kobiety „rozwinie się” rak jajnika w przyszłości – dotyczy aktualnie stwierdzonej zmiany w jajniku. Nie jest zalecany również jako badanie przesiewowe u kobiet, u których nie wykryto zmian na jajnikach.

Wynik oblicza się na podstawie jednoczesnego oznaczenia we krwi dwóch markerów nowotworowych – CA125 i HE4 – oraz informacji o statusie menopauzalnym kobiety.

• CA-125 – białko obecne m.in. na komórkach nabłonkowego raka jajnika, którego stężenie we krwi może rosnąć przy obecności guza jajnika, ale także w niektórych innych stanach chorobowych.
• HE4 – jego stężenie we krwi rzadziej wzrasta w przebiegu łagodnych chorób ginekologicznych w porównaniu z CA‑125, dlatego w połączeniu z tym oznaczeniem poprawia dokładność oceny ryzyka złośliwego raka jajnika.

U kobiet przed menopauzą stężenia CA‑125 są częściej „fałszywie” podwyższone przez czynniki niezłośliwe, np. endometriozę, mięśniaki, cykle owulacyjne czy zapalenia miednicy mniejszej.

Po menopauzie wpływ tych stanów maleje, więc podwyższenie CA‑125 częściej koreluje z procesem nowotworowym, a jednocześnie rośnie całkowite ryzyko raka jajnika wraz z wiekiem.

Wskazania do wykonania testu

Badanie warto rozważyć, gdy USG lub inne badanie obrazowe wykazało nieprawidłową zmianę na jajniku, a lekarz chce dokładniej ocenić, czy może ona mieć charakter złośliwy – około 90-95% nowotworów złośliwych jajnika ma właśnie pochodzenie nabłonkowe.

Wynik testu może być szczególnie ważny przy planowaniu diagnostyki u kobiet, u których występują dodatkowe czynniki ryzyka:

• obecność mutacji genów BRCA1 lub BRCA2,
• zespoły dziedzicznego raka piersi i jajnika,
• rodzinne występowanie dziedzicznego, niepolipowatego raka jelita grubego (zespół Lyncha) oraz innych nowotworów, takich jak rak endometrium, rak górnego odcinka przewodu pokarmowego,
• bezdzietność,
• długotrwała stymulacja owulacji,
• nieudane próby zapłodnienia metodą in vitro,
• stosowanie hormonalnej terapii zastępczej.

Jak przebiega badanie?

Badanie ROMA przebiega jak standardowe pobranie krwi żylnej – algorytm jest obliczany w laboratorium na podstawie oznaczonych markerów.

Normy

Wynik zawiera wartości CA‑125, HE4 oraz wyliczone ryzyko ROMA z informacją, czy mieści się ono w przedziale niskiego czy podwyższonego ryzyka złośliwego guza jajnika.

Normy testu ROMA różnią się w zależności od tego, czy kobieta jest przed, czy po menopauzie.

Dokładne wartości graniczne (w procentach) mogą różnić się między laboratoriami, dlatego zawsze trzeba kierować się normami podanymi na wyniku.

Trzeba pamiętać, że wynik testu ROMA nie jest sam w sobie rozpoznaniem choroby. Ma znaczenie tylko wtedy, gdy zostanie oceniony razem z innymi wynikami badań oraz całym obrazem klinicznym – dlatego każdą wartość ROMA należy skonsultować z lekarzem.

Niski wynik testu ROMA

Niski wynik (poniżej progu odcięcia podanego przez laboratorium) sugeruje małe prawdopodobieństwo, że wykryta zmiana w jajniku ma charakter złośliwy.

Wysoki wynik badania ROMA

Wysoki wynik (równy lub powyżej progu odcięcia) świadczy o zwiększonym ryzyku tego, że guz jajnika może być złośliwy.

To sygnał, że konieczna jest pilna, pogłębiona diagnostyka i rozważenie leczenia w ośrodku ginekologii onkologicznej.

Objawy raka jajnika

Takie zmiany często nie dają żadnych dolegliwości, ale czasem mogą powodować:

• niejasny ból w dole brzucha lub w obrębie miednicy,
• wzdęcia,
• powiększenie obwodu brzucha,
• szybkie uczucie sytości,
• kłopoty z oddawaniem moczu.

Jak się przygotować do badania?

Do badania nie trzeba być na czczo.

Dzień przed badaniem warto ograniczyć bardzo obfite posiłki, alkohol i intensywny wysiłek fizyczny.

Poinformuj lekarza o przyjmowanych lekach – nie odstawiaj ich samodzielnie.

Jeśli to możliwe nie wykonuj badania w trakcie menstruacji – poziom CA 125 jest wówczas naturalnie podwyższony.