Badanie progesteronu

Czym jest progesteron?

Progesteron to steroidowy hormon płciowy, który jest wytwarzany przez trzy główne narządy:

• nadnercza: gdzie jest metabolizowany do innych hormonów i praktycznie nie ma wpływu na ogólne poziomy tego hormonu w surowicy. Wyjątkiem od tej reguły są niektóre guzy nadnerczy wytwarzające progesteron,
• ciałko żółte w fazie po owulacji,
• łożysko podczas ciąży.

U kobiet poziom progesteronu wykazuje charakterystyczne wahania zależne od dnia cyklu: jest niski w fazie folikularnej, gwałtownie narasta po owulacji i osiąga maksimum w środku fazy lutealnej.

Rola hormonu w organizmie

Progesteron działa znacznie szerzej niż tylko w układzie rozrodczym – jego receptory znajdują się w mózgu, kościach, układzie odpornościowym i wielu innych tkankach.

Układ rozrodczy kobiet:

• Wspiera przygotowanie macicy do ciąży – rozluźnia i przyczynia się do lepszego ukrwienia endometrium, co tworzy warunki sprzyjające zagnieżdżeniu się zarodka.
• Wspomaga utrzymanie ciąży – hamuje skurcze macicy, wycisza odpowiedź immunologiczną matki wobec płodu.
• Bierze udział w procesie owulacji i menstruacji – progesteron, wydzielany przez ciałko żółte po owulacji, przygotowuje endometrium na przyjęcie zarodka. Bez zapłodnienia jego spadek wyzwala złuszczanie błony śluzowej i krwawienie miesiączkowe.
• Chroni szyjkę macicy – utrzymuje jej strukturę podczas ciąży.

Mózg i samopoczucie:

• wpływa na nastrój i sen,
• bierze udział w procesie termoregulacji – odpowiada za wzrost temperatury ciała po owulacji.

Oprócz tego stężenie progesteronu we krwi ma znaczenie dla:

• modulacji układu odpornościowego,
• gospodarki wodno-elektrolitowej,
• metabolizmu.

U mężczyzn progesteron uczestniczy w syntezie androgenów, reguluje przekształcanie testosteronu w DHT (działanie ochronne przed przerostem prostaty), wpływa na układ nerwowy, krzepnięcie krwi i gęstość kości.

Kiedy należy wykonać badanie progesteronu?

Oznaczenie stężenia progesteronu zleca się w wielu sytuacjach klinicznych – zarówno przy planowaniu ciąży, jak i w jej trakcie oraz przy diagnostyce zaburzeń hormonalnych.

Badanie stężenia progesteronu we krwi przydaje się:

• w diagnostyce i monitorowaniu leczenia niepłodności,
• przy podejrzeniu niewydolności ciałka żółtego,
• przy zaburzeniach miesiączkowania,
• w diagnostyce i monitorowaniu leczenia PCOS,
• w monitorowaniu wczesnej ciąży,
• w diagnostyce ciąży pozamacicznej,
• przy podejrzeniu guzów jajników lub nadnerczy.

U mężczyzn wyniki badania mogą dostarczyć wartościowych informacji w diagnostyce zaburzeń androgennych lub przy podejrzeniu nowotworu nadnerczy.

Jak przebiega badanie?

Badanie progesteronu polega na pobraniu niewielkiej ilości krwi żylnej, najczęściej z żyły w zgięciu łokciowym.

W Punkcie Pobrań Synevo personel medyczny pobiera materiał, a następnie przekazuje próbkę do laboratorium medycznego, gdzie analizują ją diagności laboratoryjni.

Normy i interpretacja wyniku badania

Wartości referencyjne zależą od płci, fazy cyklu miesiączkowego i ewentualnej ciąży. Każde laboratorium ustala normy indywidualnie – wyniki z różnych laboratoriów nie powinny być porównywane bez uwzględnienia metody oznaczania.

Swój wynik zawsze odnoś do zakresów referencyjnych podanych na wyniku badania. Interpretację należy pozostawić lekarzowi, który oceni rezultat badania z uwzględnieniem indywidualnej sytuacji klinicznej i dnia cyklu, w którym wykonywane było badanie.

Przyczyny niskiego poziomu

Zbyt niskie stężenie progesteronu może być wynikiem wielu mechanizmów, z których najczęstsze to:

• zaburzenia owulacji lub niewydolność ciałka żółtego,
• zespół policystycznych jajników (PCOS),
• niedoczynność tarczycy,
• hiperprolaktynemia (zbyt wysoki poziom prolaktyny),
• nadmiar estrogenów (zaburzenie proporcji estrogenów do progesteronu),
• dysfunkcja przysadki mózgowej lub podwzgórza,
• stan przedrzucawkowy lub zatrucie ciążowe,
• zaburzenia funkcji łożyska,
• ciąża pozamaciczna,
• nadmierna utrata masy ciała, niedożywienie, anoreksja,
• restrykcyjne diety niskokaloryczne,
• nadmierny wysiłek fizyczny,
• przewlekły stres.

Objawy niskiego poziomu progesteronu

Objawy różnią się w zależności od tego, czy niedobór dotyczy kobiety poza ciążą, w ciąży czy mężczyzny.

U kobiet niebędących w ciąży obniżone stężenia progesteronu we krwi manifestują się poprzez:

• nieregularne miesiączki lub ich brak,
• obfite lub bolesne miesiączki, skrzepy, krew menstruacyjna o brązowym zabarwieniu,
• trudności z zajściem w ciążę,
• nasilone objawy PMS (zespół napięcia przedmiesiączkowego),
• rozdrażnienie, wahania nastroju, depresja, lęk,
• przewlekłe zmęczenie,
• zaburzenia snu,
• sucha, matowa skóra, nadmierne wypadanie włosów,
• spadek libido,
• wahania poziomu insuliny, trudności z utrzymaniem prawidłowej masy ciała,
• bóle głowy, uderzenia gorąca.

W ciąży szczególnie zaleca się monitorowanie stężeń progesteronu, bo niedobór może powodować:

• plamienia lub krwawienia z dróg rodnych,
• tkliwość piersi, zmęczenie,
• zaburzenia pracy łożyska, stan przedrzucawkowy,
• zagrożenie poronieniem i przedwczesnym porodem.

U mężczyzn najczęstsze symptomy to:

• niskie libido, zaburzenia erekcji,
• zmęczenie, problemy z koncentracją,
• wahania nastroju, depresja,
• utrata masy mięśniowej.

Przyczyny wysokiego poziomu

Jest to rzadszy problem niż zbyt niski progesteron, ale może mieć poważne podłoże. Wśród przyczyn wysokiego stężenia progesteronu we krwi wymienia się:

Przyczyny fizjologiczne – norma w określonych okolicznościach:

• ciąża – poziom progesteronu rośnie wraz z jej postępem; przy ciąży mnogiej wartości są wyższe niż przy pojedynczej.
• środkowa faza lutealna cyklu – naturalny szczyt między owulacją a miesiączką.

Przyczyny patologiczne – wymagają diagnostyki:

• torbiele lutealne jajnika,
• guzy jajnika produkujące hormony steroidowe,
• nowotwory kory nadnerczy,
• wrodzony przerost nadnerczy (zespół nadnerczowo-płciowy),
• niewydolność wątroby – upośledzony metabolizm hormonów steroidowych prowadzi do ich kumulacji,
• PCOS – podwyższony progesteron może wystąpić przy współistniejących torbielach lutealnych, choć częściej w PCOS obserwuje się jego niedobór.

Przyczyny jatrogenne – efekt stosowanego leczenia:

• Preparaty zawierające progesteron lub progestyny: antykoncepcja hormonalna, hormonalna terapia zastępcza (HTZ), wspomaganie fazy lutealnej w procedurach IVF.

Objawy wysokiego poziomu

Wysokie stężenia wywołują symptomy na poziomie wielu układów organizmu.

Ciało i układ krążenia:

• obrzęki i zatrzymywanie wody w organizmie, uczucie ciężkości nóg,
• skłonność do rozszerzania naczyń żylnych – może nasilać dolegliwości związane z żylakami lub sprzyjać ich powstawaniu przy długotrwale podwyższonym poziomie,
• tkliwość i bolesność piersi.

Przewód pokarmowy:

• wzdęcia, zaparcia, dyskomfort w jamie brzusznej.

Układ nerwowy i samopoczucie:

• senność i zmęczenie,

• wahania nastroju, drażliwość, epizody obniżonego nastroju,
• bóle głowy i migreny,
• spadek libido.

Skórę i cykl:

• nieregularne miesiączki,
• przebarwienia skóry (zwłaszcza na twarzy) — częściej przy jednoczesnym podwyższeniu estrogenów, np. w ciąży lub przy antykoncepcji hormonalnej.

Jak przygotować się do badania krwi?

Badanie nie wymaga bycia na czczo, chyba że jest wykonywane razem z innymi badaniami, które tego wymagają. Przed pobraniem należy unikać nadmiernego wysiłku fizycznego oraz stresu.

Kobiety przed badaniem progesteronu powinny znać datę ostatniej menstruacji oraz średnią długość swojego cyklu, najlepiej na podstawie prowadzonego kalendarza miesiączkowego.

Jeśli badanie wykonywane jest w ciąży, warto podać datę ostatniej miesiączki przed poczęciem, co ułatwia lekarzowi ocenę wieku ciąży i interpretację wyniku.

Progesteron przygotowanie i badanie

Badanie progesteronu przeprowadzane jest na podstawie pobranej próbki krwi.

• Badanie polega na pobraniu krwi do probówki EDTA, zgodnie z procedurą pobrania odkażenie skóry, założenie opaski uciskowej oraz ucisk w miejscu pobrania po zakończeniu procedury trwa kilka minut.
• Czas trwania pobrania to około kilka - kilkanaście sekund.
• W przypadku nieprawidłowego przygotowania do badania uzyskany wynik nie będzie w pełni miarodajny.
• Pobrania należy dokonać w godzinach porannych.

Wymagane przygotowanie do badania progesteron

W dniu przed badaniem:

• Unikaj spożywania obfitych i tłustych posiłków oraz spożywania alkoholu do 24 godzin przed badaniem.
• Powstrzymać się od picia kawy i herbaty co najmniej 12 godzin przed pobraniem.

W dniu badania progesteronu:

• Pacjent powinien pozostawać na czczo - to znaczy powstrzymać się od posiłku przez około 12 godzin przed badaniem.
• Dozwolone jest wypicie niewielkiej ilości wody w godzinach porannych.
• W miarę możliwości pobranie należy przeprowadzić przed przyjęciem porannej porcji leków chyba, że lekarz zaleci inaczej.
• Pobranie krwi należy przeprowadzić w godzinach porannych.
• Przed badaniem pacjent powinien pozostawać w spoczynku przez 10 – 15 minut (pozycja siedząca).
• Wysiłek fizyczny, także umiarkowany np. chodzenie, wejście po schodach, może zmienić wartości wyników badania laboratoryjnego.

Wyniki Progesteron

• Wynik badania dostępny w ciągu 1 dnia roboczego,
• Możliwość odbioru wyniku w recepcji uprzednio wybranego Centrum,
• Możliwość dostępu do wyniku online. Należy zgłosić się do recepcji w celu wygenerowania hasła dostępowego w wybranym Centrum.