Badanie prokalcytoniny

Czym jest prokalcytonina?

Prokalcytonina (PCT) to białko będące prekursorem kalcytoniny – hormonu regulującego gospodarkę wapniową. W warunkach zdrowia PCT jest produkowana głównie przez komórki C tarczycy i jej stężenie we krwi jest bardzo niskie lub niewykrywalne.

Jednak w odpowiedzi na zakażenie bakteryjne lub rozległy uraz PCT może być produkowana przez wiele tkanek w organizmie, a jej stężenie gwałtownie rośnie – nawet tysiąckrotnie.

Rola prokalcytoniny w organizmie

PCT pełni rolę biomarkera ostrej fazy zakażenia bakteryjnego i sepsy. Poziom prokalcytoniny wzrasta już w ciągu 3–6 godzin od początku zakażenia, znacznie szybciej niż stężenie białka C-reaktywnego (CRP), i osiąga szczyt po 12–24 godzinach. W diagnostyce klinicznej PCT służy do:

• wykrywania i różnicowania zakażeń bakteryjnych od wirusowych lub zapalnych,
• oceny ciężkości sepsy i ryzyka zgonu,
• monitorowania odpowiedzi na leczenie antybiotykami – spadek stężenia PCT świadczy o skuteczności terapii,
• podejmowania decyzji o włączeniu lub odstawieniu antybiotykoterapii.

Kiedy warto wykonać badanie stężenia prokalcytoniny?

Badanie prokalcytoniny warto wykonać przede wszystkim wtedy, gdy lekarz podejrzewa poważną infekcję bakteryjną lub sepsę.

PCT jest szczególnie pomocna:

• przy wysokiej gorączce z pogorszeniem stanu ogólnego,
• po zabiegach operacyjnych z ryzykiem zakażenia,
• przy monitorowaniu skuteczności antybiotykoterapii – systematyczny spadek stężenia potwierdza, że leczenie działa.

Jak przebiega badanie krwi?

Pobierana jest próbka krwi żylnej (najczęściej z żyły łokciowej), która przekazywana jest następnie do laboratorium diagnostycznego.

Normy

Normy mogą się nieznacznie różnić w zależności od laboratorium i metody oznaczenia. Wynik PCT nigdy nie powinien być interpretowany w oderwaniu od objawów i historii choroby.

Ostateczną ocenę wyniku zawsze przeprowadza lekarz, który zna pełny obraz kliniczny pacjenta.

Przyczyny niskiego poziomu

Niskie stężenie jest stanem fizjologicznym i pożądanym. W określonych sytuacjach może również wskazywać na:

• brak aktywnego zakażenia bakteryjnego,
• zakażenie wirusowe, grzybicze lub pasożytnicze (jednak niski wynik nie wyklucza wszystkich rodzajów zakażeń),
• choroby autoimmunologiczne bez infekcji bakteryjnej,
• skuteczne leczenie zakażenia bakteryjnego i ustępowanie sepsy (posocznicy) – spadek PCT oznacza poprawę stanu pacjenta.

Objawy niskiego poziomu

Niski poziom PCT sam w sobie nie wywołuje żadnych objawów – jest to wartość laboratoryjna, a nie stan chorobowy. Wynik niski przy braku zakażenia oznacza prawidłowy stan zdrowia.

Przy zakażeniu wirusowym, mimo niskiego PCT, mogą wystąpić: gorączka, osłabienie, katar, kaszel, bóle mięśniowe.

Przyczyny wzrostu poziomu PCT

Podwyższone stężenie PCT jest przede wszystkim sygnałem poważnego zakażenia bakteryjnego. Do najczęstszych przyczyn należą:

• sepsa i wstrząs septyczny – najważniejsze wskazanie kliniczne,
• zapalenie płuc o etiologii bakteryjnej – zwłaszcza ciężkie, wymagające hospitalizacji,
• zakażenia dróg moczowych z objawami ogólnoustrojowymi (bakteriemia),
• zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
• zapalenie wsierdzia, ropne zapalenie stawów,
• zakażenie pooperacyjne lub powikłania po zabiegach urologicznych,
• ciężkie urazy mechaniczne, oparzenia rozległe (wzrost PCT niezwiązany z infekcją).

Objawy wysokiego poziomu

Typowe objawy stanów, którym współtowarzyszy wysokie stężenie PCT to:

• wysoka gorączka (> 38,5°C) lub hipotermia (< 36°C) przy bardzo ciężkiej sepsie,
• dreszcze, silne osłabienie, splątanie lub zaburzenia świadomości,
• przyspieszone bicie serca (tachykardia) i szybki oddech,
• obniżone ciśnienie tętnicze,
• zmniejszona ilość oddawanego moczu,
• nasilające się objawy miejscowe zakażenia (np. kaszel z ropną wydzieliną, ból przy oddawaniu moczu, zaczerwienienie i obrzęk rany).

Nasilenie i liczba objawów często korelują z wysokością stężenia PCT — im wyższe wartości markera, tym bardziej rozległa odpowiedź zapalna organizmu i większe ryzyko powikłań narządowych.

W przypadku wystąpienia powyższych objawów konieczna jest pilna konsultacja lekarska i wdrożenie diagnostyki ukierunkowanej na identyfikację źródła zakażenia oraz ocenę funkcji narządów.

Przygotowanie do badania

Pobranie nie musi być wykonywane na czczo.

Unikaj intensywnego wysiłku fizycznego bezpośrednio przed badaniem.

Poinformuj lekarza o przyjmowanych lekach.

• Wynik badania dostępny w ciągu 3 dni roboczych,
• Możliwość odbioru wyniku w recepcji uprzednio wybranego Centrum,
• Możliwość dostępu do wyniku online. Należy zgłosić się do recepcji w celu wygenerowania hasła dostępowego w wybranym Centrum.