Test alergiczny jad szerszenia europejskiego (Vespa crabro)

Czym jest jad szerszenia europejskiego (Vespa crabro)?

Szerszeń europejski (Vespa crabro) jest największym owadem błonkoskrzydłym z rodziny osowatych (Vespidae) występującym w Polsce. Jest pospolity zarówno na wsi, jak i w mieście, buduje gniazda w dziuplach drzew, norach ziemnych, opuszczonych ulach oraz w osłoniętych miejscach na strychach i pod dachami. Jest owadem stosunkowo łagodnym i nienapadającym bez powodu, jednak atakuje w chwili zagrożenia, gdy czuje się niespokojny lub gdy w pobliżu gniazda pojawi się intruz.

Jad szerszenia europejskiego jest złożoną mieszaniną białek, enzymów i peptydów, w tym fosfolipazy A1, hialuronidazy, fosfatazy kwaśnej i antygenu 5. Wszystkie te składniki mogą wywoływać uczulenie u predysponowanych osób.

Szczególnie niebezpieczną cechą jadu szerszenia jest jego duża objętość wprowadzana podczas jednego użądlenia, znacznie większa niż w przypadku osy czy pszczoły, co sprawia, że u osoby uczulonej nawet jedno użądlenie może wywołać ciężką, zagrażającą życiu reakcję anafilaktyczną.

Rola jadu szerszenia w organizmie i mechanizm uczulenia

Jad szerszenia nie pełni żadnej fizjologicznej roli w organizmie człowieka. U osób nieuczulonych użądlenie powoduje jedynie miejscowy ból, obrzęk i zaczerwienienie, które ustępują samoistnie w ciągu kilku godzin.

U osób uczulonych układ odpornościowy przy pierwszym lub kolejnym kontakcie z jadem zapamiętuje jego białka jako substancje szkodliwe. Przy następnym użądleniu reaguje błyskawicznym uwolnieniem histaminy i innych substancji zapalnych, co może prowadzić do gwałtownej, uogólnionej reakcji alergicznej.

Ze względu na reaktywność krzyżową między jadami owadów z rodziny osowatych, osoby uczulone na jad szerszenia mogą również reagować na jad osy i odwrotnie, co ma istotne znaczenie diagnostyczne i terapeutyczne.

Na czym polega badanie?

Badanie wykonuje się w Punkcie Pobrań, gdzie personel pobiera próbkę krwi żylnej ze zgięcia łokciowego, tak jak przy standardowym badaniu krwi. Pobrana próbka trafia do laboratorium, gdzie oznaczane jest stężenie swoistych przeciwciał IgE skierowanych przeciwko alergenowi jadu szerszenia europejskiego (I75).

Normy

Wyniki badania jadu szerszenia europejskiego są interpretowane według standardowej skali klas swoistych IgE:

Pamiętaj, że wartości referencyjne mogą się nieznacznie różnić między laboratoriami ze względu na zastosowane metody analityczne. Interpretację wyników zawsze pozostaw lekarzowi.

Przyczyny niskiego poziomu (wynik ujemny)

Niski lub ujemny poziom swoistych IgE dla jadu szerszenia europejskiego najczęściej oznacza brak uczulenia IgE-zależnego na ten jad. Wynik może być ujemny u osób, które nigdy nie zostały użądlone przez szerszenia lub u których ekspozycja na jad nie doprowadziła do wytworzenia swoistych przeciwciał.

Ujemny wynik nie wyklucza reakcji toksycznej na jad, która może wystąpić u każdej osoby po bardzo dużej liczbie użądleń, nawet bez podłoża alergicznego. Wynik może być też ujemny u osób przyjmujących leki immunosupresyjne.

Objawy przy niskim poziomie

Niski lub ujemny poziom swoistych IgE dla jadu szerszenia oznacza, że użądlenie przez tego owada prawdopodobnie nie wywoła u danej osoby ciężkiej reakcji alergicznej. Typowe objawy miejscowe po użądleniu, takie jak ból, zaczerwienienie i obrzęk w miejscu użądlenia, mogą występować u każdego i nie są objawem alergii.

Jeśli jednak mimo ujemnego wyniku w przeszłości po użądleniu przez szerszenia pojawiły się objawy uogólnione, konieczna jest konsultacja alergologiczna i ewentualne rozszerzenie diagnostyki.

Przyczyny wysokiego poziomu (wynik dodatni)

Wysoki poziom swoistych IgE dla jadu szerszenia europejskiego wskazuje na uczulenie układu odpornościowego na białka tego jadu. Do najczęstszych przyczyn wzrostu stężenia swoistych IgE należą:

• wcześniejsze użądlenie przez szerszenia, które doprowadziło do uczulenia układu odpornościowego;
• regularna ekspozycja na szerszenie, np. u osób pracujących w ogrodzie, lesie lub w pobliżu gniazd tych owadów;
• predyspozycja genetyczna do atopii zwiększająca ogólne ryzyko uczulenia na alergeny jadów owadów;
• indywidualna podatność układu odpornościowego na uczulenie na białka jadu;
• a także reaktywność krzyżowa z jadami innych owadów z rodziny osowatych, szczególnie os z rodzaju Vespula, których jad zawiera podobne białkowe składniki.

Objawy wysokiego poziomu

Wysoki poziom swoistych IgE dla jadu szerszenia europejskiego wiąże się z ryzykiem wystąpienia objawów alergicznych po każdym kolejnym użądleniu. Objawy mogą mieć charakter łagodny, umiarkowany lub ciężki, zagrażający życiu. Najczęstsze objawy to:

• miejscowy ból, obrzęk, zaczerwienienie i świąd w miejscu użądlenia, rozszerzający się na obszar znacznie większy niż samo miejsce wkłucia;
• ogólna pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy twarzy, warg i gardła;
• nudności, wymioty i bóle brzucha;
• uczucie lęku i kołatanie serca;
• duszność i skurcz oskrzeli;
• a w najcięższych przypadkach wstrząs anafilaktyczny z gwałtownym spadkiem ciśnienia krwi, utratą przytomności i zatrzymaniem akcji serca, wymagający natychmiastowego podania adrenaliny i wezwania pogotowia ratunkowego.

Przygotowanie do badania

Test alergiczny na jad szerszenia europejskiego nie wymaga specjalnego przygotowania. Należy pamiętać o kilku ważnych zasadach:

• Badanie można wykonać o dowolnej porze dnia, nie ma wymogu bycia na czczo.
• Przed badaniem można wypić dowolną ilość wody.
• Przed pobraniem należy poinformować personel Punktu Pobrań o przyjmowanych lekach, szczególnie kortykosteroidach i lekach immunosupresyjnych, które mogą obniżać poziom przeciwciał IgE i wpływać na wynik.

Warto wiedzieć, że poziom swoistych IgE dla jadów owadów może być przejściowo podwyższony bezpośrednio po użądleniu i ostrej reakcji alergicznej, a następnie stopniowo się obniżać.