Badanie testosteronu wolnego

Czym jest wolny testosteron?

Testosteron to steroidowy hormon płciowy, który jest androgenem. Kojarzony głównie jako „hormon męski”, ale występuje u obu płci (w różnych proporcjach). Hormon ten krąży we krwi w trzech frakcjach:

• związanej z SHBG,
• związanej z albuminą,
• jako frakcja wolna (ok. 1-3%) – niezwiązana z żadnym białkiem transportującym.

Rola testosteronu wolnego

Biologicznie dostępne są tylko ostatnie dwie frakcje. Uznaje się, że to testosteron wolny (fT – free testosterone) odzwierciedla biologiczną aktywność hormonu i decyduje o jego dostępności dla komórek.

Kiedy warto wykonać badanie stężenia testosteronu wolnego?

Badanie zalecane jest wtedy, gdy wynik testosteronu całkowitego jest „na granicy” i trudny do jednoznacznej interpretacji. Poziom testosteronu wolnego sprawdza się przede wszystkim:

• przy podejrzeniu hipogonadyzmu (niedostatecznej produkcji testosteronu lub plemników przez jądra),
• przy podejrzeniu przy podejrzeniu związanego z wiekiem niedoboru testosteronu (tzw. andropauzy),
• w sytuacji zaburzeń libido i problemów z erekcją,
• gdy podejrzewane są zaburzenia płodności u mężczyzn,
• w diagnostyce wirylizacji (nadmiaru męskich hormonów) i hirsutyzmu (nadmiernego owłosienia typu męskiego) u kobiet,
• w diagnostyce zespołu policystycznych jajników (PCOS),
• gdy podejrzewane są zaburzenia dojrzewania płciowego u dzieci,
• przy nieprawidłowym stężeniu SHBG.

Badanie jest również wykorzystywane podczas monitorowania przebiegu leczenia raka prostaty.

Jak przebiega badanie?

Badanie testosteronu polega na pobraniu niewielkiej ilości krwi żylnej, najczęściej z żyły w zgięciu łokciowym.

W Punkcie Pobrań Synevo personel pobiera materiał, a następnie przekazuje próbkę do laboratorium medycznego, gdzie analizują ją diagności laboratoryjni.

Normy i wynik badania

Wynik badania testosteronu wolnego najlepiej odczytywać w odniesieniu do zakresów referencyjnych widocznych na wydruku z laboratorium.

Ostateczna ocena wyniku należy do lekarza, który uwzględni pełny obraz kliniczny pacjenta oraz – w przypadku kobiet – fazę cyklu menstruacyjnego, w której pobrana została próbka.

Przyczyny niskiego poziomu

Niski poziom testosteronu wolnego może wynikać z dwóch odrębnych mechanizmów: zbyt małej produkcji testosteronu całkowitego (hipogonadyzm) lub zbyt wysokiego poziomu SHBG, które „wiąże” testosteron i zmniejsza jego wolną, biologicznie aktywną frakcję.

Podwyższone SHBG

Wysoki poziom SHBG to najczęstszy powód, dla którego testosteron wolny jest niski mimo prawidłowego testosteronu całkowitego. Czynniki podwyższające SHBG to:

• wiek (SHBG wzrasta wraz z wiekiem),
• nadczynność tarczycy,
• choroby wątroby,
• HIV/AIDS,
• niektóre leki (np. przeciwdrgawkowe, estrogeny).

Hipogonadyzm

Hipogonadyzm dzielimy na pierwotny i wtórny.

Pierwotny to sytuacja, w której jądra nie produkują wystarczająco dużo testosteronu. Najczęstsze przyczyny to:

• Zespół Klinefeltera (kariotyp 47, XXY),
• urazy, stany zapalne lub guzy jąder,
• wnętrostwo, hipoplazja komórek Leydiga,
• chemio- i radioterapia.

W przypadku hipogonadyzmu wtórnego podstawowym mechanizmem jest zaburzenie osi podwzgórze-przysadka, w wyniku którego jądra nie otrzymują odpowiedniego sygnału hormonalnego (LH i FSH). Przyczyny to zazwyczaj:

• niedoczynność przysadki i guzy przysadki,
• hiperprolaktynemia,
• Zespół Kallmanna (genetyczny brak wydzielania GnRH),
• otyłość i zespół metaboliczny,
• cukrzyca typu 2, przewlekłe choroby nerek, serca.

Objawy niskiego poziomu

Niedobór tej frakcji testosteronu we krwi wpływa na wiele obszarów funkcjonowania. Mogą pojawiać się objawy w sferze seksualnej, fizycznej, a także psychicznej i poznawczej:

• obniżone libido, brak zainteresowania seksem, zaburzenia erekcji,
• trudności w osiągnięciu orgazmu, obniżona satysfakcja seksualna,
• utrata masy mięśniowej, szybsze zmęczenie fizyczne,
• odkładanie się tkanki tłuszczowej (szczególnie na brzuchu i biodrach),
• ginekomastia (powiększenie gruczołów piersiowych),
• zmniejszenie owłosienia na ciele,
• bóle stawów i pleców,
• obniżony nastrój, apatia, objawy przypominające stan depresyjny,
• wahania nastroju, nerwowość.

Przyczyny wysokiego poziomu

Wysoki poziom testosteronu wolnego może wynikać z nadmiernej produkcji testosteronu całkowitego (hiperandrogenizm) lub z obniżonego SHBG, które uwalnia więcej hormonów do krążenia.

Obniżone SHBG

Typowe przyczyny to:

• insulinooporność i cukrzyca typu 2,
• otyłość i zespół metaboliczny,
• niedoczynność tarczycy.

Hiperandrogenizm

U kobiet to zaburzenie hormonalne jest częstszym problemem niż u mężczyzn i może wynikać z:

• zespołu policystycznych jajników (PCOS),
• guzów jajników,
• wrodzonego przerostu nadnerczy (WPN),
• guzów nadnerczy i zespołu Cushinga,
• hiperinsulinemii.

U mężczyzn do przyczyn hiperandrogenizmu należą:

• guzy jąder,
• guzy nadnerczy,
• wrodzony przerost nadnerczy,
• stosowanie sterydów anabolicznych,
• akromegalia.

Objawy wysokiego poziomu

U kobiet objawy są zdecydowanie bardziej łatwo dostrzegalne. Pojawiają się wówczas:

• nadmierne owłosienie „typu męskiego”,
• trądzik hormonalny,
• łysienie androgenowe,
• przetłuszczona skóra,
• obniżenie głosu,
• zmiana proporcji ciała (poszerzenie ramion, zwiększona tkanka mięśniowa, przyrost masy ciała),
• zaburzenia miesiączkowania, trudności z zajściem w ciążę,
• drażliwość, wahania nastroju, stany lękowe.

Nadmiar wolnej frakcji testosteronu u mężczyzn często pozostaje długo niezauważony. Najczęstsze manifestacje to:

• łysienie androgenowe,
• nadmierne owłosienie ciała,
• niepłodność,
• zmniejszenie wymiarów jąder (zwłaszcza przy stosowaniu sterydów anabolicznych),
• drażliwość,
• trądzik na twarzy, klatce piersiowej i plecach.

U dzieci zaburzenia hormonalne najczęściej objawiają się przedwczesnym dojrzewaniem płciowym.

Przygotowanie do badania

Ze względu na zmienność dobową poziomu testosteronu zaleca się badanie w godzinach porannych, najlepiej między 7:00 a 10:00.

Wyniki badania

• Wynik badania dostępny w ciągu 8 dni roboczych.
• Możliwość odbioru wyniku w recepcji uprzednio wybranego Centrum.
• Możliwość dostępu do wyniku online. Należy zgłosić się do recepcji w celu wygenerowania hasła dostępowego w wybranym Centrum.