Badanie stężenia triglicerydów

Czym są triglicerydy?

Triglicerydy (TG) to związki tłuszczowe należące do grupy lipidów, pełniące w organizmie człowieka kluczową funkcję energetyczną i magazynującą. 

Triglicerydy powstają w wątrobie z kwasów tłuszczowych i węglowodanów, ale ich źródłem jest też pożywienie. Gdy spożycie kalorii (zwłaszcza z tłuszczów i węglowodanów) przekracza bieżące potrzeby energetyczne, nadmiar jest przekształcany w TG i odkładany w tkance tłuszczowej.

Rola triglicerydów w organizmie

Triglicerydy odpowiadają za:

• Magazynowanie energii – triglicerydy to „zapasy paliwa” organizmu, gromadzone głównie w tłuszczu pod skórą i wokół narządów, z których ciało korzysta, gdy ma za mało kalorii z pożywienia.
• Dostarczanie energii dla mięśni – razem z węglowodanami dostarczają mięśniom paliwa potrzebnego do ruchu i codziennej aktywności.
• Transport tłuszczów – triglicerydy są przenoszone we krwi w lipoproteinach i dostarczają tkankom kwasy tłuszczowe, które są wykorzystywane jako źródło energii materiał budulcowego.
• Ochronę i utrzymanie ciepła – warstwa tłuszczu pod skórą amortyzuje narządy przed urazami i pomaga utrzymać prawidłową temperaturę ciała.

Kiedy warto wykonać badanie poziomu triglicerydów?

Na podstawie Wytycznych PTL/KLRWP/PTK/PTDL/PTD/PTNT diagnostyki i leczenia zaburzeń lipidowych w Polsce 2021 regularne badanie triglicerydów (jako nieodłącznego elementu profilu lipidowego) jest wskazane u osób:

• z rozpoznaną chorobą układu sercowo-naczyniowego,
• z rozpoznaną hipercholesterolemią rodzinną (FH),
• z rodzinnym obciążeniem przedwczesnymi chorobami układu sercowo-naczyniowego,
• z rozpoznaną cukrzycą,
• z przewlekłą chorobą nerek,
• z rozpoznanymi chorobami o podłożu autoimmunologicznym, reumatologicznym i zapalnym,
• u przewlekle palących papierosy,
• u zakażonych HIV lub w trakcie terapii HAART.

Badania przesiewowe w kierunku zaburzeń lipidowych (dyslipidemii), w tym oznaczenie triglicerydów w ramach profilu lipidowego, są szczególnie ważne, gdy:

• Masz choć jeden czynnik ryzyka chorób serca i naczyń, np. nadciśnienie, otyłość, palenie papierosów albo w rodzinie były zawały/udar w młodym wieku.
• Jesteś mężczyzną po 40. roku życia.
• Jesteś kobietą po menopauzie.
• Jesteś w ciąży i masz cukrzycę ciężarnych lub nadciśnienie ciążowe – wtedy badanie pomaga ocenić ryzyko zaburzeń metabolicznych i nadmiernego wzrostu stężenia triglicerydów.
• Jesteś mężczyzną z zaburzeniami erekcji – mogą one mieć związek z chorobami naczyń i nieprawidłowym poziomem lipidów.
• Pojawiają się objawy mogące świadczyć o chorobie sercowo‑naczyniowej (CVD), np. ból w klatce piersiowej, duszność, kołatania serca, łatwe męczenie się czy omdlenia.

Jak przebiega badanie?

Badanie polega na pobraniu krwi żylnej ze zgięcia łokciowego pacjenta.

Normy TG

Zakres „norm” może się nieznacznie różnić między laboratoriami, dlatego zawsze porównuj swój wynik z wartościami podanymi na wydruku.

Ostatecznej interpretacji wyniku powinien dokonać lekarz, biorąc pod uwagę Twój wiek, inne choroby, styl życia i całkowite ryzyko chorób serca i naczyń.

Przyczyny niskiego poziomu TG

Najczęstszą i najłagodniejszą przyczyną niskiego TG jest po prostu zbyt mała podaż tłuszczów i węglowodanów w diecie. Szczególnie dotyczy to osób na diecie niskotłuszczowej lub niskokalorycznej, zwłaszcza gdy jednocześnie prowadzą intensywny trening fizyczny.

Czasem przyczyną są zaburzenia wchłaniania i choroby przewodu pokarmowego:

• celiakia,
• choroba Leśniowskiego-Crohna,
• zespół złego wchłaniania o innym podłożu (np. po resekcji jelit).

Bardzo niskie TG obserwuje się u pacjentów niedożywionych i wyniszczonych przewlekłymi chorobami.

Do obniżenia stężenia triglicerydów prowadzą także:

• nadczynność tarczycy – przyspiesza metabolizm lipidów,
• marskość wątroby – wątroba jest głównym organem odpowiedzialnym za ich syntezę.

Izolowane niskie TG u osoby zdrowej, dobrze odżywionej i aktywnej fizycznie rzadko wymaga interwencji.

Objawy niskiego poziomu

Sam niski wynik TG zazwyczaj nie powoduje bezpośrednich, charakterystycznych objawów – hipotriglicerydemia jest zwykle bezobjawowa i wykrywana przypadkowo w rutynowych badaniach. Objawy, które się pojawiają, należą do choroby podstawowej będącej przyczyną niskich TG.

Jeśli za obniżonym poziom triglicerydów stoi niedożywienie, pojawia się:

• utrata masy ciała,
• zanik mięśni,
• wzdęty brzuch,
• łamliwość paznokci.

Gdy przyczyną jest zespół złego wchłaniania:

• przewlekła biegunka,
• stolce tłuszczowe (jasne, maziste),
• wzdęcia,
• niedokrwistość.

Przy nadczynności tarczycy pojawiają się:

• przyspieszone bicie serca,
• nerwowość,
• nadmierne pocenie,
• chudnięcie,
• nietolerancja ciepła.

W przebiegu chorób wątroby występują:

• żółtaczka,
• wodobrzusze,
• ciemny mocz,
• jasne stolce,
• zmęczenie.

Warto zgłosić się do lekarza, gdy niskiemu TG towarzyszą jakiekolwiek z wymienionych wyżej objawów.

Przyczyny wysokiego poziomu

Podwyższony poziom triglicerydów może wynikać zarówno z wrodzonych (genetycznych) zaburzeń, jak i z trybu życia, chorób przewlekłych czy stosowanych leków.

Przyczyny genetyczne (pierwotne) występują rzadko, ale mogą powodować bardzo wysokie wartości triglicerydów:

• rodzinna hipertriglicerydemia – dziedziczne zaburzenie metabolizmu tłuszczów.
• Zespół chylomikronemii – ciężka, wrodzona choroba, która wiąże się z wysokim ryzykiem zapalenia trzustki.
• Inne wrodzone zaburzenia lipidów (np. dysbetalipoproteinemia) – dotyczą sposobu transportu i „sprzątania” cząsteczek tłuszczu z krwi.

U większości osób wysoki poziom triglicerydów jest związany z codziennymi nawykami:

• dużo cukru w diecie – słodycze, słodzone napoje, białe pieczywo i inne produkty o wysokim indeksie glikemicznym;
• dieta bogata w tłuszcze nasycone i trans – fast food, tłuste mięsa, wyroby cukiernicze, gotowe dania;
• alkohol – nawet umiarkowane, ale regularne picie może podnosić triglicerydy;
• nadwaga i otyłość, szczególnie brzuszna – często połączone z insulinoopornością;
• mało ruchu – brak regularnej aktywności fizycznej;
• palenie papierosów;
• przewlekły stres, który wpływa na gospodarkę hormonalną i metabolizm tłuszczów.

Wysokie triglicerydy mogą towarzyszyć schorzeniom takim jak:

• cukrzyca typu 2 i insulinooporność,
• niedoczynność tarczycy,
• przewlekła choroba nerek, zespół nerczycowy,
• choroby wątroby, w tym niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD) i marskość,
• choroby autoimmunologiczne (np. toczeń),
• ciąża, szczególnie w III trymestrze,
• zespół Cushinga i inne zaburzenia hormonalne.

Niektóre leki (np. część leków hormonalnych, sterydy, niektóre leki kardiologiczne) również mogą podnosić poziom triglicerydów.

Objawy wysokiego poziomu

Przez długi czas podwyższone triglicerydy zwykle nie dają wyraźnych sygnałów, a mimo to zwiększają ryzyko miażdżycy, zawału serca i udaru.

Przy zaawansowanym nadmiarze mogą pojawić się niespecyficzne dolegliwości:

• uczucie ciężkości po posiłkach, wzdęcia, niestrawność;
• bóle i zawroty głowy, pogorszenie koncentracji,
• ucisk lub dyskomfort w klatce piersiowej, duszność przy wysiłku – mogą świadczyć o obciążeniu serca i naczyń.

Przy bardzo wysokich wartościach rośnie ryzyko ostrych, groźnych dla życia powikłań:

• nagłe pojawienie się licznych, żółtawych grudek na skórze (tzw. żółtaki), najczęściej na pośladkach, łokciach, kolanach, ramionach;
• silny, narastający ból brzucha (często po tłustym posiłku lub alkoholu), nudności, wymioty, gorączka – mogą świadczyć o ostrym zapaleniu trzustki i wymagają pilnej pomocy lekarskiej;
• w badaniu okulistycznym lekarz może stwierdzić tzw. lipemię siatkówki (nietypowe zabarwienie naczyń w dnie oka, przy bardzo wysokich stężeniach TG, najczęściej >2000 mg/dl).

Warto też zwrócić uwagę na objawy wskazujące na rozwój miażdżycy i chorób sercowo‑naczyniowych:

• ból lub ucisk w klatce piersiowej, zwłaszcza przy wysiłku (choroba wieńcowa);
• zawroty głowy, przejściowe zaburzenia mowy, równowagi lub widzenia (zwężenie tętnic szyjnych, ryzyko udaru);
• ból nóg przy chodzeniu, który ustępuje po zatrzymaniu się (miażdżyca tętnic kończyn dolnych);

W skrajnych przypadkach zaburzenia lipidowe prowadzą do zawału serca lub udaru mózgu.

Przygotowanie do badania

Badanie triglicerydów najlepiej wykonać rano, na czczo – po 8–12 godzinach od ostatniego posiłku.

Dzień przed badaniem unikaj intensywnego wysiłku fizycznego, a w dniu pobrania przyjdź wypoczęty i bez treningu.

• Wynik badania dostępny w ciągu 3 dni roboczych.
• Możliwość odbioru wyniku w recepcji wybranej placówki,
• Możliwość dostępu do wyniku online. W tym celu należy pobrać hasło dostępowe na recepcji wybranej placówki.