Wapń zjonizowany

Czym jest wapń zjonizowany?

Wapń całkowity to suma kilku różnych frakcji wapnia krążących we krwi, a każda z nich zachowuje się nieco inaczej i ma inne znaczenie kliniczne.

Pierwiastek ten występuje w trzech głównych postaciach.

• w formie zjonizowanej,
• związany z białkami,
• w formie związków z anionami.

W stanie fizjologicznym wapń zjonizowany stanowi około połowę całkowitego wapnia znajdującego się we krwi. To właśnie ta frakcja jest biologicznie aktywna i odzwierciedla rzeczywisty stan gospodarki wapniowej, niezależnie od wahań stężenia albuminy czy białek ostrej fazy.

Rola w organizmie

Aktywna frakcja wapnia we krwi odpowiada za wszystkie efekty biologiczne, które kojarzymy z tym pierwiastkiem:

• warunkuje uwalnianie neuroprzekaźników i pobudliwość komórek nerwowych;
• jest niezbędna do skurczu mięśnia sercowego i mięśni szkieletowych;
• bierze udział w wielu etapach kaskady krzepnięcia krwi;
• bierze udział w mineralizacji kości;
• uczestniczy w kontroli równowagi elektrolitowej organizmu.

Oznaczanie poziomu wapnia zjonizowanego we krwi często bywa bardziej miarodajne niż pomiar wapnia całkowitego – pacjent może rozwinąć objawy wynikające z niedoborów tego pierwiastka, pomimo prawidłowego stężenia wapnia całkowitego, zwłaszcza u osób z zaburzeniami ilości albuminy lub kwasowo-zasadowej.

Kiedy warto wykonać badanie stężenia wapnia zjonizowanego?

Wapń zjonizowany pokazuje, ile fizjologicznie aktywnego wapnia krąży we krwi – dlatego w trudniejszych sytuacjach klinicznych to właśnie ten parametr najdokładniej odzwierciedla ilość aktywnego wapnia. Do takich okoliczności należą:

• hospitalizacja w oddziale intensywnej terapii, ciężkie stany ogólne, sepsa, wielonarządowa niewydolność;
• znaczne zaburzenia stężenia albuminy, białek osocza, ciężkie choroby wątroby lub zespoły nerczycowe;
• podejrzenie hipokalcemii lub hiperkalcemii przy niejednoznacznych wynikach całkowitego wapnia;
• choroby przytarczyc (nadczynność, niedoczynność), wtórna nadczynność przytarczyc (np. w przewlekłej chorobie nerek);
• monitorowanie stanu pacjentów poddawanych dużym zabiegom chirurgicznym i transfuzjom krwi.

Jak przebiega badanie

Badanie polega na pobraniu próbki krwi żylnej ze zgięcia łokciowego pacjenta. Następnie materiał trafia do laboratorium diagnostycznego, gdzie oznaczane jest stężenie wapnia zjonizowanego.

Normy

Wartości referencyjne mogą różnić się między laboratoriami ze względu na użytą metodę analizy materiału.

Normy nie są uniwersalne – u dzieci i kobiet w ciąży zakres referencyjny może się nieco różnić.

Z tego powodu wyniki tego badania zawsze powinny być konsultowane z lekarzem, gdyż należy zestawić je z Twoją indywidualną sytuacją kliniczną, występującymi objawami i historią leczenia.

Przyczyny niskiego poziomu

Przy obniżonym stężeniu zjonizowanej frakcji wapnia ważne jest, aby jak najszybciej zrozumieć, skąd bierze się zaburzenie – wiele z poniższych przyczyn wymaga dalszej diagnostyki lub leczenia prowadzonego przez lekarza.

Najczęstsze przyczyny obniżonego stężenia wapnia zjonizowanego to:

• niedoczynność przytarczyc,
• niedobór witaminy D,
• przewlekła choroba nerek,
• ostre zapalenie trzustki,
• masywne przetoczenia krwi z cytrynianem (wiąże wapń),
• niektóre leki (np. diuretyki pętlowe).

Objawy niskiego poziomu

Objawy hipokalcemii zwykle pojawiają się nagle i mogą być bardzo nieprzyjemne, ponieważ niski poziom wapnia zwiększa pobudliwość nerwowo-mięśniową, w efekcie zaburzając pracę całego układu nerwowego i krążenia.

Może się wówczas pojawić:

• mrowienie wokół ust, w palcach dłoni i stóp (parestezje);
• niekontrolowane skurcze mięśni;
• tężyczka;
• zaburzenia rytmu serca i stany lękowe.

Przyczyny wzrostu stężenia

Utrzymująca się hiperkalcemia prawie zawsze ma swoją przyczynę w konkretnym zaburzeniu, dlatego wysoki wynik oznaczenia wapnia wymaga dalszej diagnostyki.

Stany, w których występuje hiperkalcemia to:

• pierwotna nadczynność przytarczyc,
• hiperkalcemia nowotworowa,
• nadmierna podaż wapnia i witaminy D,
• zespół mleczno-alkaliczny (zespół Burnetta),
• zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej,
• niektóre choroby endokrynne (nadczynność tarczycy, niewydolność kory nadnerczy).

Objawy wysokiego poziomu

Podwyższone stężenie wapnia we krwi może przez dłuższy czas nie dawać jednoznacznych objawów, ale stopniowo zaburza pracę układu nerwowego, mięśni, nerek i układu pokarmowego. Wskazaniem do pomiaru wapnia zjonizowanego są symptomy takie jak:

• osłabienie, zmęczenie, senność, zaburzenia koncentracji;
• zaparcia, nudności, wymioty, bóle brzucha, utrata apetytu;
• częste oddawanie moczu, wzmożone pragnienie, odwodnienie;
• zaburzenia rytmu serca.

Przygotowanie do badania

Zaleca się, by na pobranie krwi przyjść na czczo w godzinach porannych (szczególnie w sytuacjach, gdy badanie jest wykonywane razem z oznaczeniem innych elektrolitów).

Pamiętaj, by poinformować lekarza o przyjmowanych lekach – zwłaszcza tych, które mogą wpływać na gospodarkę wapniowo-fosforanową (np. diuretyki).