Badanie poziomu żelaza

Jakich informacji dostarcza badanie stężenia żelaza we krwi?

Badanie ocenia aktualny poziom krążącego żelaza we krwi – tej frakcji, która jest transportowana przez transferynę i dostępna dla tkanek.

Samo badanie żelaza daje jedynie wycinkowy obraz gospodarki tym pierwiastkiem. Dla pełnej diagnostyki zawsze interpretuje się je razem z ferrytyną (odpowiedzialną za magazynowanie żelaza), transferyną i stopniem wysycenia transferyny – oraz uzupełnia o morfologię krwi.

Rola żelaza w organizmie

Żelazo jest niezbędne do:

• transportu tlenu – wchodzi w skład hemoglobiny w erytrocytach i mioglobiny w mięśniach,
• produkcji energii – uczestniczy w łańcuchu oddechowym mitochondriów i syntezie ATP,
• prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego – reguluje odpowiedź immunologiczną,
• pracy układu nerwowego – bierze udział w syntezie neuroprzekaźników.

Kiedy należy wykonać badanie?

Badanie żelaza we krwi należy wykonać przy:

• podejrzeniu anemii z niedoboru żelaza (niedokrwistość, zmęczenie, bladość, duszność przy wysiłku),
• diagnostyce lub wykluczeniu hemochromatozy (choroby przeciążenia żelazem),
• podejrzeniu zatrucia preparatami żelaza,
• ocenie stanu odżywienia, zwłaszcza u osób stosujących diety eliminacyjne lub wysokobiałkowe,
• obniżonej wydolności sportowej i pogorszonej regeneracji bez wyraźnej przyczyny,
• nieprawidłowym wyniku morfologii krwi lub ferrytyny.

Jak przebiega oznaczenie stężenia żelaza w surowicy krwi?

Badanie stężenia żelaza w surowicy polega na pobraniu próbki krwi ze zgięcia łokciowego. Następnie uzyskany materiał wysyłany jest do laboratorium medycznego, gdzie analizowany jest przez diagnostów laboratoryjnych.

Normy (wartości referencyjne)

Zakresy referencyjne żelaza różnią się w zależności od metody oznaczania, producenta odczynników i laboratorium.

Prawidłowe stężenie tego pierwiastka we krwi przyjmuje różne wartości także w zależności od wieku i płci. Uzyskany rezultat badania zawsze odnoś do wartości referencyjnych na wyniku.

Przyczyny niedoboru żelaza

Za niedostateczną ilość tego pierwiastka mogą odpowiadać:

• niedostateczna ilość żelaza w diecie (diety roślinne, restrykcje kaloryczne, brak produktów bogatych w żelazo),
• upośledzone wchłanianie (zmniejszona kwasowość żołądka, celiakia, choroba Crohna, stan po resekcji żołądka),
• przewlekłe krwawienia z przewodu pokarmowego (wrzody, polipy, nowotwory),
• zwiększone straty żelaza u sportowców – przez pot, mikrourazy jelit i hemolizę (rozpad erytrocytów przy uderzeniach stóp o podłoże u biegaczy, szczególnie długodystansowych),
• przewlekłe choroby zapalne,
• rzadko: zespół nerczycowy.

Objawy niskiego poziomu żelaza

Zbyt niska ilość żelaza w organizmie przekłada się na dolegliwości takie jak:

• szybka męczliwość,
• bladość skóry,
• duszność i pogorszenie tolerancji wysiłku,
• kołatanie serca,
• łamliwe i suche włosy oraz paznokcie,
• senność,
• mrowienie kończyn,
• uczucie zimna w dłoniach i stopach,
• zaburzenia koncentracji i pamięci („mgła mózgowa”),
• obniżony nastrój.

Przyczyny nadmiaru żelaza

Wśród przyczyn nadmiaru żelaza w organizmie znajdują się:

• talasemia i inne niedokrwistości (hemolityczna, sideroblastyczna, aplastyczna),
• idiopatyczna hemochromatoza (choroba genetyczna),
• nadmierna suplementacja preparatami żelaza lub częste transfuzje krwi,
• ostre uszkodzenie wątroby lub ostra niewydolność nerek,
• ostre zatrucie żelazem.

Objawy wysokiego poziomu żelaza

Do najbardziej charakterystycznych symptomów związanych ze zbyt wysokim poziomem tego mikroelementu należą:

• zmęczenie,
• bóle mięśni i stawów,
• zaburzenia pracy serca,
• przebarwienia skóry w kolorze szarobrązowym,
• zaburzenia libido,
• uszkodzenia wątroby (przy długotrwałym przeciążeniu żelazem – hemochromatoza).

Bardzo wysokie wartości wymagają pilnej diagnostyki i konsultacji lekarskiej.

Przygotowanie do badania

By odpowiednio przygotować się do badania stężenia żelaza we krwi:

• bądź na czczo – optymalnie 8-12 godzin od ostatniego posiłku.
• unikaj intensywnego wysiłku fizycznego co najmniej 24 godziny przed pobraniem krwi.
• jeśli przyjmujesz suplementy zawierające żelazo lub leki, poinformuj o tym personel medyczny i lekarza podczas interpretacji wyników.

Istotna jest również godzina wykonania badania, ze względu na zmienność dobową stężenia żelaza. Pobranie krwi należy wykonać w godzinach porannych – wtedy poziom żelaza jest najwyższy i najbardziej miarodajny.

Pamiętaj, że odpowiednie przygotowanie do badania wpływa istotnie na wiarygodność wyników i minimalizuje ryzyko wystąpienia błędów przedanalitycznych.

Przygotowanie do badania - Żelazo

• Badanie polega na pobraniu krwi do probówki EDTA, zgodnie z procedurą pobrania odkażenie skóry, założenie opaski uciskowej oraz ucisk w miejscu pobrania po zakończeniu procedury trwa kilka minut.
• Czas trwania pobrania to około kilka - kilkanaście sekund.
• W przypadku nieprawidłowego przygotowania do badania uzyskany wynik nie będzie w pełni miarodajny.
• Pobrania należy dokonać w godzinach porannych.

Wymagane przygotowanie na kilka dni przed badaniem:

• Nie pić alkoholu 2 – 3 dni przed badaniem.
• Powstrzymać się od picia kawy i herbaty co najmniej 12 godzin przed pobraniem.
• W miarę możliwości wyeliminować przyczyny stresu.

W dniu badania:

• Pacjent powinien pozostawać na czczo - to znaczy powstrzymać się od posiłku przez około 12 godzin przed badaniem.
• Rano można wypić wodę, maksymalnie szklankę.
• W miarę możliwości pobranie należy przeprowadzić przed przyjęciem porannej porcji leków chyba, że lekarz zaleci inaczej.
• Przed badaniem pacjent powinien pozostawać w spoczynku przez 10 – 15 minut (pozycja siedząca).
• Wysiłek fizyczny, także umiarkowany np. chodzenie, wejście po schodach, może zmienić wartości wyników badania laboratoryjnegoodpocznij w pozycji siedzącej 10-15 min.

Żelazo wyniki

• Wynik badania dostępny w ciągu 3 dni roboczych,
• Możliwość odbioru wyniku w recepcji uprzednio wybranego Centrum,