Badanie poziomu żelaza

Jakich informacji dostarcza badanie stężenia żelaza we krwi?

Badanie ocenia aktualny poziom krążącego żelaza we krwi – tej frakcji, która jest transportowana przez transferynę i dostępna dla tkanek.

Samo badanie żelaza daje jedynie wycinkowy obraz gospodarki tym pierwiastkiem. Dla pełnej diagnostyki zawsze interpretuje się je razem z ferrytyną (odpowiedzialną za magazynowanie żelaza), transferyną i stopniem wysycenia transferyny – oraz uzupełnia o morfologię krwi.

Rola żelaza w organizmie

Żelazo jest niezbędne do:

• transportu tlenu – wchodzi w skład hemoglobiny w erytrocytach i mioglobiny w mięśniach,
• produkcji energii – uczestniczy w łańcuchu oddechowym mitochondriów i syntezie ATP,
• prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego – reguluje odpowiedź immunologiczną,
• pracy układu nerwowego – bierze udział w syntezie neuroprzekaźników.

Kiedy należy wykonać badanie?

Badanie żelaza we krwi należy wykonać przy:

• podejrzeniu anemii z niedoboru żelaza (niedokrwistość, zmęczenie, bladość, duszność przy wysiłku),
• diagnostyce lub wykluczeniu hemochromatozy (choroby przeciążenia żelazem),
• podejrzeniu zatrucia preparatami żelaza,
• ocenie stanu odżywienia, zwłaszcza u osób stosujących diety eliminacyjne lub wysokobiałkowe,
• obniżonej wydolności sportowej i pogorszonej regeneracji bez wyraźnej przyczyny,
• nieprawidłowym wyniku morfologii krwi lub ferrytyny.

Jak przebiega oznaczenie stężenia żelaza w surowicy krwi?

Badanie stężenia żelaza w surowicy polega na pobraniu próbki krwi ze zgięcia łokciowego. Następnie uzyskany materiał wysyłany jest do laboratorium medycznego, gdzie analizowany jest przez diagnostów laboratoryjnych.

Żelazo – norma (wartości referencyjne)

Podane poniżej zakresy są orientacyjne i mogą się różnić w zależności od indywidualnych czynników (np. płeć, stan zdrowia, faza cyklu) oraz laboratorium. Właściwe wartości referencyjne znajdziesz na swoim wyniku.

Kobiety:

• 32–193 µg/dL

Mężczyźni:

• 32–193 µg/dL

Przyczyny niedoboru żelaza

Za niedostateczną ilość tego pierwiastka mogą odpowiadać:

• niedostateczna ilość żelaza w diecie (diety roślinne, restrykcje kaloryczne, brak produktów bogatych w żelazo),
• upośledzone wchłanianie (zmniejszona kwasowość żołądka, celiakia, choroba Crohna, stan po resekcji żołądka),
• przewlekłe krwawienia z przewodu pokarmowego (wrzody, polipy, nowotwory),
• zwiększone straty żelaza u sportowców – przez pot, mikrourazy jelit i hemolizę (rozpad erytrocytów przy uderzeniach stóp o podłoże u biegaczy, szczególnie długodystansowych),
• przewlekłe choroby zapalne,
• rzadko: zespół nerczycowy.

Objawy niskiego poziomu żelaza

Zbyt niska ilość żelaza w organizmie przekłada się na dolegliwości takie jak:

• szybka męczliwość,
• bladość skóry,
• duszność i pogorszenie tolerancji wysiłku,
• kołatanie serca,
• łamliwe i suche włosy oraz paznokcie,
• senność,
• mrowienie kończyn,
• uczucie zimna w dłoniach i stopach,
• zaburzenia koncentracji i pamięci („mgła mózgowa”),
• obniżony nastrój.

Przyczyny nadmiaru żelaza

Wśród przyczyn nadmiaru żelaza w organizmie znajdują się:

• talasemia i inne niedokrwistości (hemolityczna, sideroblastyczna, aplastyczna),
• idiopatyczna hemochromatoza (choroba genetyczna),
• nadmierna suplementacja preparatami żelaza lub częste transfuzje krwi,
• ostre uszkodzenie wątroby lub ostra niewydolność nerek,
• ostre zatrucie żelazem.

Objawy wysokiego poziomu żelaza

Do najbardziej charakterystycznych symptomów związanych ze zbyt wysokim poziomem tego mikroelementu należą:

• zmęczenie,
• bóle mięśni i stawów,
• zaburzenia pracy serca,
• przebarwienia skóry w kolorze szarobrązowym,
• zaburzenia libido,
• uszkodzenia wątroby (przy długotrwałym przeciążeniu żelazem – hemochromatoza).

Bardzo wysokie wartości wymagają pilnej diagnostyki i konsultacji lekarskiej.

Przygotowanie do badania

By odpowiednio przygotować się do badania stężenia żelaza we krwi:

• bądź na czczo – optymalnie 8-12 godzin od ostatniego posiłku.
• unikaj intensywnego wysiłku fizycznego co najmniej 24 godziny przed pobraniem krwi.
• jeśli przyjmujesz suplementy zawierające żelazo lub leki, poinformuj o tym personel medyczny i lekarza podczas interpretacji wyników.

Istotna jest również godzina wykonania badania, ze względu na zmienność dobową stężenia żelaza. Pobranie krwi należy wykonać w godzinach porannych – wtedy poziom żelaza jest najwyższy i najbardziej miarodajny.

Pamiętaj, że odpowiednie przygotowanie do badania wpływa istotnie na wiarygodność wyników i minimalizuje ryzyko wystąpienia błędów przedanalitycznych.

Przygotowanie do badania - Żelazo

• Badanie polega na pobraniu krwi do probówki EDTA, zgodnie z procedurą pobrania odkażenie skóry, założenie opaski uciskowej oraz ucisk w miejscu pobrania po zakończeniu procedury trwa kilka minut.
• Czas trwania pobrania to około kilka - kilkanaście sekund.
• W przypadku nieprawidłowego przygotowania do badania uzyskany wynik nie będzie w pełni miarodajny.
• Pobrania należy dokonać w godzinach porannych.

Wymagane przygotowanie na kilka dni przed badaniem:

• Nie pić alkoholu 2 – 3 dni przed badaniem.
• Powstrzymać się od picia kawy i herbaty co najmniej 12 godzin przed pobraniem.
• W miarę możliwości wyeliminować przyczyny stresu.

W dniu badania:

• Pacjent powinien pozostawać na czczo - to znaczy powstrzymać się od posiłku przez około 12 godzin przed badaniem.
• Rano można wypić wodę, maksymalnie szklankę.
• W miarę możliwości pobranie należy przeprowadzić przed przyjęciem porannej porcji leków chyba, że lekarz zaleci inaczej.
• Przed badaniem pacjent powinien pozostawać w spoczynku przez 10 – 15 minut (pozycja siedząca).
• Wysiłek fizyczny, także umiarkowany np. chodzenie, wejście po schodach, może zmienić wartości wyników badania laboratoryjnegoodpocznij w pozycji siedzącej 10-15 min.

Żelazo wyniki

• Wynik badania dostępny w ciągu 3 dni roboczych,
• Możliwość odbioru wyniku w recepcji uprzednio wybranego Centrum,