Badanie kreatynina

Czym jest kreatynina?

Kreatynina powstaje w mięśniach przez nieenzymatyczne i nieodwracalne odszczepienie cząsteczki wody z fosfokreatyny i kreatyny. Wydalana jest głównie przez nerki, dlatego jej poziom we krwi jest wskaźnikiem filtracji kłębuszkowej (eGFR – oczyszczania osocza z endogennej kreatyniny) i pośrednio – wydolności nerek. W przypadkach uszkodzenia tego narządu obserwuje się wzrost stężenia kreatyniny w surowicy. Jego poziom zależy od trzech parametrów:

1. tempa wydalania kreatyniny z moczem,
2. szybkości jej wytwarzania w mięśniach szkieletowych,
3. całkowitej objętości wody ustrojowej.

Rola kreatyniny w organizmie

Kreatynina to organiczny związek chemiczny. Sama w sobie nie bierze udziału w przemianach metabolicznych, ale jej obecność w surowicy dostarcza istotnych informacji na temat stanu zdrowia, m.in.:

• skuteczności filtracji nerkowej,
• wpływu chorób przewlekłych (np. cukrzycy, nadciśnienia) na nerki,
• efektów leczenia nefropatii i zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej.

Zbyt wysokie stężenie kreatyniny w surowicy może prowadzić do uszkodzenia nerek, które oznacza spadek zdolności do oczyszczania krwi, co niesie za sobą poważne konsekwencje dla stanu zdrowia.

Kiedy należy wykonać badanie stężenia kreatyniny w surowicy krwi?

Badanie kreatyniny służy głównie ustalenie funkcji nerek i układu moczowego. Kreatynina jest markerem pracy tego narządu – jest niemal całkowicie wydalana przez nerki, dlatego nieprawidłowy poziom często odzwierciedla ich stan.

• Przy objawach takich jak obrzęki, nadciśnienie, zmęczenie, zmniejszona ilość oddawanego moczu, zmiana jego barwy.
• W chorobach przewlekłych: cukrzycy, nadciśnieniu, niewydolności serca.
• Kontrolnie u osób stosujących leki nefrotoksyczne (np. NLPZ, antybiotyki aminoglikozydowe).

Regularne badanie to prosty sposób, by zawczasu wychwycić zaburzenia pracy nerek. Dbaj o nie – codziennie filtrują Twoje zdrowie.

Jak przebiega badanie?

Oznaczenie poziomu kreatyniny polega na pobraniu próbki krwi żylnej ze zgięcia łokciowego w Punkcie Pobrań.

Materiał trafia następnie do laboratorium, gdzie pod okiem diagnosty wykonywany jest pomiar stężenia kreatyniny metodą biochemiczną (np. metodą Jaffego).

Normy (wartości referencyjne)

Wartości tego parametru mogą się różnić w zależności od laboratorium wykonującego badanie i masy mięśniowej pacjenta. Często za optymalne stężenie we krwi u osób dorosłych (z uwzględnieniem różnic ze względu na płeć) uznaje się kreatyninę na poziomie:

• Kobiety: 0,5-0,9 mg/dL (44-80 µmol/L)
• Mężczyźni: 0,7-1,2 mg/dL (62-106 µmol/L)

Wartość kreatyniny w surowicy podlega jednak wpływowi wielu czynników fizjologicznych i patologicznych. Przykładowo:

• jej poziom zależy od masy mięśniowej danej osoby i składu ciała – sportowcy i mężczyźni mają średnio wyższy poziom kreatyniny, ponieważ powstaje ona głównie w mięśniach.
• z wiekiem fizjologicznie następuje utrata masy mięśniowej, więc “prawidłowy poziom” kreatyniny może maskować upośledzenie czynności nerek u osób starszych.
• u osób poniżej 14 roku życia “normy” kreatyniny są niższe.

Przyczyny odchyleń mogą być różne, dlatego uzyskany wynik badania należy skonsultować z lekarzem. Wynik medyczny i specjalistyczna wiedza pozwolą na prawidłową ocenić, dlaczego kreatynina we krwi jest poza normą.

Przyczyny niskiego poziomu

Niski poziom może wiele powiedzieć o ogólnym stanie zdrowia badanego. Obniżenie stężenia bywa sygnałem sytuacji takich jak:

• Niedobór masy mięśniowej, wyniszczenie organizmu, dieta ubogobiałkowa.
• Ciąża (fizjologiczne obniżenie poziomu).
• Nadmierne nawodnienie.
• Choroby wątroby – mogą prowadzić do zmniejszonej syntezy kreatyny, co przekłada się na jej niższy poziom we krwi.

Objawy niskiej kreatyniny

Obniżona kreatynina sama w sobie rzadko powoduje bezpośrednie objawy. Źródło dolegliwości z nią związanych często wynikają z podstawowej przyczyny. Do najczęstszych symptomów należą:

• osłabienie i zmęczenie,
• utrata masy mięśniowej,
• w przypadku chorób wątroby: żółtaczka, wodobrzusze, obrzęki.

Przyczyny podwyższonej kreatyniny

Zbyt wysoki poziom parametru to ważny wskaźnik kondycji całego organizmu. Wskazuje najczęściej na:

• Niewydolność nerek (ostra – “AKI” lub przewlekła – “CKD”).
• Odwodnienie (powoduje zmniejszenie przepływu krwi przez nerki).
• Zwiększoną masę mięśniowę, intensywny wysiłek fizyczny, wysokie spożycie białka i mięsa.
• Uraz mięśni, rabdomiolizę (rozkład mięśni), oparzenia.
• Stosowanie leków nefrotoksycznych.

Objawy wysokiego poziomu

Symptomy podwyższonej kreatyniny często są tożsame z uremią (nagromadzeniem toksyn mocznikowych) i dysfunkcją pracy nerek:

Objawy wczesne umiarkowanego podwyższenia:

• osłabienie,
• mniejszy apetyt,
• nudności i wymioty
• zaburzenia smaku
• zmniejszona produkcja moczu

Objawy zaawansowane (przy znacznym podwyższeniu stężenia we krwi) odzwierciedlają mocznicę, czyli zespół symptomów odczuwanych przez pacjentów w schyłkowym stadium niewydolności nerek. Są to:

• świąd skóry,
• duszności,
• mrowienie, drętwienie, obrzęki
• zaburzenia świadomości, tzw. “splątanie”
• zapalenie błony śluzowej jamy ustnej,
• w skrajnych przypadkach drgawki, a nawet śpiączka.

Objawy mocznicowe rozwijają się w sytuacji, gdy kreatynina przekracza 5-10 mg/dL lub azot mocznikowy przekracza 150 mg/dL.

Jak się przygotować do badania poziomu kreatyniny we krwi?

Do badania poziomu kreatyniny w surowicy należy przygotować się w następujący sposób:

• Pobranie krwi należy odbyć na czczo, w godzinach porannych, najlepiej po upływie 8–12 godzin od ostatniego posiłku.
• W dniu poprzedzającym badanie unikaj dużego wysiłku fizycznego i używek.
• Poinformuj personel o przyjmowanych lekach, suplementach i środkach moczopędnych – mogą wpływać na wynik.
• Przed badaniem wypij niewielką ilość wody.

Lepsze przygotowanie, bardziej wiarygodny wynik. Warto o to zadbać, by zminimalizować ryzyko wystąpienia błędów przedanalitycznych.

Badanie kreatyniny wyniki

• Wynik badania dostępny w ciągu 1 dnia roboczego.