Badanie OB - odczyn Biernackiego

Czym jest Odczyn Biernackiego?

Badanie zostało opracowane przez Edmunda Faustyna Biernackiego – polskiego lekarza, patologa i filozofa medycyny. Biernacki wykazał zależność między szybkością opadania czerwonych krwinek w osoczu a ogólnym stanem pacjenta.

Odczyn Biernackiego to wskaźnik, który odzwierciedla zmiany biochemiczne osocza krwi towarzyszące różnym stanom patologicznym. W diagnostyce wykorzystywany jest ze względu na dwie kluczowe cechy:

• OB reaguje na procesy zapalne w organizmie, odzwierciedlając zmiany stężenia białek ostrej fazy.
• W porównaniu z CRP, poziom OB wzrasta wolniej (typowo 24–48 h po rozpoczęciu stanu zapalnego w organizmie) i normalizuje się później, co czyni go bardziej przydatnym narzędziem do monitorowania procesów przewlekłych.

Kiedy należy wykonać badanie OB?

Ze względu na nieswoisty charakter trudno wskazać jeden konkretny zestaw objawów jako bezwzględne wskazanie, jednak szczególnie rekomendowane jest w następujących przypadkach.

Gdy występują objawy wymagające diagnostyki przesiewowej, takie jak:

• nieuzasadniony wzrost temperatury ciała (gorączka bez ustalonej przyczyny),
• przewlekłe zmęczenie, osłabienie, nocne poty i dreszcze,
• ogólne bóle mięśni i stawów,
• niezamierzona utrata masy ciała,
• częste lub nawracające infekcje.

W procesie diagnostycznym konkretnych schorzeń:

• Podejrzenie chorób reumatologicznych (RZS, toczeń, polimialgia reumatyczna, dna moczanowa).
• Podejrzenie chorób autoimmunologicznych i układowych chorób tkanki łącznej.
• Monitorowanie przebiegu chorób zapalnych jelit (choroba Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita).
• Diagnostyka infekcji – szczególnie przewlekłych, nawracających lub o niejasnej etiologii.
• Podejrzenie nowotworów hematologicznych (szpiczak, chłoniak, białaczka).
• Diagnostyka chorób nerek i zespołu nerczycowego.

OB warto wykonywać regularnie jako element corocznych badań profilaktycznych i bilansów zdrowia.

U osób po 50. roku życia szczególnie zaleca się łączne oznaczenie OB i CRP, ponieważ razem dają pełniejsze informacje o procesach zapalnych w organizmie niż każde z badań osobno.

OB jest też cennym narzędziem w monitorowaniu chorób zapalnych i autoimmunologicznych – jego systematyczna kontrola pozwala ocenić, czy leczenie przebiega skutecznie i czy stan pacjenta się poprawia.

Jak przebiega badanie laboratoryjne?

Próbka krwi pobierana jest z żyły łokciowej w jednym z Punktów Pobrań Synevo, a następnie trafia bezpośrednio do laboratorium diagnostycznego, gdzie poddawana jest szczegółowej analizie przez wykwalifikowany personel medyczny.

Normy

Wartości referencyjne OB różnią się w zależności od płci, wieku i metody pomiarowej. Każde laboratorium podaje własne normy – swój wynik odnoś do zakresów referencyjnych na karcie wyniku.

Interpretację wyniku pozostaw lekarzowi, który na podstawie wywiadu medycznego i Twojej sytuacji klinicznej będzie w stanie lepiej ocenić przyczyny potencjalnych odchyleń od normy.

Przyczyny niskiego OB

Obniżone wartości OB obserwuje się przede wszystkim w nadkrwistości i czerwienicy prawdziwej, gdzie zwiększona liczba krwinek czerwonych spowalnia ich opadanie, a także w chorobach zmieniających kształt erytrocytów – takich jak sferocytoza czy akantocytoza.

Niskie OB może też wynikać z zaburzeń układu krzepnięcia, zwłaszcza niedoboru fibrynogenu.

Wynik badania OB fałszywie zaniżony może pojawić się u osób przyjmujących niektóre leki zmniejszające nasilenie reakcji zapalnej, np. glikokortykosteroidy lub – w mniejszym stopniu – niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ).

Objawy niskiego poziomu

Objawy towarzyszące obniżonemu OB to wynik wtórny chorób, które je powodują. Charakter symptomów zależy od przyczyny:

• nadkrwistość powoduje m.in. zaczerwienienie skóry, świąd po kąpieli w ciepłej wodzie, bóle i zawroty głowy;
• sferocytoza objawia się bladością skóry, przewlekłym zmęczeniem i osłabieniem, żółtaczką, ciemnym zabarwieniem moczu, powiększeniem śledziony;
• niedobór fibrynogenu i zaburzenia krzepnięcia powodują skłonność do przedłużonych krwawień i łatwość powstawania siniaków.

Warto podkreślić, że niskie OB u osoby zdrowej nie jest powodem do niepokoju – u sportowców i osób bardzo aktywnych fizycznie obniżone wartości OB bywają fizjologiczną normą. Jeśli jednak niskiemu OB towarzyszą inne nieprawidłowe wyniki lub objawy, wskazana jest konsultacja lekarska.

Przyczyny podwyższonego OB

Podwyższone OB świadczy przede wszystkim o tym, że w organizmie toczą się procesy powodujące wzrost stężenia białek ostrej fazy lub zmiany jakościowe i ilościowe białek osocza, co powoduje wydłużone opadanie erytrocytów. Ma to miejsce w przebiegu wielu dolegliwości.

Warto mieć na uwadze, że wynik OB może być fałszywie podwyższony podczas menstruacji, w ciąży, przy stosowaniu doustnej antykoncepcji hormonalnej oraz w hiperlipoproteinemii – co nie odzwierciedla rzeczywistego stanu zapalnego.

Wysokie OB

Podwyższone OB samo w sobie nie daje charakterystycznych objawów – jest laboratoryjnym odzwierciedleniem procesów toczących się w organizmie. Objawy, które powinny skłonić do diagnostyki (w tym oznaczenia OB), obejmują:

• Gorączka bez ustalonej przyczyny lub gorączka nawracająca.
• Zmęczenie i osłabienie nieproporcjonalne do wysiłku.
• Nocne poty i dreszcze.
• Bóle stawów i mięśni, sztywność poranna.
• Nieuzasadniona utrata masy ciała.
• Bladość skóry, uczucie duszności – objawy niedokrwistości, która może towarzyszyć podwyższonemu OB.
• Ból i uczucie pełności w jamie brzusznej (powiększenie wątroby lub śledziony w chorobach nowotworowych).
• Zaczerwienienie, obrzęk i ocieplenie stawów w chorobach reumatologicznych.
• Częste lub nawracające infekcje układu oddechowego, moczowego i inne.
• W przypadku szpiczaka: bóle kości, częste złamania patologiczne, białkomocz.

Jak przygotować się do badania krwi?

Badanie należy wykonać na czczo. Poprzedniego dnia wieczorem kolację warto zjeść najpóźniej o godz. 18:00. Dopuszczalne jest wypicie niewielkiej ilości wody niegazowanej.

Pobranie krwi powinno odbyć się rano, w przedziale czasowym 7:00–10:00.

Wynik badania OB

• Wynik badania OB dostępny jest w ciągu 3 dni roboczych.
• Możliwość odbioru wyniku w recepcji uprzednio wybranego