Badanie TSH (tyreotropina)

Jaką rolę w organizmie pełni hormon tyreotropowy?

Wydzielanie TSH jest pobudzane przez podwzgórzowy hormon uwalniający – tyreoliberynę (TRH) i podlega zwrotnemu hamowaniu przez obwodowe hormony tarczycy.

Prawidłowa synteza hormonów tarczycy jest zależna od odpowiedniej podaży jodu w pokarmach oraz w powietrzu. Dostarczony do organizmu jod jest transportowany z krwią w postaci jodku do tarczycy.

Zaburzenia czynności tarczycy można podzielić na pierwotne – zmiany występujące w samym gruczole tarczowym; oraz wtórne – nieprawidłowa regulacja czynności tarczycy przez przysadkę; trzeciorzędowe.

Wykazanie nieprawidłowego wyniku może wskazywać na obecność zaburzeń hormonalnych i wyznacza kierunek dalszych czynności diagnostycznych, takich jak np. USG tarczycy czy oceny hormonów tarczycy – T3 i T4.

Kiedy warto wykonać badanie?

Przy prawidłowym działaniu osi hormonalnej podwzgórze-przysadka-tarczyca wynik stężenia TSH mieszczący się w zakresie wartości prawidłowych odzwierciedla prawidłową czynność tarczycy.

Oznaczenie jedynie samego stężenia TSH w surowicy nie umożliwia pełnej oceny czynności tarczycy. Jest występujące jako pojedynczy test jedynie wówczas gdy wynik jest prawidłowy, a pacjent nie ma klinicznych objawów choroby gruczołu tarczowego.

Jeśli odczuwasz nadmierne osłabienie, spowolnienie, senność, a także tachykardię/bradykardię to może być tarczyca. Objawy często zależne są od tego czy jest to niedoczynność tarczycy (tu często wzrost masy ciała, sucha łuszcząca się skóra, zaparcia) czy nadczynność tarczycy (tu często spadek masy ciała mimo wzmożonego apetytu, biegunki czy zła tolerancja ciepła).

Jeśli coś Cię niepokoi, zgłoś się do lekarza, który zleci Ci odpowiednie badania adekwatnie do zgłaszanych dolegliwości.

Jak przebiega badanie?

Badanie wykonywane jest z krwi żylnej do próbówki pobranej „na skrzep”. Po oddzieleniu skrzepu pozostaje surowica, która jest materiałem zalecanym do oznaczenia hormonów tarczycy czy TSH. Następnie pobrana próbka trafia do laboratorium, gdzie wykwalifikowany personel medyczny wykonuje analizy laboratoryjne.

1. Pracownik Punktu Pobrań pobiera krew z żyły łokciowej.
2. Próbka wysyłana jest później do laboratorium diagnostycznego.

Oprócz sprawdzenia wartości TSH w celu kompleksowej diagnozy zaburzeń tarczycy warto wykonać badania uzupełniające, do których należą:

• Ocena wolnych hormonów tarczycy fT₃ i fT₄ – pomagają one uzyskać pełny obraz funkcji tarczycy i pozwalają wyeliminować wpływ stężenia białek transportujących na wynik.
• Ocena przeciwciał (powinny być oznaczane najczęściej w razie podejrzenia autoimmunizacyjnej choroby tarczycy choroba Hashimoto/Gravesa -Basedova):
• przeciwciała przeciwko peroksydazie tarczycowej TPO (aTPO)
• przeciwciała przeciwko Tyreoglobulinie (aTg)
• przeciwciała przeciwko receptorow TSH (TRAb)
• USG tarczycy – pozwala na ocenę struktury i wielkości gruczołu.

Dopiero taka kombinacja badań pozwala na pełną diagnostykę – wynik w granicach wartości referencyjnej  nie wyklucza bowiem chorób tarczycy.

Wartości referencyjne TSH (normy)

Podane poniżej zakresy referencyjne oznaczone metodami radioimmunometrycznymi należy traktować jedynie jako wartości orientacyjne, ponieważ mogą różnić się w zależności od użytej metody – ELISA, FIA, LIA). Swój wynik zestaw z zakresem referencyjnym który masz na wyniku badania laboratoryjnego.

TSH to badanie, którego wynik jest często zależny jest od indywidualnych cech pacjenta. Przyczyny odchyleń od wartości docelowych oceniane są także poprzez rozpatrzenie czynników takich jak: pora dnia, wiek, płeć, styl życia czy ciąża.

Interpretacja poziomu tyreotropiny we krwi pacjenta zawsze powinna być zadaniem lekarza – on zdecyduje, czy skierować pacjenta na dalsze badania diagnostyczne.

Przyczyny niskiego stężenia

Postaci kliniczne zaburzeń czynności tarczycy – nadczynność tarczycy. Wyodrębnia się kilka rodzajów tego zaburzenia. Są to:

Nadczynność pierwotna:

• choroba Gravesa-Basedowa,
• gruczolak toksyczny,
• nadczynność sprowokowana,
• nadczynność towarzysząca innym, chorobom tarczycy: zapaleniom, nowotworom.

Nadczynność wtórna:

• gruczolak przysadki (nadmierne wydzielanie TSH).

Ponadto przyczyny obniżenia stężenia tyreotropiny to:

• ostre i ciężkie przewlekłe choroby,
• ostre zespoły psychiatryczne,
• stany niedoborów żywieniowych,
• podeszły wiek,
• stosowanie leków i hormonów, (np. przewlekłe leczenie amidaronem).

Jakie objawy towarzyszą pacjentowi, gdy poziom TSH jest poniżej wartości referencyjnych?

Niski poziom hormonu wskazuje możliwość wystąpienia nadczynności tarczycy. Do charakterystycznych objawów nadczynności zaliczymy:

• wzmożona potliwość i uderzenia gorąca,
• uczucie niepokoju, drażliwość, rozdrażnienie,
• wahania nastroju,
• drżenie rąk,
• utrata masy ciała mimo wzmożonego łaknienia,
• biegunka,
• przyśpieszona akcja serca (tachykardia),
• problemy z koncentracją,
• bezsenność.

Wysokie stężenie TSH – poznaj możliwe przyczyny

Wysokie stężenie może być związane z niedoczynnością tarczycy. Ta dzieli się na pierwotną i wtórną – różnią się one przyczynami.

Niedoczynność pierwotna:

• uszkodzenie gruczołu tarczowego

Niedoczynność wtórna:

• pochodzenia przysadkowego (np. guzy przysadki, stany po operacji przysadki)
• pochodzenia podwzgórzowego (guzy, urazy)

Ponadto wzrost stężenia tyreotropiny może wynikać z:

• zespołów oporności na hormony tarczycy,
• marskości wątroby,
• chorób psychicznych,
• okresu zdrowienia po ciężkich chorobach,
• fizjologicznie u noworodków bezpośrednio po urodzeniu,
• pierwszego okresu leczenia amidaronem (niedoczynność tarczycy indukowana amidaronem).

Objawy zbyt wysokiego poziomu TSH

Objawy, które mogą wskazać na niedoczynność tarczycy to m.in:

• sucha, blada, łuszcząca się skóra,
• nadmierne wypadanie, przesuszenie i łamliwość włosów,
• gorsza kondycja paznokci
• depresja i zaburzenia nastroju,
• trudności ze skupieniem uwagi, zaburzenia pamięci, mgła mózgowa,
• zaparcia,
• bradykardia – spowolnione tętno,
• obrzęki twarzy i dłoni,
• bóle mięśni i stawów,
• spadek libido.

Warto wykonać badanie krwi jeśli pojawią się ww. objawy – mogą one wskazywać na wzrost TSH.

U kobiet zmiany w zakresie TSH mogą być wiązane z problemami ginekologicznymi, takimi jak:

• nieregularne cykle menstruacyjne lub całkowity zanik okresu,
• zaburzenia płodności,
• komplikacje ciąży (w tym poronienia i przedwczesne porody).

Jak przygotować się do badania?

Standardowe zalecenia przed badaniem:

• Pobranie krwi nie musi być wykonane na czczo – nie ma takiego wymogu, choć jeśli możesz bądź na czczo.
• Wykonywanie oznaczenia poziomu TSH jest najczęściej wykonywane w godzinach porannych.
• Przy regularnym powtarzaniu badania ważne jest, by robić je zawsze o tej samej porze, ponieważ stężenie TSH zależy od rytmu dobowego.
• Przed badaniem unikaj intensywnej aktywności fizycznej i sytuacji stresowych.

Należy pamiętać, że na stężenie TSH, T₄, fT₄, T₃, fT₃ wpływają m.in. również:

• wiek pacjenta (wyższe stężenia są u dzieci, nieco inne wartości referencyjne są dla seniorów),
• płeć (TSH jest nieco wyższe u kobiet),
• stan odżywienia, podaż jodu,
• pojemność białek transportujących hormony tarczycy,
• leki, palenie tytoniu,
• współistnienie ciężkich chorób ogólnoustrojowych.

Norma TSH

Prawidłowa wartość hormonu tyreotropowego we krwi waha się od 0,2–0,4 do 4,0–4,25 mj.m. dla dorosłej osoby. Niemniej jednak należy pamiętać, że normy te nie są stałe. Normy mogą się różnić również ze względu na przyjętą przez laboratorium metodologię.

Podwyższone TSH

Taki wynik oznacza zazwyczaj niedoczynność tarczycy. Zdarza się, iż wysoki poziom hormonu tyreotropowego (tsh wysokie) wskazuje na gruczolaka przysadki mózgowej, choroby genetyczne, pierwotną niedoczynność kory nadnerczy bądź też jest efektem przyjmowania niektórych leków (np. tyreostatyków).

Niski poziom TSH

Obniżony wynik sugeruje nadczynność tarczycy. Niekiedy związane jest także z niedoczynnością przysadki lub chorobą Gravesa – Basedowa. Poza tym TSH niskie bywa wynikiem przyjmowania konkretnych preparatów (np. dopaminy, fenytoiny, amiodaronu).

Tarczyca – zadania oraz charakterystyka

Mimo swoich niewielkich rozmiarów tarczyca jest odpowiedzialna za:

• Wytwarzanie hormonów T4 i T3
• Regulację metabolizmu
• Ma wpływ na funkcjonowanie układu krwionośnego

Z danych Głównego Urzędu Statystycznego za 2006 rok wynika, że statystycznie w Polce co 5 osoba miała bądź ma problem z tarczycą. Wiele z nich nie zauważa zmian, jakie zachodzą w organizmie bądź po prostu ignoruje pewne objawy. Jeżeli zauważyłaś, że Twoja skóra zrobiła się sucha, czujesz uczucie zimna, nie możesz zrzucić kilku kilogramów bądź przytyć – udaj się do lekarza, który na podstawie wywiadu i badania postawi diagnozę lub zaleci wykonanie badań dodatkowych. Dzięki prostym badaniom z krwi lekarz jest w stanie stwierdzić, czy tarczyca produkuje odpowiednia ilość hormonów.

TSH w ciąży

Dlaczego zleca się badanie TSH w ciąży? Hormony tarczycy są niezbędne do prawidłowego wzrostu płodu. Ich właściwy poziom warunkuje zdrowy rozwój mózgu, układu kostnego oraz nerwowego. Sam test zleca się u osób z podejrzeniem nadczynności lub niedoczynności tarczycy. W przebiegu ciąży może dojść do sytuacji, w której estrogen i gonadotropina kosmówkowa (hCG) mogą wpłynąć na zwiększenie lub zmniejszenie produkcji hormonu tyreotropowego.

Jak często badać TSH w ciąży?

W zależności w którym trymestrze jest kobieta zakres normy dla hormonu TSH może się różnić od standardowego. Przez wzrost produkcji hormonów tarczycy u kobiet pojawia się zapotrzebowanie na jod. W przypadku nieprawidłowego wyniku TSH dalsze postępowanie, w tym częstotliwość kontroli, ustala endokrynolog. W przypadku wystąpienia u kobiety ciężarnej nadczynności tarczycy może zwiększyć się ryzyko poronienia bądź urodzenia dziecka przed planowanym terminem (przedwczesny poród ).

Niedoczynność i nadczynność tarczycy

Niedoczynność tarczycy jest jednym z najczęściej występujących schorzeń z grupy chorób tarczycy. W jaki sposób objawia się niedoczynność tarczycy:

• przyrost masy ciała
• osłabienie, szybkie męczenie się podczas wysiłku, ogólne zmęczenie
• nadmierna senność
• zmniejszenie zdolności do skupienia uwagi
• zaburzenia pamięci
• uczucie chłodu, łatwe marznięcie (szczególnie rąk i stop, zwłaszcza po południu i wieczorem)
• zaparcia
• wysuszenie skóry
• obrzęki powiek i dłoni, pogrubienie rysów twarzy
• suche, łamliwe włosy
• chrypka, matowy głos

W leczeniu dobre zastosowanie ma lewotyroksyna, która działa tak samo jak hormon wytwarzany w tarczycy. Zalecana jest zdrowa, prawidłowo zbilansowana dieta, obfitująca w odpowiednią ilość białka, węglowodanów i tłuszczy. Nadczynność tarczycy występuje w dużej mierze u kobiet w wieku od 20 do 40 roku życia.

Jakie są objawy nadczynności tarczycy?

• chudnięcie, nawet przy zwiększonym apetycie,
• uczucie gorąca,
• zwiększona potliwość,
• drażliwość, nerwowość, niepokój, lęk,
• bezsenność,
• trudności w skupieniu uwagi,
• drżenia rąk, języka lub gałek ocznych,
• częstsze oddawanie stolca, a nawet biegunki,
• przyspieszenie czynności serca, kołatanie serca,
• duszność,
• osłabienie siły mięśniowej,
• wypadanie włosów,
• objawy typowe dla choroby Gravesa-Basedowa: wytrzeszcz oczu, podwójne widzenie, obrzęk i zaczerwienienie powiek lub spojówek,
• u kobiet - zaburzenia miesiączkowania (rzadkie miesiączki lub ich brak),
• u mężczyzn – osłabienie libido i czasami zaburzenia wzwodu,

Lekarz zleca przyjmowanie leków zmniejszających produkcję hormonów tarczycy. Szybkie wykrycie problemów może uchronić nas przed powikłaniami, w tym zaburzeniami rytmu serca czy jego niewydolności.

Wynik badania TSH:

• Wynik badania dostępny w ciągu 3 dni roboczych.
• Możliwość odbioru wyniku w recepcji uprzednio wybranego Centrum.