Badanie cholesterolu HDL

Czym jest cholesterol?

Cholesterol to tłuszczowa, nierozpuszczalna w wodzie substancja, która jest niezbędna do prawidłowej pracy organizmu. Buduje błony komórkowe i uczestniczy w produkcji hormonów sterydowych, kwasów żółciowych oraz witaminy D.

• Część cholesterolu wytwarzamy sami w wątrobie – to tzw. cholesterol endogenny.
• Reszta pochodzi z pożywienia i określa się ją jako cholesterol egzogenny.

Ponieważ cholesterol nie rozpuszcza się w wodzie ani w osoczu, musi być transportowany w formie lipoprotein – kompleksów złożonych z białek, tłuszczów i fosfolipidów. Najczęściej mówimy o frakcjach HDL i LDL. Warto podkreślić, że nie są to „rodzaje cholesterolu”, ale nośniki, które różnią się budową i rolą w organizmie.

Rola frakcji HDL w organizmie

HDL (high density lipoproteins) to lipoproteiny o wysokiej gęstości, które transportują cholesterol z tkanek obwodowych do wątroby, gdzie może on zostać zmetabolizowany i wydalony.

Z tego powodu HDL jest często nazywany „dobrym cholesterolem”, ponieważ usuwa nadmiar cholesterolu z tkanek, przenosząc go do wątroby, dzięki czemu ogranicza odkładanie złogów miażdżycowych w ścianach tętnic.

Kiedy należy wykonać badanie cholesterolu HDL?

Badanie HDL wykonuje się najczęściej jako część lipidogramu, który pomaga wcześnie ocenić ryzyko rozwoju chorób sercowo‑naczyniowych i zaburzeń gospodarki lipidowej.

Badanie profilu lipidowego jest szczególnie ważne:

• jeśli w rodzinie występowały przedwczesne zawały, udary lub nagłe zgony sercowe;
• przy podejrzeniu wrodzonych zaburzeń lipidowych, takich jak hipercholesterolemia rodzinna.

Badanie lipoproteiny HDL jest również przydatne, gdy wcześniejsze wyniki (wysoki cholesterol całkowity, LDL lub triglicerydy) były nieprawidłowe. Poziom HDL pomaga doprecyzować typ zaburzeń lipidowych.

Badanie pomaga sprawdzić efekty zmian stylu życia – diety, zwiększonej aktywności fizycznej, redukcji masy ciała czy rzucenia palenia.

Należy jednak pamiętać, że według obecnych wytycznych głównym celem leczenia zaburzeń lipidowych jest obniżenie stężenia cholesterolu LDL – zwiększenie ilości HDL nie jest podstawowym celem terapii.

Oznaczenie stężenia cholesterolu HDL bywa też elementem szerszej diagnostyki metabolicznej, np. w chorobach wątroby, trzustki czy przewlekłych chorobach endokrynologicznych.

U dorosłych zaleca się okresowe sprawdzanie profilu lipidowego – częstość zależy od m.in. od ryzyka sercowo-naczyniowego. Ważnym czynnikiem jest wiek – częstsze oznaczenia wskazane są u mężczyzn po 40. roku życia oraz u kobiet po 50. roku życia lub po menopauzie.

Jak przebiega badanie?

Badanie polega na pobraniu próbki krwi żylnej ze zgięcia łokciowego pacjenta przez personel Punktu Pobrań.

Materiał przekazywany jest następnie do laboratorium medycznego, gdzie analizowany jest przez doświadczonych diagnostów.

HDL – normy

Normy cholesterolu HDL we krwi mogą się różnić w zależności od płci, wieku, indywidualnego ryzyka sercowo‑naczyniowego oraz stosowanej w danym laboratorium metody oznaczenia.

Wynik zawsze należy interpretować w odniesieniu do zakresów referencyjnych podanych na wydruku z laboratorium oraz zaleceń lekarza, który na podstawie wywiadu medycznego i wyników innych badań oceni Twoje indywidualne ryzyko sercowo-naczyniowe. Takie podejście zapewnia rzetelną interpretację, która faktycznie odzwierciedli Twój stan zdrowia.

Przyczyny zbyt niskiego poziomu lipoproteiny HDL

Za niski poziom HDL często odpowiada niezdrowy tryb życia. Najważniejsze czynniki ryzyka to:

• dieta bogata w tłuszcze nasycone i trans,
• nadmiar spożywanych cukrów prostych,
• mała aktywność fizyczna,
• nadwaga i otyłość (zwłaszcza brzuszna),
• palenie tytoniu.

Za obniżenie poziomu cholesterolu HDL bardzo często odpowiada tzw. dyslipidemia aterogenna oraz zespół metaboliczny. W tych zaburzeniach typowe są:

• obniżone HDL,
• podwyższone triglicerydy
• często podwyższony lub nieprawidłowo zbudowany LDL.

Taki profil lipidowy często współistnieje z insulinoopornością i cukrzycą typu 2.

Obniżone stężenie HDL występuje także w przebiegu schorzeń i zaburzeń takich jak:

• niektóre choroby wątroby i zaburzenia czynności tarczycy,
• zespół nerczycowy,
• przewlekłe stany zapalne,
• nowotwory układu krwiotwórczego,
• ciężkie niedożywienie.

Objawy niskiego poziomu HDL

Samo niskie HDL nie daje zwykle specyficznych, odczuwalnych objawów. Skutki pojawiają się, gdy dochodzi do rozwoju miażdżycy. Wówczas pacjent może doświadczać dolegliwości takich jak:

• choroba wieńcowa (choroba niedokrwienna serca),
• zawał serca,
• udar mózgu,
• przewlekłe niedokrwienie nóg (chromanie przestankowe).

Przyczyny podwyższonego poziomu cholesterolu HDL we krwi

Umiarkowanie wysoki poziom HDL jest wynikiem korzystnym – współistnieje z korzystnym profilem lipidowym oraz zdrowym stylem życia.

Bardzo wysokie wartości nie zawsze oznaczają ochronę przed chorobami sercowo-naczyniowymi – mogą wynikać z rzadkich mutacji genetycznych wpływających na metabolizm lipoprotein.

Przewlekłe choroby wątroby, alkoholizm oraz niektóre zaburzenia endokrynologiczne mogą zmieniać skład i funkcję HDL, prowadząc do tzw. „dysfunkcjonalnego” HDL mimo wysokiego stężenia w badaniu.

Objawy wysokiego poziomu dobrego cholesterolu

Samo podwyższone HDL – nawet bardzo wysokie – zazwyczaj nie daje żadnych specyficznych objawów.

Jeśli wysokiemu poziomowi cholesterolu HDL towarzyszą nieprawidłowości innych parametrów lipidogramu (np. wysokie nie‑HDL, LDL, triglicerydy) lub choroby współistniejące, objawy wynikają zwykle z tych schorzeń, głównie chorób sercowo-naczyniowych.

Jak się przygotować do badania?

Do badania cholesterolu HDL nie są potrzebne żadne specjalne procedury – przygotowanie jest podobne jak do typowego badania krwi:

• Coraz częściej zalecenia sugerują, że badania frakcji cholesterolu i triglicerydów można wykonywać bez bycia na czczo.
• Jeśli oprócz HDL zlecono inne badania wymagające bycia na czczo (np. glukozę), należy zastosować się do wymogu 8–12 godzin przerwy od jedzenia.
• Przez 1–2 tygodnie przed badaniem zachowaj zwyczajową dietę i tryb życia.
• Na 2–3 dni przed pobraniem ogranicz alkohol oraz bardzo tłuste, ciężkostrawne posiłki.
• Na 24 godziny przed badaniem unikaj intensywnego wysiłku fizycznego.
• Leki przyjmowane na stałe zażywaj zgodnie z zaleceniem lekarza – ewentualne modyfikacje (np. zaczekanie z poranną dawką) zawsze ustal z lekarzem, nie odstawiaj ich samodzielnie.
• Poinformuj personel medyczny o przyjmowanych preparatach.

• Wynik badania dostępny w ciągu 3 dni roboczych.
• Możliwość odbioru wyniku w recepcji wybranej placówki,
• Możliwość dostępu do wyniku online. W tym celu należy pobrać hasło dostępowe na recepcji wybranej placówki.

Wysoki poziom cholesterolu HDL – co na niego wpływa?

Na stężenie cholesterolu HDL wpływa szereg czynników. Jednym z nich, są czynniki genetyczne. U osób, u których dziedzicznie występuje niskie stężenia HDL statystycznie częściej odnotowuje się epizody chorób serca. Analogicznie, w rodzinach gdzie poziom tej frakcji cholesterolu jest zwykle wysoki, rzadko występuje miażdżyca czy choroba zatorowa.

Nie bez znaczenia są czynniki środowiskowe. Niekorzystnie na poziom HDL wpływają m.in.: źle zbilansowana dieta, palenie papierosów, nadciśnienie tętnicze, mała aktywność fizyczna i otyłość.

U kobiet częściej niż u mężczyzn stężenie HDL jest wyższe, dzieje się tak z uwagi na korzystne działanie estrogenów (żeńskich hormonów płciowych) na poziom HDL.