Badanie DHEA (dehydroepiandrosteron)

Czym jest hormon DHEA?

Dehydroepiandrosteron (DHEA) jest steroidowym hormonem z grupy androgenów, który powstaje przede wszystkim w warstwie siatkowatej kory nadnerczy, a w mniejszym stopniu w jajnikach, jądrach oraz mózgu.

W nadnerczach wydzielanie DHEA pozostaje pod kontrolą hormonu adrenokortykotropowego (ACTH) i wykazuje dobowe wahania zbliżone do rytmu wydzielania kortyzolu. Największą produkcję obserwuje się około 20.–30. roku życia, po czym wraz z wiekiem stopniowo maleje – z tego względu czasem nazywa się go „hormonem młodości”.

W krwiobiegu DHEA występuje głównie jako siarczan dehydroepiandrosteronu (DHEA‑S), który stanowi magazyn hormonu, cechuje się znacznie dłuższym okresem półtrwania i stabilniejszym rytmem dobowym, dlatego to właśnie jego stężenie częściej oznacza się w diagnostyce laboratoryjnej.

Rola dehydroepiandrosteronu w organizmie

DHEA pełni rolę prekursora hormonów płciowych – androgenów (m.in. testosteronu) oraz estrogenów (np. estradiolu), przez co oddziałuje głównie na:

• płodność,
• gęstość kości,
• masę mięśniową,
• libido,
• ogólne samopoczucie.

Oprócz działania hormonalnego DHEA i jego metabolity uczestniczą w regulacji odpowiedzi immunologicznej oraz w metabolizmie tkanki tłuszczowej i kostnej, Ze względu na stopniowy spadek jego stężenia wraz z wiekiem hormon tej jest również przedmiotem badań dotyczących procesów starzenia.

U dzieci z podejrzeniem wrodzonego przerostu nadnerczy (CAH) oznaczenie stężenia DHEA pomaga ocenić, czy nadnercza nie produkują zbyt dużej ilości androgenów.

Kiedy warto wykonać badanie stężenia DHEA?

Badanie DHEA (częściej DHEA-S) wykonuje się, gdy lekarz chce ocenić pracę nadnerczy, równowagę hormonów płciowych lub wyjaśnić objawy sugerujące nadmiar albo niedobór androgenów.

Badanie jest szczególnie przydatne, gdy podejrzewa się:

• wrodzony lub nieklasyczny przerost kory nadnerczy (np. CAH),
• łagodne lub złośliwe guzy kory nadnerczy,
• zespół policystycznych jajników (PCOS),
• przedwczesne dojrzewanie u chłopców,
• przedwczesne dojrzewanie u dziewcząt.

DHEA oznacza się także pomocniczo w stanach, którym może towarzyszyć obniżony poziom hormonu, takich jak:

• osteoporoza,
• zaburzenia erekcji,
• zanik i suchość (atrofia) pochwy,
• wirylizacja (pojawienie się męskich cech płciowych) i hirsutyzm u kobiet,
• zaburzenia miesiączkowania,
• niepłodność o niejasnej przyczynie,
• zmniejszone libido.

Na podstawie wyniku lekarz może ocenić, czy równowaga hormonalna jest zachowana, a także czy u kobiet i mężczyzn nie występują odchylenia od normy wymagające dalszej diagnostyki lub leczenia.

Jak przebiega badanie?

Badanie polega na pobraniu próbki krwi żylnej ze zgięcia łokciowego pacjenta. Następnie materiał jest przekazywany i analizowany w medycznym laboratorium diagnostycznym.

Normy

Normy stężenia dehydroepiandrosteronu w organizmie różnią się w zależności od wieku, płci oraz stanu zdrowia pacjenta.

Wartości referencyjne mogą się nieznacznie różnić w zależności od metod analitycznych stosowanych w poszczególnych laboratoriach. Z tego względu wynik oznaczenia DHEA należy zawsze konsultować z lekarzem.

Przyczyny obniżonego stężenia

DHEA naturalnie obniża się wraz z wiekiem – po około 30. roku życia jego produkcja stopniowo spada, co jest fizjologicznym elementem starzenia.

Niski poziom tego hormonu może być skutkiem:

• chorób nadnerczy (np. choroba Addisona, niewydolność kory nadnerczy),
• zaburzeń pracy przysadki mózgowej, która „steruje” wydzielaniem hormonów z nadnerczy.

Do spadku DHEA mogą przyczyniać się także:

• długotrwałe przyjmowanie glikokortykosteroidów, niektórych leków (m.in. opioidów, danazolu),
• bardzo restrykcyjne diety,
• intensywny wysiłek bez odpowiedniej regeneracji.

Objawy niedoboru DHEA

Objawy niskiego poziomu DHEA są zazwyczaj niespecyficzne i łatwo pomylić je z „zwykłym przemęczeniem” czy naturalnym starzeniem się, dlatego ważne jest, aby patrzeć na cały ich zestaw, a nie na pojedynczy symptom.

Ponieważ DHEA jest „bazą” do produkcji estrogenów i androgenów, jego niedobór może powodować:

• spadek libido,
• zaburzenia erekcji u mężczyzn,
• suchość pochwy (szczególnie u kobiet po menopauzie),
• problemy z płodnością.

Mogą wystąpić też dolegliwości ogólne:

• pogorszenie nastroju,
• trudności z koncentracją,
• spadek masy i siły mięśniowej.

Niższe stężenia DHEA i jego siarczanu (DHEA-S) wiążą się także z większym ryzykiem chorób układu krążenia, takich jak nadciśnienie tętnicze, choroba wieńcowa, miażdżyca, nadciśnienie płucne oraz zawał serca.

Przyczyny wysokiego stężenia DHEA

Bardzo wysokie wartości DHEA w organizmie najczęściej wiążą się z wrodzonym przerostem nadnerczy (CAH), szczególnie przy niedoborze określonych enzymów odpowiedzialnych za prawidłową syntezę hormonów nadnerczowych.

Znaczne podwyższenie hormonu steroidowego może być skutkiem łagodnych lub złośliwych guzów kory nadnerczy.

U kobiet częstą przyczyną jest zespół policystycznych jajników (PCOS), rzadziej źródłem nadmiaru może być guz jajnika produkujący androgeny.

Objawy nadmiaru DHEA

U kobiet nadmiar DHEA zwykle wywołuje objawy „nadmiaru androgenów”:

• nadmierne owłosienie typu męskiego (hirsutyzm),
• trądzik,
• łysienie typu męskiego,
• obniżenie tonu głosu,
• nieregularne miesiączki lub ich całkowity brak.

U mężczyzn nadmiar DHEA najczęściej nie powoduje wyraźnych objawów, choć czasem – przez przekształcanie androgenów w estrogeny – może pojawić się łagodny nadmiar estrogenów (np. powiększenie piersi, zaburzenia libido, trądzik, przetłuszczanie skóry).

U dziewczynek i chłopców wysoki poziom może prowadzić do przedwczesnego dojrzewania płciowego, a u noworodków dziewczynek z bardzo wysokim poziomem DHEA mogą wystąpić nieprawidłowo ukształtowane narządy płciowe.

Przygotowanie do badania

By wynik badania był wiarygodny:

• należy być na czczo (8-12 godzin od ostatniego posiłku),
• na pobranie najlepiej przyjść w godzinach porannych.

Poinformuj personel medyczny o przyjmowanych lekach.

Badanie DHEA wyniki

• Wynik badania dostępny w ciągu 23 dni roboczych.
• Możliwość odbioru wyniku w recepcji wybranej placówki,
• Możliwość dostępu do wyniku online. W tym celu należy pobrać hasło dostępowe na recepcji wybranej placówki.