Lipidogram - Profil lipidowy

Czym jest lipidogram?

Profil lipidowy (lipidogram) to zestaw podstawowych badań diagnostycznych, który dostarcza szczegółowych informacji na temat stężenia różnych lipidów we krwi. Poniżej opisujemy parametry, które wchodzą w skład lipidogramu:

• cholesterol całkowity – określa łączny poziom cholesterolu we krwi. Jego pomiar jest stosowany jako badanie przesiewowe w kierunku dyslipidemii (zaburzeń gospodarki lipidowej), a także jako wskaźnik do oceny efektu leczenia hipolipemizującego (np. statynami).
• triglicerydy – badanie określa stężenie triglicerydów – głównej rezerwy energii organizmu zmagazynowanej w tkance tłuszczowej,
• cholesterol LDL – lipoproteina o niskiej gęstości (tzw. „zły” cholesterol) – LDL to wskaźnik służący do oceny ryzyka sercowo-naczyniowego. Miażdżyca i choroba niedokrwienna serca występują częściej u pacjentów z podwyższonym poziomem LDL,
• cholesterol HDL – lipoproteina o dużej gęstości (tzw. „dobry” cholesterol) – wysoki poziom HDL może wiązać się ze zmniejszonym ryzykiem rozwoju miażdżycy i choroby niedokrwiennej serca.

Rola parametrów profilu lipidowego w organizmie

Cholesterol jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu: stanowi składnik błon komórkowych, służy jako substrat do produkcji hormonów steroidowych (m.in. testosteronu, kortyzolu, estrogenów), witaminy D oraz kwasów żółciowych.

Problem pojawia się przy zaburzeniu równowagi między frakcjami lipidowymi:

1. Nadmiar cholesterolu LDL prowadzi do jego odkładania się w ścianach tętnic i stopniowego tworzenia blaszek miażdżycowych, które zwężają światło naczyń i zwiększają ryzyko zawału serca i udaru mózgu.
2. Cholesterol HDL działa odwrotnie – „oczyszcza” naczynia, transportując nadmiar cholesterolu do wątroby, gdzie jest metabolizowany.

Do czynników rozwoju miażdżycy należy:

• podwyższone stężenie lipidów (triglicerydów, cholesterolu całkowitego i frakcji LDL) i obniżone stężenie frakcji cholesterolu HDL,
• nadciśnienie tętnicze,
• palenie papierosów,
• cukrzyca,
• wzrost stężenia fibrynogenu,
• homocysteiny,
• otyłość,
• niewłaściwa dieta bogata w tłuszcze nasycone,
• mała aktywność fizyczna,
• podeszły wiek.

Regularne monitorowanie profilu lipidowego jest kluczowe dla oceny ryzyka rozwoju chorób serca i układu krążenia, a także dla skutecznego zarządzania zdrowiem metabolicznym. Regularne monitorowanie poziomów stężenia lipidów jest kluczowe dla oceny skuteczności wprowadzonych zmian w stylu życia, diety lub terapii farmakologicznej, mających na celu obniżenie ryzyka rozwoju chorób.

Kiedy warto wykonać lipidogram?

Badanie lipidogramu powinno być wykonywane regularnie jako część rutynowej opieki zdrowotnej, zwłaszcza u dorosłych powyżej 20. roku życia, co najmniej raz na pięć lat.  Ponadto oznaczenie parametrów profilu lipidowego jest zalecane dla pacjentów z problemami takimi jak:

• wysoki poziom cholesterolu / zaburzony metabolizm lipidów,
• przypadek członka rodziny z zaburzeniami metabolizmu lipidów,
• podejrzenie dziedzicznej hipercholesterolemii,
• przypadki zawału mięśnia sercowego w rodzinie, szczególnie w młodym wieku,
• nadwaga i otyłość,
• palenie.

Ponadto badanie lipidogramu przydaje się do:

• monitorowania leczenia obniżającego stężenie lipidów,
• obserwacji stanu pacjentów, którzy doświadczyli zawału mięśnia sercowego i udaru niedokrwiennego.

Jak przebiega badanie profilu lipidowego?

Personel w Punkcie Pobrań pobiera próbkę krwi żylnej ze zgięcia łokciowego i przekazuje ją do laboratorium diagnostycznego.

Lipidogram – normy

Zakresy referencyjne lipidogramu ustalane są w oparciu o indywidualne ryzyko sercowo-naczyniowe pacjenta. U osoby zdrowej powinno utrzymywać się wartości:

• cholesterol całkowity – mniej niż 190 mg/dl.
• frakcja LDL – < 115 mg/dl – dla małego ryzyka sercowo-naczyniowego, < 100 mg/dl – dla umiarkowanego ryzyka, <70 mg/dl dla dużego ryzyka, < 55 mg/dl – dla bardzo dużego ryzyka, <40 mg/dl dla ekstremalnego ryzyka (np. po incydencie naczyniowym).
• HDL (dla mężczyzn) – ponad 40 mg/dl.
• HDL (dla kobiet) – ponad 45 mg/dl.
• triglicerydy – mniej niż 150 mg/dl.

Zakres norm może się trochę różnić w poszczególnych laboratoriach w zależności od użytej metody oznaczenia. Ostateczną ocenę wyniku pozostaw specjaliście – lekarzowi.

Przyczyny odchyleń od normy parametrów lipidogramu

Cholesterol całkowity

Cholesterol całkowity jest podwyższony w różnych postaciach hipercholesterolemii, upośledzonym przepływie żółci (niedrożność dróg żółciowych, cholestaza), chorobach trzustki, niedoczynności tarczycy, cukrzycy, alkoholizmie, diecie wysokotłuszczowej.

Obniżenie poziomu cholesterolu całkowitego obserwuje się w alipoproteinemiach, biegunkach tłuszczowych, w zespołach złego wchłaniania, chorobach mieloproliferacyjnych, nadczynności tarczycy.

Triglicerydy

Triglicerydy są podwyższone w dziedzicznych i nabytych dyslipidemiach, w chorobach metabolicznych takich jak cukrzyca, dna moczanowa, w nadwadze i otyłości, w chorobach wątroby i alkoholizmie, w chorobach nerek, niedoczynności tarczycy.

Obniżenie stężenia triglicerydów występuje w nadczynności tarczycy, abetalipoproteinemii, niedożywieniu, złym wchłanianiu i innych.

Cholesterol LDL

Cholesterol LDL wzrasta w hipercholesterolemii; diecie bogatej w tłuszcze nasycone; niedoczynności tarczycy; cukrzycy; przewlekłej niewydolności nerek; anoreksji i porfirii.

Obniżenie poziomu cholesterolu LDL występuje w hipo/abetalipoproteinemii; nadczynności tarczycy; przewlekłej niedokrwistości; ciężkim uszkodzeniu wątroby i układu żółciowego.

Cholesterol HDL

Cholesterol HDL należy utrzymywać w granicach normy, ponieważ jest to czynnik zmniejszający ryzyko sercowo-naczyniowe. Osiąga się to poprzez właściwe odżywianie, regularną aktywność fizyczną i prowadzenie zdrowego stylu życia.

Obniżenie poziomu cholesterolu HDL występuje w otyłości, przy wysokim poziomie triglicerydów, przyjmowaniu niektórych leków – androgenów, leków moczopędnych, beta-adrenolityków i innych.

Objawy zaburzeń parametrów profilu lipidowego

Dyslipidemia (zaburzenie gospodarki tłuszczowej we krwi) przez lata może nie dawać niepokojących objawów i jest wykrywana wyłącznie w badaniach laboratoryjnych. Nieleczona zwiększa ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych i prowadzi do miażdżycy, choroby wieńcowej, zawału serca i udaru mózgu.

Konsekwencje ujawniają się dopiero wtedy, gdy dojdzie do poważnego zwężenia lub pęknięcia blaszki i powstania zakrzepu:

• Choroba wieńcowa – zwężenie tętnic wieńcowych powoduje niedotlenienie mięśnia sercowego; objawia się bólem lub uciskiem w klatce piersiowej, szczególnie podczas wysiłku (dławica piersiowa).
• Zawał serca – nagłe zamknięcie tętnicy wieńcowej przez zakrzep; część mięśnia sercowego obumiera.
• Udar mózgu – zakrzep lub zator zamykający tętnicę mózgową; skutkuje niedotlenieniem i trwałym uszkodzeniem tkanki nerwowej.
• Choroba tętnic obwodowych – miażdżyca tętnic kończyn dolnych; objawia się bólem łydek przy chodzeniu (chromanie przestankowe).

Przygotowanie do badania laboratoryjnego

By wyniki parametrów profilu lipidowego były wiarygodne:

• na badanie nie musisz przychodzić na czczo – chyba, że lekarz wyda inne zalecenia lub wykonujesz oznaczenia, które tego wymagają,
• unikaj wysiłku fizycznego – na 24 godziny przed badaniem wstrzymaj się z intensywną aktywnością,
• przed badaniem zachowaj dotychczasową dietę i nie zmieniaj stylu życia,
• unikaj alkoholu – minimum 24 godziny przed badaniem.

Lipidogram wyniki

• Wynik badania dostępny w ciągu 3 dni roboczych.
• Możliwość odbioru wyniku w recepcji wybranej placówki,