Badanie IgA (immunoglobulina A)

Czym jest immunoglobulina A?

Immunoglobulina A (IgA) to białko produkowane przez układ odpornościowy, należące do pięciu klas immunoglobulin wyróżnianych u człowieka (obok IgG, IgM, IgD, IgE). Jest produkowana w organizmie w największej ilości spośród wszystkich klas przeciwciał, głównie w błonach śluzowych.

Jaką rolę w organizmie pełnią przeciwciała IgA?

Stanowią pierwszą linię obrony na powierzchni błon śluzowych – w drogach oddechowych, przewodzie pokarmowym i moczowo-płciowym.

Odpowiadają przede wszystkim za:

• lokalną ochronę błon śluzowych (dróg oddechowych, przewodu pokarmowego, układu moczowo‑płciowego) przed wnikaniem drobnoustrojów;
• hamowanie przylegania bakterii do komórek nabłonka i ich wnikania w głąb tkanek;
• neutralizację wirusów, toksyn i drobnoustrojów na powierzchni błon śluzowych oraz częściowo wewnątrz komórek nabłonkowych;
• aglutynację (zlepianie) bakterii i wirusów w śluzie, co ułatwia ich usuwanie z organizmu.

Wykazują także działanie przeciwzapalne i biorą udział w regulacji i utrzymaniu równowagi mikrobioty jelitowej.

Kiedy należy wykonać badanie?

Badanie stężenia przeciwciał klasy IgA w surowicy zleca się przede wszystkim wtedy, gdy istnieje podejrzenie zaburzeń odporności lub chorób, w których układ odpornościowy odgrywa kluczową rolę.

Oznaczenie zalecane jest, gdy pojawiają się:

• nawracające lub przewlekłe infekcje;
• nawracające zapalenia zatok, oskrzeli, płuc, ucha środkowego;
• przewlekłe biegunki i inne infekcje przewodu pokarmowego.

Badanie wykonuje się także w następujących sytuacjach:

• podejrzenie selektywnego niedoboru IgA – najczęściej występującego wrodzonego niedoboru odporności w populacji europejskiej;
• podejrzenie AIDS lub innych nabytych niedoborów odporności;
• diagnostyka celiakii – autoimmunologicznej choroby o podłożu genetycznym, w której gluten wywołuje stan zapalny i uszkodzenie kosmków jelita cienkiego;
• choroby autoimmunologiczne, takie jak reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń, celiakia czy nieswoiste choroby zapalne jelit;
• podejrzenie szpiczaka mnogiego lub chłoniaka – bardzo rzadkich złośliwych nowotworów wywodzących się z limfocytów B.

Badanie może być wykorzystane w monitorowaniu leczenia immunosupresyjnego u wybranych pacjentów np. po przeszczepieniu szpiku kostnego oraz w trakcie chemioterapii lub radioterapii.

Jak przebiega badanie?

Badanie polega na pobraniu próbki krwi żylnej ze zgięcia łokciowego pacjenta. Materiał przekazywany jest następnie do laboratorium diagnostycznego.

Normy i interpretacja wyniku badania

Nie ma uniwersalnej normy dla przeciwciał IgA we krwi. Poszczególne laboratoria mogą stosować różne metody oznaczenia, dlatego zakres „normy” może się nieznacznie różnić między laboratoriami.

Poziom IgA we krwi zmienia się wraz z wiekiem – u noworodka jest praktycznie nieobecny, a następnie stopniowo rośnie, aż do wartości typowych dla osób dorosłych. Z tego powodu zakres wartości uznawanych za prawidłowe jest inny dla niemowlęcia, inny dla dziecka i inny dla osoby dorosłej.

Czasem izolowane badanie przeciwciał IgA nie wystarczy, by postawić rozpoznanie. W diagnostyce niektórych schorzeń do prawidłowej interpretacji potrzebne są także wyniki oznaczeń innych klas immunoglobulin – IgM i IgG.

Dlatego wynik zawsze skonsultuj z lekarzem – umożliwia to trafną interpretację i opracowanie skutecznego planu działań.

Przyczyny niskiego poziomu

Niedobór przeciwciał IgA może występować w wyniku czynników wrodzonych lub nabytych.

Obecne od urodzenia przyczyny zbyt niskiego poziomu IgA to przede wszystkim:

• Selektywny niedobór IgA – najczęstszy wrodzony niedobór odporności – defekt dojrzewania limfocytów B uniemożliwia produkcję IgA przy zachowanej produkcji IgG i IgM;
• Agammaglobulinemia Brutona – wrodzony niedobór wszystkich klas immunoglobulin;
• Pospolity zmienny niedobór odporności (CVID) – zwykle obniżone stężenie IgA i IgG, czasem również IgM;
• Ataksja-teleangiektazja i inne genetyczne zespoły niedoborów odporności.

Wśród przyczyn wtórnych obniżenia stężenia immunoglobuliny IgA dominują:

• stosowanie niektórych leków – np. rituksymab i leki immunopresyjne;
• mononukleoza zakaźna i inne ciężkie infekcje wirusowe (często przejściowo)
• nowotwory układu chłonnego – białaczka limfatyczna, chłoniaki;

Oprócz tego, z selektywnym niedoborem IgA często występują:

• choroby przewodu pokarmowego z utratą białka – celiakia, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna, przewlekłe biegunki, złe wchłanianie;
• AZS – atopowe zapalenie skóry.

Objawy niskiego poziomu

U zdecydowanej większości osób z niedoborem IgA nie występują żadne objawy, ponieważ inne immunoglobuliny (IgG, IgM) częściowo kompensują brak IgA.

Pacjenci mogą doświadczać dolegliwości takich jak:

• nawracające infekcje dróg oddechowych: zapalenia zatok przynosowych,
• częste zapalenia ucha środkowego (szczególnie u dzieci),
• zapalenia oskrzeli i płuc;
• infekcje przewodu pokarmowego (np. przewlekłe biegunki).

Czasem pojawiają się objawy alergiczne:

• alergiczny nieżyt nosa,
• alergiczne zapalenie spojówek,
• astma oskrzelowa,
• atopowe zapalenie skóry,
• alergie pokarmowe.

Przyczyny podwyższonego stężenia IgA

Podwyższone stężenie nie jest samodzielną chorobą, lecz sygnałem, że w organizmie może toczyć się proces zapalny, autoimmunologiczny lub nowotworowy.

Wzrost IgA jest charakterystyczny dla

• stanów zapalnych, przewlekłych infekcji,
• marskość wątroby,
• przewlekłe infekcje bakteryjne i wirusowe (HIV/AIDS, wirusowe zapalenia wątroby – HBV, HCV),
• choroby autoimmunologiczne,
• nefropatia IgA (choroba Bergera),
• choroba Schönleina-Henocha,
• przewlekłe choroby zapalne dróg oddechowych,
• szpiczak mnogi IgA (bardzo rzadka choroba nowotworowa).

Objawy wysokiego poziomu

Podwyższone IgA samo w sobie nie daje charakterystycznych objawów – objawy są związane z chorobą podstawową, która powoduje wzrost stężenia immunoglobuliny. Podajemy dwa przykłady – chorobę Bergera (nefropatię IgA) i szpiczaka mnogiego.

W chorobie Bergera typowe są:

• krwinkomocz lub krwiomocz,
• białkomocz,
• nadciśnienie tętnicze,
• obrzęki (nóg, powiek).

Szpiczak mnogi IgA powoduje:

• bóle kostne,
• nawracające zakażenia bakteryjne,
• niedokrwistość objawiająca się przewlekłym zmęczeniem, bladością, osłabieniem,
• objawy niewydolności nerek,
• utrata masy ciała, nocne poty i ogólne osłabienie.

W chorobach autoimmunologicznych czy przewlekłych zakażeniach mogą występować także objawy ogólne (osłabienie, stany podgorączkowe) oraz dolegliwości charakterystyczne dla danego schorzenia.

Przygotowanie do badania

By wyniki badań były wiarygodne, należy zadbać o odpowiednie przygotowanie:

• na pobranie nie musisz przychodzić na czczo, chyba że lekarz zaleci inaczej lub wykonujesz inne badania, które tego wymagają,
• w dniach poprzedzających badanie unikaj wysiłku fizycznego i stresu,
• poinformuj lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach – niektóre preparaty mogą wpływać na poziom przeciwciał we krwi.

Nie należy zgłaszać się na pobranie:

• po długim okresie bez jedzenia (powyżej doby),
• bezpośrednio po ciężkiej infekcji,
• w trakcie ostrego stanu zapalnego, jeśli badanie ma służyć ocenie podstawowego stężenia IgA.

• Możliwość odbioru wyniku w recepcji wybranej placówki,
• Możliwość dostępu do wyniku online. W tym celu należy pobrać hasło dostępne na recepcji wybranej placówki.