Pakiet badań - diagnostyka prostaty

Na czym polegają badania diagnostyki prostaty?

Każde z badań wchodzących w skład pakietu diagnostyka raka prostaty pozwala na wskazanie zmian w zakresie parametrów istotnych z perspektywy funkcjonowania układu moczowego i rozrodczego:

• PSA całkowity – marker diagnostyczny kluczowy w procesie oceny stanu zdrowia gruczołu krokowego.
• PSA wolny i wyliczona odsetkowa zawartość w stosunku do całkowitego stężenia – f/tPSA – jest pomocne w wykrywaniu raka na wczesnych stadiach zaawansowania choroby z wartościami PSA między 4 a 10 ng/ml, nie znajduje natomast zastosowania w kontroli chorych po leczeniu, ocenie ich rokowania czy monitorowania leczenia.
• Badanie ogólne moczu – podstawowe badanie przesiewowe zlecane w diagnostyce chorób nerek, układu moczowego i gruczołu krokowego.
• Badanie osadu moczu – badanie mikroskopowe, które ocenia składniki upostaciowione w moczu, takie jak np. erytrocyty, leukocyty, nabłonki, wałeczki, kryształy, bakterie.
• CRP – badanie stężenia białka C-reaktywnego jest istotne w procesie rozpoznania stanów zapalnych.
• Wskaźnik albumina/kreatynina w moczu (ACR) – badanie ważne z perspektywy monitorowania chorób nerek czy wykrywania powikłań związanych z chorobami gruczołu krokowego.
• Albuminy w moczu (ilościowo) – pozwala na ocenę funkcji filtracyjnej nerek u pacjentów z problemami urologicznymi i nie tylko.
• Kreatynina w moczu – badanie wykorzystywane w ocenie pracy nerek i wykrywaniu powikłań nefrologicznych (konsekwencji chorób nerek).

Relacja między chorobami gruczołu krokowego a innymi.

Częstotliwość zachorowania na raka prostaty zwiększa się wraz z wiekiem. U takiego pacjenta w starszym wieku jest większe prawdopodobieństwo wielochorobowości w tym zaburzeń w:

• układzie sercowo-naczyniowym – szacuje się, że nawet 2/3 pacjentów z rakiem prostaty może mieć choroby współistniejące związane z funkcjonowaniem układu sercowo-naczyniowego.
• nasileniu stanów zapalnych –przewlekłe zapalenie prostaty i łagodne przerosty gruczołu krokowego mogą prowadzić do stanu zapalnego o niewielkim stopniu nasilania, który może mieć wpływ na funkcjonowanie całego organizmu.
• ponadto ma swój udział w zdrowiu psychicznym – zaburzenia funkcjonowanie układu rozrodczego często korelują z lękiem i zaburzeniami snu.
• w także w zdrowiu rozrodcznym – przerost gruczołu krokowego może prowadzić do problemów z erekcją, co przekłada się znacząco na życie seksualne pacjenta.

Kiedy należy wykonać pakiet profilaktyki raka prostaty?

Profilaktyka chorób prostaty jest zalecana mężczyznom w każdym wieku, jednak szczególną uwagę powinni skierować na to zagadnienie panowie powyżej 40-tego roku życia – najważniejszym czynnikiem wpływającym na prawdopodobieństwo zachorowania jest wiek.

Zaleceniem do częstych badań są także genetyczne predyspozycje. Szacuje się, że nawet 5-10% przypadków raka prostaty ma charakter dziedziczny. Historia nowotworu gruczołu krokowego w rodzinie nie tylko zwiększa ryzyko zachorowania, ale może się również przyczynić do tego, że zmiany chorobowe wystąpią wcześniej (nawet o 6-7 lat wcześniej, niż u pacjentów nieobciążonych).

Jak przebiegają badania?

Aby wyniki badań były wiarygodne, konieczne jest prawidłowe pobranie próbówek i odpowiednie przygotowanie pacjenta.

Przebieg badania krwi jest następujący:

1. Pracownik opieki medycznej w Punkcie Pobrań pobiera krew z żyły łokciowej.
2. Próbka wysyłana jest do laboratorium diagnostycznego.

Jeśli chodzi o badania moczu:

1. Po uprzedniej higienie intymnej należy pobrać pierwszą poranną próbkę moczu ze środkowego strumienia do czystego, jednorazowego pojemnika zakupionego np. w aptece.
2. Mocz należy dostarczyć do Punktu Pobrań możliwie jak najszybciej po pobraniu próbki (jeśli nie ma takiej możliwości, pojemnik z moczem można trzymać w lodówce do kilku godzin).

Wartości referencyjne (normy)

Wartości referencyjne dla poszczególnych wskaźników uwzględnionych w pakiecie diagnostyka raka prostaty są uzależnione od wieku, płci czy metody oznaczenia.  Dla poszczególnych badań przyjmuje się następujące zakresy referencyjne (poniżej wartości referencyjne dla wybranych badań z pakietu).

Białko C- reaktywne (CRP)

Jest to białko zaliczane do białek silnie reagujących ostrej fazy. Wzrost stężenie CRP może wystąpić już po około 2 godzinach od wystąpienia urazu lub infekcji od poziomu około 0,8-8 mg/dl do nawet 100 krotnej wielkości tego stężenia po 48 godzinach.

Stężenie CRP powyżej 10 mg/l powinny być uważane za patognomoniczne dla stanu zapalnego, natomiast stężenia powyżej 100 mg/l są w 80-85% związane z infekcją bakteryjną. Stężenie CRP od 10 do 100 mg/l jest typowe dla lokalnych procesów zapalnych, a od 100 do 1000 mg/l sugeruje rozległy stan zapalny.

Wskaźnik albumina/kreatynina w moczu wg wytycznych PTD 2020 r.

• Dorośli: ACR < 30 mg/g kreatyniny

Badanie elementów upostaciowionych w moczu wirowanym:

• Erytrocyty: < 7 × 10⁶/L (w tym: dysmorficzne: < 10%, akantocyty: <5%)
• Leukocyty: < 10 × 10⁶/L
• Komórki nabłonka: z kanalików nerkowych – nieobecne, przejściowego – pojedyncze, płaskiego – pojedyncze
• Komórki atypowe: nieobecne
• Wałeczki: szkliste i szklisto-ziarniste: pojedyncze, inne: nieobecne
• Bakterie: nieobecne
• Drożdże i inne mikroorganizmy: nieobecne
• Krople tłuszczu i owalne ciała tłuszczowe: nieobecne
• Pasma śluzu: pojedyncze

Pamiętaj: Wartości referencyjne stanowią jedynie punkt wyjścia do dalszej interpretacji i wyniki zawsze należy skonsultować z lekarzem.

Przykładowe przyczyny obniżonego poziomu parametrów uwzględnionych w pakiecie diagnostyka raka prostaty

Obniżone wartości poszczególnych parametrów uwzględnione w pakiecie diagnostyka raka prostaty mogą mieć różne przyczyny. Ocena pojedynczego parametru może być niewystarczajaca do tego by postawić odpowiednią diagnozę. Poznaj przykładowe przyczyny schorzeń w którym możemy zaobserować obniżone stężenie:

• PSA całkowitego – zaburzenia hormonalne, niedobór testosteronu,
• Odsetkowa zawartość wolnego PSA – wykazuje wyraźną zależność od stanu klinicznego badanych, jest istotnie niższa u chorych na raka gruczołu krokowego
• CRP – niskie stężenie białka ostrej fazy CRP zazwyczaj nie jest powodem do niepokoju
• Wskaźnik albumina/kreatynina w moczu – niska wartość wskażnika ACR zazwyczaj nie jest powodem do niepokoju.

Objawy niskiego poziomu

Niski poziom niektórych parametrów uwzględnionych w pakiecie diagnostyka raka prostaty może wiązać się z różnymi dolegliwościami, Warto zwrócić uwagę:

• w przypadku PSA całkowitego na: niskie libido, utrata masy mięśniowej, utratę owłosienia na ciele, płytki sen i częste wybudzenia.
• Odsetkowa zawartość wolnego PSA: – krwiomocz lub krew w spermie, bóle podbrzusza i krocza, częste oddawanie moczu w nocy, uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza, zaparcia, zaburzenia erekcji.

Przyczyny wysokiego poziomu parametrów uwzględnionych w pakiecie diagnostyka raka prostaty

Podwyższony poziom poszczególnych parametrów może wskazywać na:

• PSA całkowity – łagodny rozrost gruczołu krokowego, stan zapalny prostaty nowotwór prostaty, niedawne urazy lub zabiegi w obrębie prostaty, niektóre leki.
• CRP – wzrost białka C- reaktywnego może mieć różne podłoże: widoczny jest wysoki wzrost stężenia tego białka w przypadku infekcji bakteryjnej. Jakkolwiek inne stany chorobowe w tym np: nowotwory, zaburzenia metaboliczne czy ostra trzustka również mogą powodować wzrost stężenia CRP.
• Wskaźnik albumina/kreatynina w moczu (ACR) – choroby nerek, cukrzyca, nadciśnienie, stany zapalne.
• Badanie ogólne moczu wraz z oceną osadu- nieprawidłowości w tym badaniu mogą mieć różne podłoże i mogą wskazywać (zależnie od wykazanych nieprawidłowości) np na: zakażenie układu moczowego, zaburzenia funkcjonowania nerek i pęcherza, kamica nerkowa, uszkodzenie nerek lub cewek nerkowych.

Objawy wysokiego poziomu parametrów uwzględnionych w pakiecie diagnostyka raka prostaty

Podwyższone wartości parametrów uwzględnionych w pakiecie mogą manifestować się szeregiem symptomów:

• wzrost PSA całkowitego może manifestować się parciem na pęcherz mimo trudności z oddaniem moczu, słaby strumień moczu, częstomocz nocny, dyskomfort w okolicach miednicy, zaburzenia erekcji.
• wzrost stężenie białka CRP może wiązać się z np. gorączką, dreszczami, osłabieniem, bólami mięśni i stawów,

Wysoki wskaźnik albumina/kreatynina w moczu może powodować obrzęki (zwłaszcza kończyn dolnych i powiek), nadciśnienie czy osłabienie

Jak się przygotować do badań, gdy zdecydujesz się na pakiet diagnostyki raka prostaty?

Przygotowanie do przeprowadzenia badań obejmuje następujące czynności.

Badania krwi/badanie moczu

• w przypadku badania antygenu PSA wstrzymaj się od aktywności seksualnej na 48 godzin przed badaniem oraz unikaj długiej jazdy rowerem,
• unikaj intensywnego wysiłku fizycznego,
• odstaw alkohol i wyroby tytoniowe,
• większość badań należy wykonać na czczo. Przyjdź do Punktu Pobrań rano, najlepiej między 7:00 a 10:00, (ostatni posiłek spożyj od 8 do 12 godzin przed pobraniem).
• unikaj nagłych, niepotrzebnych zmian w diecie.

Pamiętaj: Odpowiednie przygotowanie do badań laboratoryjnych to najlepsza gwarancja wiarygodnych wyników. Po ich otrzymaniu zawsze należy skonsultować się z lekarzem.