Posiew moczu

Jaką rolę w organizmie pełni układ moczowy?

Na układ moczowy składają się: nerki, moczowody, pęcherz moczowy oraz cewka
moczowa. Jego główne zadania to:

• usuwanie z organizmu ubocznych produktów przemiany materii (np. mocznik, kwas moczowy, kreatynina),
• produkcja moczu,
• utrzymanie równowagi stężenia wody i elektrolitów.

Kiedy należy wykonać badanie posiewu moczu?

Symptomy, które powinny być sygnałem do wykonania badania to przede wszystkim:

• ból i pieczenie przy oddawaniu moczu,
• częstomocz,
• uczucie parcia na pęcherz,
• nietypowy wygląd, a czasami również zapach moczu,
• ból podbrzusza lub okolicy lędźwiowej.

Posiew moczu pomaga ustalić, czy za Twoje dolegliwości rzeczywiście odpowiada infekcja dróg moczowych i jaki drobnoustrój ją wywołuje. Dzięki temu lekarz może dobrać leczenie nie tylko łagodzące objawy, ale też skutecznie ograniczające ryzyko nawrotów

W niektórych przypadkach badanie to jest wykonywane, gdy u pacjenta występuje gorączka bez uchwytnej przyczyny z możliwym współwystępowaniem dreszczy. Niekiedy przyczyną złego samopoczucia może być właśnie ZUM – posiew moczu pozwala zidentyfikować, co odpowiada za wystąpienie infekcji.

Zgodnie z dokumentem Wytyczne Towarzystw Naukowych (PTU, PTGiP, PTMR) dotyczące diagnostyki, terapii i postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach dolnych dróg moczowych badania moczu (w tym posiew) warto wykonywać szczególnie u pacjentów:

• z obniżoną odpornością;
• po instrumentacji dróg moczowych;
• po antybiotykoterapii;
• z nawracającymi ZUM.

Na zakażenia bardziej narażone są także osoby z chorobami nerek lub schorzeniami przewlekłymi (np. cukrzycą), które osłabiają odporność.

Badanie bakteriologiczne jest niezwykle istotne i nie powinno się pomijać tego etapu nawet wtedy, gdy objawy chorobowe nie są bardzo „uciążliwe”. Środowiska naukowe podkreślają, że w Polsce mamy często do czynienia z „samoleczeniem”. W celu zmniejszenia objawów pacjenci stosują np. furaginę. Leczenie objawowe nie zastępuje jednak rzetelnej diagnostyki, która pomoże znaleźć źródło problemu i na tej podstawie zminimalizować ryzyko nawrotu zakażeń.

Jak przebiega badanie?

Badanie rozpoczyna się od dostarczenia próbki moczu do Punktu Pobrań. Stamtąd materiał trafia bezpiecznie do laboratorium diagnostycznego, gdzie jest dalej analizowany.

Jak interpretować wynik posiewu moczu?

Odbierając wynik posiewu moczu możesz zobaczyć informację, że rezultat jest ujemny albo dodatni, ale sam ten opis nie wystarcza, żeby stwierdzić, czy na pewno doszło do zakażenia:

• wynik ujemny – gdy w posiewie nie zaobserwuje się wzrostu drobnoustrojów,
• wynik dodatni – raportowany jest w sytuacji, gdy w posiewie widoczny jest wzrost bakterii.

Wynik dodatni nie musi kategorycznie potwierdzać zakażenia (i analogicznie: wynik ujemny go wykluczyć). Kluczowe znaczenie mają: liczba wyhodowanych bakterii, gatunek drobnoustroju, sposób pobrania próbki oraz objawy kliniczne pacjenta. 

Przy wyniku dodatnim niezwykle ważnych informacji dostarcza antybiogram, który ocenia wrażliwość wyhodowanego szczepu bakterii na antybiotykoterapię. Pozwala to na dobranie skutecznego leczenia.

Pamiętaj, by swój wynik skonsultować z lekarzem urologiem, który zinterpretuje wynik w kontekście całego stanu klinicznego pacjenta. Dopiero wówczas można z całą pewnością stwierdzić, czy doszło do zakażenia.

Jakie są przyczyny zakażenia układu moczowego?

Za ZUM najczęściej odpowiadają uropatogenne szczepy bakterii E. coli* (UPEC) – bakteria ta występuje zazwyczaj w jelicie grubym, jednak może migrować w kierunku cewki moczowej.

Oprócz tego „winowajcami” mogą być także inne bakterie, np.: Klebsiella pneumoniae – pałeczka jelitowa, Proteus mirabilis – występująca np. w przewodzie pokarmowym i wiele innych.

Grupą szczególnie narażoną na rozwój infekcji są kobiety ciężarne – jest tak ze względu na naturalne czynniki fizjologiczne występujące podczas ciąży. Dochodzi wówczas m.in. do poszerzenia moczowodów i miedniczek nerkowych. Taki stan prowadzi niekiedy do zastoju moczu, co sprzyja gromadzeniu się bakterii.

Przygotowanie do badania moczu na posiew

Jak prawidłowo pobrać mocz na posiew? Stosuj się do następujących zasad:

• Użyj specjalnego jałowego pojemnika na mocz – zapytaj o odpowiedni pojemnik w aptece lub Punkcie Pobrań.
• Pobierz środkowy strumień (pierwszą i ostatnią porcję moczu oddaj do toalety) porannego moczu po zachowaniu odpowiedniej higieny intymnej, następnie szczelnie zamknij pojemnik.
• Próbkę dostarcz do laboratorium możliwie jak najszybciej. Jeśli nie masz takiej możliwości, możesz przechować materiał do badania w lodówce (2-8 °C) przez kilka godzin, maksymalnie do 24 godzin.
• Poinformuj personel medyczny, czy przechodziłaś/eś ostatnio antybiotykoterapię – posiew moczu należy wykonywać przed, lub co najmniej 3 dni po zakończeniu antybiotykoterapii. Jeśli przyjmujesz antybiotyki, termin posiewu najlepiej uzgodnić z lekarzem.

Prawidłowe przygotowanie do badania pomaga uzyskać wiarygodny wynik, dlatego warto zastosować się do wszystkich zaleceń przed pobraniem materiału. Etap przedanalityczny jest kluczowy – błędy przy pobieraniu próbki moczu zakłócają dokładność analizy.