Pakiet badań hormonalnych dla kobiet – rozszerzony

Kiedy warto wykonać rozszerzony pakiet badań hormonalnych?

Najważniejsze wskazania do wykonania badania hormonów płciowych to:

• Zaburzenia cyklu menstruacyjnego – rozszerzony panel jest wskazany przy nieregularnych cyklach, bardzo długich lub bardzo krótkich cyklach, skąpych lub bardzo obfitych miesiączkach, plamieniach międzymiesiączkowych lub braku miesiączki. Umożliwia ocenę, czy przyczyna leży w nieprawidłowej owulacji (FSH, LH, progesteron), niedoborze estrogenów, hiperprolaktynemii lub w nadmiarze androgenów.
• Problemy z zajściem w ciążę – badania pozwalają ocenić, czy występuje owulacja (LH, progesteron), jaka jest rezerwa jajnikowa (FSH, AMH), czy nie ma hiperprolaktynemii blokującej owulację oraz czy nadmiar androgenów (testosteron, DHEA‑S) nie zaburza dojrzewania pęcherzyków.
• Objawy sugerujące zespół policystycznych jajników (PCOS) lub nadmiar androgenów – trądzik hormonalny, nasilone przetłuszczanie skóry i włosów, nadmierne owłosienie (hirsutyzm), przerzedzanie włosów na skroniach, przyrost masy ciała, nieregularne cykle. FSH, LH, estradiol, testosteron i DHEA‑S (w połączeniu z badaniem USG) pomagają różnicować PCOS z przyczynami nadnerczowymi oraz ocenić, jak bardzo zaburzenia androgenowe wpływają na owulację.
• Objawy okołomenopauzalne i podejrzenie przedwczesnej menopauzy – nieregularne cykle po 40 roku życia, uderzenia gorąca, nocne poty, zaburzenia snu, suchość pochwy, spadek nastroju i libido. FSH, estradiol i AMH pomagają potwierdzić osłabienie funkcji jajników, a progesteron oraz prolaktyna pokazują, czy cykle są jeszcze owulacyjne.

Rozszerzony pakiet można rozważyć także wtedy, gdy współwystępują objawy, które mogą wskazywać na zaburzenia hormonalne:

• przewlekłe zmęczenie, osłabienie, problemy z koncentracją,
• wahania nastroju, depresyjność, stany lękowe,
• nagły przyrost lub spadek masy ciała,
• pogorszenie stanu skóry i włosów, łamliwość paznokci,
• spadek libido, bóle w obrębie miednicy, nasilony PMS.

Jakich informacji dostarczają badania poziomu hormonów?

Pakiet badań najważniejszych hormonów płciowych pozwala na ocenę funkcjonowania układu rozrodczego i gospodarki hormonalnej kobiety. Obejmuje oznaczenia 8 hormonów:

• FSH (hormon folikulotropowy) – w pierwszej części cyklu FSH pobudza wzrost i dojrzewanie pęcherzyków jajnikowych oraz produkcję estradiolu przez komórki ziarniste. Dodatkowo uruchamia w tych komórkach powstawanie receptorów dla LH, co jest konieczne, aby mogła dojść do prawidłowej owulacji.
• LH (hormon luteinizujący) – u kobiety ma dwie główne role, zależne od fazy cyklu. W pierwszej części cyklu pobudza komórki w jajniku do produkcji androgenów, z których powstają estrogeny. W połowie cyklu jego poziom gwałtownie rośnie, co doprowadza do końcowego dojrzewania komórki jajowej, pęknięcia pęcherzyka i owulacji. Po owulacji LH powoduje powstanie ciałka żółtego i stymuluje wytwarzanie progesteronu, który przygotowuje organizm na ewentualną ciążę.
• Estradiol – estrogen, który działa w wielu miejscach w organizmie: wpływa na błonę śluzową macicy i śluz szyjkowy, chroni kości, poprawia profil tłuszczów we krwi oraz oddziałuje na mózg i nastrój. W czasie cyklu miesiączkowego jego poziom ciągle się zmienia. Na początku cyklu (faza folikularna) jest niski, potem stopniowo rośnie i osiąga najwyższy poziom tuż przed owulacją.
• Progesteron – jego główna rola to przygotowanie błony śluzowej macicy na przyjęcie zarodka, poprzez przekształcenie jej w fazę wydzielniczą. Dodatkowo zagęszcza śluz w szyjce macicy, utrudnia przemieszczanie się plemników, hamuje skurcze macicy i modyfikuje pracę układu odpornościowego tak, by organizm lepiej tolerował zarodek. Działa też przeciwnie do estrogenów – ogranicza nadmierne namnażanie komórek endometrium i zmniejsza ryzyko jego rozrostu.
• Testosteron – androgen, który w nadmiarze u kobiet skutkuje trądzikiem hormonalnym, nadmiernym owłosieniem ciała (hirsutyzmem), łysieniem androgenowym, a przede wszystkim hamowaniem owulacji i zaburzeniami cyklu.
• DHEA-S – służy jako marker czynności nadnerczy. Jego oznaczenie pozwala odróżnić hiperandrogenizm nadnerczowy (np. w przebiegu wrodzonych defektów steroidogenezy lub guzów nadnerczy) od jajnikowego (PCOS).
• Prolaktyna (PRL) – fizjologicznie stymuluje laktację po porodzie, jednak jej przewlekle podwyższony poziom u kobiet nieciężarnych hamuje oś podwzgórze–przysadka–jajniki, co prowadzi do cykli bezowulacyjnych i niepłodności.
• AMH (hormon antymüllerowski) – jego stężenie odzwierciedla pulę dostępnych pęcherzyków jajnikowych, co ma ogromne znaczenie dla płodności.

Jak przebiega badanie?

Wszystkie 8 parametrów oznaczanych jest z jednej próbki krwi żylnej pobranej z żyły łokciowej.

Normy

Zakresy prawidłowych wartości hormonów płciowych nie są uniwersalne – zależą m.in. od wieku, fazy cyklu, ciąży, przyjmowanych leków, chorób współistniejących, a nawet pory pobrania krwi.

Dodatkowo każde laboratorium może podawać nieco inne normy, ponieważ korzysta z różnych metod oznaczenia.

Interpretacja wyników badań hormonalnych powinna być zawsze dokonana przez lekarza, który odniesie je do pełnego obrazu klinicznego – zgłaszanych objawów, przebiegu cyklu, chorób towarzyszących, wyników innych badań oraz stosowanych leków.

Jak przygotować się do badania?

Prawidłowe przygotowanie do badania bazuje na kilku zasadach:

• Bycie na czczo – zalecane, choć nie zawsze konieczne – kluczowe jest poranne pobranie i unikanie stresu
• Badanie zaleca się wykonać rano – poziomy wielu hormonów zmieniają się w ciągu dnia.
• W dniu poprzedzającym badanie unikaj obfitych posiłków, alkoholu oraz intensywnego wysiłku fizycznego.
• Poinformuj personel o przyjmowanych lekach i suplementach.
• Przed wykonaniem badania skonsultuj się z lekarzem – pomoże dobrać optymalny termin pobrania krwi odpowiedni dla Twojej sytuacji.