Badanie amylazy trzustkowej

Czym jest amylaza?

Amylaza to rodzaj enzymu trawiennego, który odpowiedzialny jest za przetwarzanie polisacharydów (takich jak skrobia i glikogen) do cukrów prostych lub oligosacharydów (np. maltozy). 

Amylaza trzustkowa jest wydzielana przez komórki pęcherzykowe trzustki do przewodów trzustkowych, a następnie wraz z sokiem trzustkowym trafia do dwunastnicy.

Rola amylazy trzustkowej w organizmie

Dzięki aktywności amylazy trzustkowej organizm może prawidłowo trawić skrobię i glikogen – bez jej działania cukry złożone byłyby słabo rozkładane.

Chociaż fizjologicznie działa w świetle jelita, jej obecność we krwi wzrasta w stanach uszkodzenia komórek trzustki (np. ostre zapalenie trzustki), kiedy enzym przedostaje się do krwiobiegu.

Z tego powodu aktywność amylazy w surowicy jest wykorzystywana jako marker laboratoryjny uszkodzenia trzustki, ale sama jej rola w organizmie pozostaje przede wszystkim trawienna.

Kiedy należy wykonać badanie amylazy trzustkowej?

Badanie amylazy trzustkowej we krwi zlecane jest przede wszystkim w przypadku podejrzenia chorób trzustki, zwłaszcza ostrego zapalenia.

Ważnym wskazaniem do badania są pojawiające się objawy, szczególnie:

• nagły ból w nadbrzuszu, często promieniujący do pleców, utrzymujący się wiele godzin lub dni,
• dolegliwości ze strony układu pokarmowego, szczególnie nudności i wymioty.

Niektóre grupy osób są bardziej narażone na choroby trzustki. Należą do nich:

• osoby nadużywające alkoholu (szczególnie pijące przewlekle),
• pacjenci z kamicą żółciową,
• osoby, które mają za sobą epizody ostrego zapalenia trzustki, zabiegi endoskopowe w obrębie dróg żółciowych (np. ERCP), urazy jamy brzusznej,
• pacjenci z hipertriglicerydemią (wysokim stężeniem triglicerydów).

Jak przebiega badanie krwi?

Badanie poziomu amylazy polega na pobraniu próbki krwi żylnej ze zgięcia łokciowego pacjenta. Materiał trafia następnie do laboratorium diagnostycznego.

Normy

Zakresy referencyjne dla badania amylazy trzustkowej są ustalane indywidualnie przez laboratoria w oparciu o zastosowaną metodę oznaczenia. Dlatego ten sam wynik liczbowy może być interpretowany inaczej w zależności od laboratorium – kluczowe jest odniesienie go do podanych norm oraz aktualnych objawów.

W każdym przypadku wynik badania należy skonsultować z lekarzem, gdyż w przypadku braku objawów lub występowaniu objawów niecharakterystycznych może być konieczne wykonanie dodatkowych oznaczeń w celu diagnostyki różnicowej innych chorób dotykających tego narządu.

Przyczyny niskiej aktywności amylazy trzustkowej

Niski poziom amylazy trzustkowej (hipoamylazemia) jest rzadziej omawiany, ale może występować w kilku ważnych sytuacjach klinicznych, takich jak:

• przewlekłe zapalenie trzustki,
• zewnątrzwydzielnicza niewydolność trzustki,
• zaawansowane włóknienie i zanik miąższu,
• cukrzyca typu 2 i zaburzenia metaboliczne,
• niealkoholowe stłuszczenie wątroby,
• wrodzone zaburzenia produkcji enzymów trzustkowych (niezwykle rzadko).

Wynik wymaga odniesienia do stanu klinicznego, innych parametrów trzustkowych (np. lipazy) oraz ewentualnych objawów, które mogą wskazywać na poważniejsze zaburzenia funkcji narządu.

Objawy niskiej aktywności enzymu

Sama w sobie zwykle nie daje specyficznych objawów – symptomy odzwierciedlają choroby lub zaburzenia, które współistnieją ze spadkiem aktywności enzymu.

U części osób niska amylaza może nie wiązać się z żadnymi dolegliwościami i być wykrywana przypadkowo, np. w rutynowych badaniach – w takim przypadku wymaga przede wszystkim oceny w szerszym kontekście klinicznym.

Przyczyny podwyższonej aktywności amylazy

Gdy aktywność enzymów trzustkowych przekracza normę, organizm zwykle wysyła wyraźny sygnał, że w obrębie jamy brzusznej dzieje się coś poważniejszego niż zwykła niestrawność.

Podwyższony poziom amylazy (hiperamylazemia) w większości przypadków wiąże się z chorobami trzustki. Zapalenie trzustki może występować w postaci ostrej i przewlekłej:

• Nagły i znaczny wzrost aktywności enzymów trzustkowych we krwi w połączeniu z charakterystycznym obrazem klinicznym świadczy zazwyczaj o ostrym zapaleniu trzustki (OZT).
• Jeśli dojdzie do zaostrzenia przewlekłego zapalenia gruczołu (np. po zabiegach, urazach jamy brzusznej), wzrost amylazy bywa mniej wyraźny, ale towarzyszą mu objawy bólowe. Należy pamiętać, że u części chorych aktywność amylazy może pozostać prawidłowa.

Dodatkowo podwyższone poziomy mogą być także obecne w innych stanach chorobowych:

• niektórych nowotworach,
• chorobach ślinianek,
• niewydolności nerek,
• chorobach przewodu pokarmowego (np. niedrożność jelit, perforacja wrzodu, zapalenie otrzewnej, niedokrwienie jelit, zapalenie wyrostka robaczkowego).

Specyficznym stanem jest makroamylazemia – stan, w którym amylaza tworzy kompleksy z białkami (najczęściej immunoglobulinami), ma większą masę cząsteczkową i nie jest prawidłowo wydalana przez nerki, co powoduje przewlekle podwyższoną aktywność we krwi.

Objawy wysokiej aktywności

Symptomy zależą od pierwotnej przyczyny.

W ciężkiej postaci OZT może dojść do rozwinięcia poważnych komplikacji, które mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta. Objawami, które powinny skierować pacjenta do szpitala są:

• silny ból zlokalizowany w nadbrzuszu, który może być opisany jako opasający, promieniujący do pleców,
• wysoka gorączka,
• dreszcze,
• wymioty, nudności,
• wzdęcia,
• zatrzymanie stolca i gazów,
• tachykardia (przyspieszone tętno).

W niedrożności jelit, perforacji przewodu pokarmowego czy zapaleniu otrzewnej mogą pojawić się silne bóle brzucha, wzdęcia, zatrzymanie gazów i stolca, gorączka i zaburzenia rytmu serca.

W chorobach ślinianek (np. zapalenie ślinianek) dominuje ból i obrzęk okolicy żuchwy i ból przy jedzeniu.

W makroamylazemii, mimo wzrostu aktywności amylazy, pacjent może nie odczuwać żadnych dolegliwości.

Jak przygotować się do badania?

Odpowiednie przygotowanie do oznaczenia amylazy trzustkowej ma bezpośredni wpływ na wiarygodność wyniku, ponieważ aktywność tego enzymu łatwo zmienia się pod wpływem posiłków, alkoholu, wysiłku fizycznego czy stresu.

Zalecane jest, by:

• być na czczo (8-12 godzin od ostatniego posiłku),
• warto zachować abstynencję od alkoholu co najmniej 24 godziny przed pobraniem krwi,
• w dniach poprzedzających badanie ograniczyć wysiłek fizyczny i stres.

Przed badaniem warto przekazać lekarzowi i laboratorium pełną listę przyjmowanych leków, ponieważ część z nich może wpływać na interpretację wyniku.

Badanie amylaza trzustkowa wyniki

• Wynik badania dostępny w ciągu 3 dni roboczych,
• Możliwość odbioru wyniku w recepcji wybranej placówki,
• Możliwość dostępu do wyniku online. W tym celu należy pobrać hasło dostępowe na recepcji wybranej placówki.