Badanie glukozy we krwi

Czym jest glukoza?

Glukoza jest niezbędnym źródłem energii, która utrzymuje aktywność komórek ludzkiego ciała. Rozkład glukozy na potrzeby metabolizmu odbywa się w procesie przetwarzania glukozy (glikolizy) w docelowej komórce, w celu dostarczenia niezbędnej do jej funkcjonowania energii.

Dwoma hormonami, które bezpośrednio regulują poziom glukozy we krwi, są glukagon i insulina.

Glukagon przyspiesza konwersję (przemianę) glikogenu do glukozy, a tym samym podnosi poziom cukru we krwi. Inne hormony odgrywające ważną rolę w metabolizmie glukozy to:

• hormon adrenokortykotropowy (ACTH),
• glukokortykoidy,
• adrenalina,
• tyroksyna.

Wszystkie te hormony podnoszą poziom glukozy we krwi, a tylko insulina ją obniża.

Kiedy warto wykonywać badanie poziomu glukozy we krwi?

Oznaczenia poziomu glukozy u osób dorosłych bez ewidentnych objawów jest zalecane w przypadku nadwagi lub otyłości oraz u osób z jednym lub kilkoma czynnikami ryzyka cukrzycy takimi jak:

• krewni pierwszego stopnia z cukrzycą;
• historia cukrzycy ciążowej lub duża masa urodzeniowa poprzedniego dziecka (> 4000 g);
• nadciśnienie tętnicze;
• niski poziom cholesterolu HDL lub podwyższony poziom triglicerydów;
• kobiety z zespołem policystycznych jajników (PCOS);
• historia chorób sercowo-naczyniowych;
• nieprawidłowa tolerancja glukozy we wcześniejszych testach;
• inne stany kliniczne związane z opornością na insulinę (np. acanthosis nigricans).

W przypadku braku tych kryteriów badanie na cukrzycę powinno się zacząć przeprowadzać regularnie w wieku 45 lat w ramach podstawowej profilaktyki zdrowotnej.

Po uzyskaniu prawidłowych wyników badań poziomu cukru we krwi, badanie warto powtarzać co najmniej co 3 lata (lub częściej, jeśli istnieją czynniki ryzyka).

Badanie glukozy na czczo jest wskazane w przypadku wystąpienia subiektywnych objawów mogących wskazywać na rozwój cukrzycy. Charakterystyczne symptomy to m.in.:

• wielomocz,
• wzmożone pragnienie,
• niewyjaśniona utrata masy ciała,
• wzmożona senność.

Jak przebiega badanie?

Personel Punktu Pobrań pobiera krew ze zgięcia łokciowego pacjenta.

Stężenie glukozy we krwi – normy

Normy glukozy stanowią ogólne zalecenia i mogą się różnić w zależności od indywidualnych czynników pacjenta oraz laboratorium wykonującego badanie.

• na czczo (przed posiłkiem): 70-99 mg/dl.
• 2 godziny po posiłku: poniżej 140 mg/dl.

Jeśli Twój wynik Cię niepokoi, skonsultuj go z lekarzem – jeden nieprawidłowy wynik glukozy nie wystarczy, by stwierdzić cukrzycę.

Rozpoznanie cukrzycy można postawić, gdy spełnione jest co najmniej jedno z poniższych kryteriów:

• dwukrotnie uzyskana glikemia na czczo wynosi co najmniej 126 mg/dl (≥ 7,0 mmol/l),
• stężenie glukozy w 120. minucie doustnego testu tolerancji glukozy (OGTT po obciążeniu 75 g glukozy) osiąga wartość ≥ 200 mg/dl (≥ 11,1 mmol/l),
• pojedynczy, „przygodny” pomiar glikemii (o dowolnej porze dnia) wynosi ≥ 200 mg/dl (≥ 11,1 mmol/l), a u pacjenta występują typowe objawy hiperglikemii; przy braku jednoznacznych objawów wynik należy potwierdzić kolejnym oznaczeniem,
• wartość hemoglobiny glikowanej HbA1c jest równa lub wyższa niż 6,5% (48 mmol/mol).

Z czego wynika zbyt niskie stężenie glukozy?

Prawidłowe stężenie glukozy we krwi jest kluczowe dla funkcjonowania mózgu i całego organizmu, dlatego jego nadmierne obniżenie (hipoglikemia) zawsze wymaga wyjaśnienia przyczyny.

Obniżone poziomy glukozy we krwi obserwuje się w chorobach takich jak:

• insulinoma (guz wydzielający insulinę),
• guzy poza trzustką (np. wątrobiak),
• Choroba Addisona,
• niedoczynność przysadki,
• zespoły złego wchłaniania,
• ostra martwica wątroby (zapalenie wątroby, zatrucie),
• wcześniaki u matek chorych na cukrzycę,
• niedobory enzymów (np. galaktozemia),
• przedawkowanie insuliny,
• reaktywna hipoglikemia (hiperinsulinizm, zaburzenia endokrynologiczne),
• poposiłkowa hipoglikemia (po operacji żołądkowo-jelitowej, dziedzicznej nietolerancji fruktozy, przy galaktozemii).

Dlatego w przypadku stwierdzenia obniżonego poziomu glukozy konieczna jest pogłębiona diagnostyka, uwzględniająca zarówno choroby przewlekłe, jak i potencjalne błędy w leczeniu lub odżywianiu.

Objawy hipoglikemii

Objawy różnią się w zależności od konkretnej przyczyny zaburzenia, które powoduje, że glukoza jest „zbyt niska”.

Do typowych symptomów należą:

• drżenie rąk,
• uczucie głodu,
• nasilone poty,
• niepokój,
• zaburzenia widzenia (w tym rozszerzenie źrenic),
• bladość skóry,
• nudności,
• tachykardia (kołatanie serca),
• wzrost ciśnienia skurczowego krwi,
• bóle i zawroty głowy.

Przyczyny podwyższonego poziomu glukozy we krwi

U części pacjentów wysoka glikemia ma charakter przewlekły i wynika z utrwalonych zaburzeń gospodarki węglowodanowej, u innych może pojawiać się przejściowo – na przykład w sytuacji ostrego stresu, zawału serca czy udaru mózgu.

Wysokie stężenie glukozy we krwi pojawia się w chorobach takich jak:

• cukrzyca,
• Choroba Cushinga,
• akromegalia/gigantyzm,
• guz chromochłonny,
• gruczolak przysadki (wydzielający hormon wzrostu),
• hemochromatoza,
• ostre/przewlekłe zapalenie trzustki,
• nowotwór trzustki,
• guz wydzielający glukagon,
• przewlekła choroba nerek,
• zaawansowana choroba wątroby,
• niedobór witaminy B1 (encefalopatia Wernickego),
• ostry stres emocjonalny lub fizyczny (zawał mięśnia sercowego, udar, drgawki).

Podwyższona glukoza to znak, że warto pogłębić diagnostykę zaburzeń glikemii. W takich przypadkach często wykonywane są m.in.: doustny test obciążenia glukozą, hemoglobina glikowana, badanie insuliny i wskaźników insulinooporności (np. HOMA-IR).

Objawy wysokiego stężenia glukozy

Tutaj również objawy są uzależnione od konkretnej jednostki chorobowej, która powoduje hiperglikemię (niski poziom cukru we krwi).

Jeśli przyczyną zbyt wysokiego stężenia glukozy na czczo jest cukrzyca, mogą pojawić się:

• wzmożone pragnienie (polidypsja);
• częste oddawanie moczu (poliuria), także w nocy;
• zwiększony apetyt, a jednocześnie spadek masy ciała;
• przewlekłe zmęczenie, osłabienie, senność;
• nawracające infekcje (np. dróg moczowych, skóry, błon śluzowych);
• wolne gojenie się ran, skłonność do powstawania owrzodzeń;
• suchość skóry, świąd (zwłaszcza okolicy narządów płciowych);
• zaburzenia widzenia (zamglone widzenie).

Nawet pojedynczy nieprawidłowy wynik glukozy na czczo lub w badaniu przygodnym powinien skłonić do dalszej oceny, ponieważ utrzymująca się hiperglikemia zwiększa ryzyko powikłań naczyniowych, uszkodzenia narządów i rozwoju cukrzycy.

Jak przygotować się do badania glukozy we krwi?

Przygotowanie do badania poziomu cukru we krwi zależy od rodzaju badania oraz tego, co lekarz chce zbadać. Badanie może być przeprowadzone:

• na czczo (po co najmniej 8 godzinach abstynencji od spożycia kalorii),
• bez specjalnego przygotowania – próbka jest pobierana 2 godziny po posiłku,
• bez specjalnego przygotowania – pacjent wskazuje, ile czasu minęło od ostatniego posiłku.

Wynik badania glukozy

• Wynik badania glukozy możliwy jest do odbioru w ciągu 3 dni roboczych.
• Możliwość odbioru wyniku w recepcji uprzednio wybranego Centrum,