Badanie kreatyniny

Czym jest kreatynina?

Kreatynina powstaje w mięśniach przez nieenzymatyczne i nieodwracalne odszczepienie cząsteczki wody z fosfokreatyny i kreatyny. Wydalana jest głównie przez nerki, dlatego jej poziom we krwi jest wskaźnikiem filtracji kłębuszkowej (eGFR – oczyszczania osocza z endogennej kreatyniny) i pośrednio – wydolności nerek.

W przypadkach uszkodzenia tego narządu obserwuje się wzrost stężenia kreatyniny w surowicy. Jego poziom zależy od trzech parametrów:

1. tempa wydalania kreatyniny z moczem,
2. szybkości jej wytwarzania w mięśniach szkieletowych,
3. całkowitej objętości wody ustrojowej.

Rola kreatyniny w organizmie

Kreatynina to organiczny związek chemiczny. Sama w sobie nie bierze udziału w przemianach metabolicznych, ale jej obecność w surowicy dostarcza istotnych informacji na temat stanu zdrowia, m.in.:

• skuteczności filtracji nerkowej,
• wpływu chorób przewlekłych (np. cukrzycy, nadciśnienia) na nerki,
• efektów leczenia nefropatii i zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej.

Zbyt wysokie stężenie kreatyniny może prowadzić do uszkodzenia nerek, które oznacza spadek zdolności do oczyszczania krwi, co niesie za sobą poważne konsekwencje dla stanu zdrowia.

Kiedy należy wykonać badanie stężenia kreatyniny w surowicy krwi?

Badanie kreatyniny służy głównie ustalenie funkcji nerek i układu moczowego. Kreatynina jest markerem pracy tego narządu – jest niemal całkowicie wydalana przez nerki, dlatego nieprawidłowy poziom często odzwierciedla ich stan.

• Przy objawach takich jak obrzęki, nadciśnienie, zmęczenie, zmniejszona ilość oddawanego moczu, zmiana jego barwy.
• W chorobach przewlekłych: cukrzycy, nadciśnieniu, niewydolności serca.
• Kontrolnie u osób stosujących leki nefrotoksyczne (np. NLPZ, antybiotyki aminoglikozydowe).

Regularne badanie to prosty sposób, by zawczasu wychwycić zaburzenia pracy nerek. Dbaj o nie – codziennie filtrują Twoje zdrowie.

Jak przebiega badanie?

Oznaczenie poziomu kreatyniny polega na pobraniu próbki krwi żylnej ze zgięcia łokciowego w Punkcie Pobrań.

Materiał trafia następnie do laboratorium, gdzie pod okiem diagnosty wykonywany jest pomiar stężenia kreatyniny metodą biochemiczną (np. metodą Jaffego).

Normy (wartości referencyjne)

Normy stężenia kreatyniny mogą się różnić w zależności od laboratorium wykonującego badanie i masy mięśniowej pacjenta. Często za optymalne stężenie we krwi u osób dorosłych (z uwzględnieniem różnic ze względu na płeć) uznaje się kreatyninę na poziomie:

• Kobiety: 0,5-0,9 mg/dL (44-80 µmol/L)
• Mężczyźni: 0,7-1,2 mg/dL (62-106 µmol/L)

Wartość kreatyniny w surowicy podlega jednak wpływowi wielu czynników fizjologicznych i patologicznych. Przykładowo:

• jej poziom zależy od masy mięśniowej danej osoby i składu ciała – sportowcy i mężczyźni mają średnio wyższy poziom kreatyniny, ponieważ powstaje ona głównie w mięśniach.
• z wiekiem fizjologicznie następuje utrata masy mięśniowej, więc „prawidłowy poziom” kreatyniny może maskować upośledzenie czynności nerek u osób starszych.
• u osób poniżej 14 roku życia „normy” kreatyniny są niższe.

Przyczyny odchyleń mogą być różne, dlatego uzyskany wynik badania należy skonsultować z lekarzem. 

Wynik medyczny i specjalistyczna wiedza pozwolą na prawidłową ocenić, dlaczego kreatynina we krwi jest poza normą.

Przyczyny niskiego poziomu

Niski poziom może wiele powiedzieć o ogólnym stanie zdrowia badanego. Obniżenie stężenia bywa sygnałem sytuacji takich jak:

• niedobór masy mięśniowej, wyniszczenie organizmu, dieta ubogobiałkowa,
• ciąża (fizjologiczne obniżenie poziomu),
• nadmierne nawodnienie,
• choroby wątroby – mogą prowadzić do zmniejszonej syntezy kreatyny, co przekłada się na jej niższy poziom we krwi.

Objawy niskiej kreatyniny

Obniżona kreatynina sama w sobie rzadko powoduje bezpośrednie objawy. Źródło dolegliwości z nią związanych często wynikają z podstawowej przyczyny.

Do najczęstszych symptomów należą:

• osłabienie i zmęczenie,
• utrata masy mięśniowej,
• w przypadku chorób wątroby: żółtaczka, wodobrzusze, obrzęki.

Przyczyny podwyższonej kreatyniny

Podwyższona kreatynina nie jest „tylko jednym wynikiem ponad normę” – to sygnał, że warto zatrzymać się na chwilę i przyjrzeć kondycji organizmu, szczególnie pracy nerek.

Wskazuje najczęściej na:

• niewydolność nerek (ostra lub przewlekła – PChN),
• odwodnienie (powoduje zmniejszenie przepływu krwi),
• zwiększoną masę mięśniową, intensywny wysiłek fizyczny, wysokie spożycie białka i mięsa,
• uraz mięśni, rabdomiolizę (rozkład mięśni), oparzenia,
• stosowanie leków nefrotoksycznych.

Objawy wysokiego poziomu

Symptomy podwyższonej kreatyniny często są tożsame z uremią (nagromadzeniem toksyn mocznikowych) i dysfunkcją pracy nerek:

Objawy wczesne umiarkowanego podwyższenia:

• osłabienie,
• mniejszy apetyt,
• nudności i wymioty
• zaburzenia smaku
• zmniejszona produkcja moczu

Objawy zaawansowane (przy znacznym podwyższeniu stężenia we krwi) odzwierciedlają mocznicę, czyli zespół symptomów odczuwanych przez pacjentów w schyłkowym stadium niewydolności narządu. Są to:

• świąd skóry,
• duszności,
• mrowienie, drętwienie, obrzęki
• zaburzenia świadomości, tzw. „splątanie”
• zapalenie błony śluzowej jamy ustnej,
• w skrajnych przypadkach drgawki, a nawet śpiączka.

Objawy mocznicowe rozwijają się w sytuacji, gdy kreatynina przekracza 5-10 mg/dL lub azot mocznikowy przekracza 150 mg/dL.

Jak się przygotować do badania poziomu kreatyniny we krwi?

Do badania poziomu kreatyniny w surowicy należy przygotować się w następujący sposób:

• Pobranie krwi należy odbyć na czczo, w godzinach porannych, najlepiej po upływie 8–12 godzin od ostatniego posiłku.
• W dniu poprzedzającym badanie unikaj dużego wysiłku fizycznego i używek.
• Poinformuj personel o przyjmowanych lekach, suplementach i środkach moczopędnych – mogą wpływać na wynik.
• Przed badaniem wypij niewielką ilość wody.

Lepsze przygotowanie, bardziej wiarygodny wynik. Warto o to zadbać, by zminimalizować ryzyko wystąpienia błędów przedanalitycznych.

Badanie kreatyniny wyniki

• Wynik badania dostępny w ciągu 1 dnia roboczego.