Badanie TIBC (Pakiet - Fe, UIBC, TIBC)

Czym jest badanie TIBC?

Badanie całkowitej zdolności wiązania żelaza to pakiet trzech oznaczeń: żelaza, UIBC oraz TIBC.

Tak skonstruowany zestaw badań stosowany jest w diagnostyce i różnicowaniu przyczyn niedokrwistości, w tym niedokrwistości z niedoboru żelaza, talasemii i niedokrwistości sideroblastycznej oraz jako element oceny gospodarki żelazem w stanach przeciążenia, w tym w hemochromatozie.

Na czym polega całkowita zdolność wiązania żelaza?

Całkowita ilość żelaza w organizmie dorosłego człowieka wynosi 3–3,5 g, z czego około 2,5 g znajduje się w czerwonych krwinkach i ich prekursorach jako składnik hemoglobiny.

Po spożyciu żelazo jest wchłaniane przez nabłonek jelitowy i tymczasowo magazynowane w enterocytach w postaci ferrytyny.

W zależności od potrzeb organizmu jest wydzielane do krwi, gdzie jest transportowane przez transferynę – białko wytwarzane przez wątrobę, które reguluje wchłanianie żelaza do krwi.

Każda cząsteczka transferyny ma dwa miejsca wiązania żelaza:

• w normalnych warunkach tylko ok. 1/3 tych miejsc jest wysycona;
• pozostałe 2/3 stanowią rezerwę gotową do wychwytywania dodatkowych jonów żelaza.

TIBC mierzy właśnie tę maksymalną pojemność – czyli całkowitą ilość żelaza, jaką może związać transferyna zawarta w próbce surowicy krwi.

Formuła TIBC opiera się na sumowaniu dwóch składowych:

TIBC = stężenie żelaza we krwi + UIBC (utajona zdolność wiązania żelaza)

W praktyce TIBC jest wykładnikiem ilości „wolnych miejsc” na transferynie.

Procentowe wysycenie transferyny oblicza się ze wzoru:

(żelazo w surowicy / TIBC) × 100%

U zdrowych osób wynosi ono ok. 20–45%:

• w niedoborze żelaza spada,
• w przeciążeniu żelazem gwałtownie rośnie.

Kiedy warto wykonać badanie TIBC?

Badanie jest zalecane wszędzie tam, gdzie podejrzewa się zaburzenia gospodarki żelazem – zarówno w kierunku niedoboru, jak i nadmiaru. Objawy tych stanów zostaną omówione w dalszej części.

Pakiet badań jest pomocny również w stanach zmienionej syntezy transferryny (np. w chorobach wątroby lub stanach niedożywienia białkowego).

Jak przebiega badanie laboratoryjne?

Badanie polega na pobraniu próbki krwi żylnej ze zgięcia łokciowego pacjenta.

Materiał jest następnie przekazywany do laboratorium diagnostycznego.

Normy i interpretacja wyników

Normy zależą od płci i metody. Zakresy mogą się minimalnie różnić między laboratoriami, dlatego kluczowe jest odniesienie wyniku do przedziału referencyjnego podanego na wydruku.

Wynik musi być interpretowany z innymi badaniami służącymi do oceny gospodarki żelazem.

Wynik zawsze skonsultuj z lekarzem. 

Podczas wizyty należy poinformować o wszystkich przyjmowanych lekach. To ważne – interpretacja może się różnić np. u osób stosujących doustne środki antykoncepcyjne.

Przyczyny podwyższonego TIBC

W niedoborze żelaza organizm kompensacyjnie zwiększa produkcję transferyny, aby wychwycić jak najwięcej dostępnego żelaza – stąd podwyższone TIBC.

Najczęstsze przyczyny to:

• niedobór żelaza,
• niedokrwistość hipochromiczna mikrocytarna,
• ciąża,
• doustna antykoncepcja,
• terapia estrogenami.

Objawy niedoboru żelaza

Gdy w organizmie brakuje żelaza, mogą pojawiać się:

• przewlekłe zmęczenie i osłabienie,
• szybkie tętno, zwłaszcza podczas wysiłku fizycznego,
• duszności i bóle głowy,
• trudności z koncentracją,
• blada skóra,
• skurcze mięśni, mrowienie kończyn,
• bezsenność.

Przyczyny obniżonego TIBC

W stanach przeładowania żelazem transferyna jest już w pełni wysycona, więc jej wolna pojemność maleje, a TIBC spada.

Możliwe przyczyny to:

• hemochromatoza (nadmiar żelaza w organizmie),
• stany zapalne,
• choroby nowotworowe,
• przewlekłe choroby wątroby,
• niedożywienie białkowe,
• zespół nerczycowy,
• niedokrwistości hemolityczne,
• częste transfuzje krwi.

Objawy hemochromatozy

Gdy stężenie żelaza w surowicy krwi przekracza normę, mogą wystąpić:

• bóle stawów,
• zmęczenie i osłabienie bez wyraźnej przyczyny,
• utrata masy ciała,
• bóle brzucha.

Przygotowanie do badania

Podstawowe zasady to:

• Przyjdź na czczo – zachowaj 8–12 godzin przerwy od jedzenia przed pobraniem krwi.
• Zaplanuj badanie rano.

Prawidłowe przygotowanie zapewnia wiarygodność wyniku.

• Wynik badania dostępny w ciągu 3 dni roboczych.
• Możliwość odbioru wyniku w recepcji uprzednio wybranego Centrum,
• Możliwość dostępu do wyniku online. Należy zgłosić się do recepcji w celu wygenerowania hasła dostępowego w wybranym Centrum.