Badanie TSH (hormon tyreotropowy)

Jaką rolę w organizmie pełni hormon tyreotropowy?

TSH jest wydzielany przez przysadkę mózgową i działa na tarczycę, stymulując produkcję tyroksyny (T4) i trójjodotyroniny (T3).

Hormony tarczycy, których poziom zależy od TSH, wpływają na:

• przemianę materii białek, tłuszczów i węglowodanów,
• wytwarzanie energii,
• temperaturę ciała,
• rytm serca,
• nastrój,
• płodność,
• rozwój układu nerwowego.

Jaka jest zależność między wynikiem TSH a poziomem hormonów tarczycy fT3 i fT4?

Dzięki mechanizmowi sprzężenia zwrotnego dodatniego i ujemnego TSH pomaga utrzymać stabilny poziom hormonów tarczycy i tym samym homeostazę metaboliczną całego organizmu.

TSH pobudza tarczycę do produkcji fT4 i fT3, a ich wysoki poziom hamuje wydzielanie TSH, natomiast niski poziom fT4/fT3 powoduje wzrost TSH.

Kiedy warto wykonać badanie TSH we krwi?

Przy prawidłowym działaniu osi hormonalnej podwzgórze-przysadka-tarczyca wynik TSH mieszczący się w zakresie wartości prawidłowych odzwierciedla prawidłowe funkcjonowanie tarczycy.

Oznaczenie TSH warto wykonać:

• przy podejrzeniu niedoczynności lub nadczynności tarczycy,
• w grupach ryzyka (m.in. obciążenie rodzinne, choroby autoimmunologiczne) przy planowaniu ciąży,
• w przypadku przewlekłych, trudnych do wyjaśnienia objawów ogólnych.

Izolowane badanie stężenia TSH w surowicy nie umożliwia pełnej oceny czynności tarczycy. Jest występujące jako pojedynczy test jedynie wówczas gdy wynik jest prawidłowy, a pacjent nie ma klinicznych objawów choroby gruczołu tarczowego.

Jak przebiega badanie krwi?

Badanie wykonywane jest z krwi żylnej do próbówki pobranej „na skrzep”. Po oddzieleniu skrzepu pozostaje surowica, która jest materiałem zalecanym do oznaczenia hormonów tarczycy czy TSH. Następnie pobrana próbka trafia do laboratorium, gdzie wykwalifikowany personel medyczny wykonuje analizy laboratoryjne.

1. Pracownik Punktu Pobrań pobiera krew z żyły łokciowej.
2. Próbka wysyłana jest później do laboratorium diagnostycznego.

Normy TSH (wartości referencyjne)

TSH to badanie, którego wynik jest często zależny jest od indywidualnych cech pacjenta. Przyczyny odchyleń od normy oceniane są poprzez rozpatrzenie czynników takich jak: pora dnia, wiek, płeć, styl życia czy ciąża. 

Zakresy referencyjne mogą się także różnić między laboratoriami ze względu na stosowanie różnych metod analitycznych.

Interpretacja poziomu tyreotropiny we krwi pacjenta zawsze powinna być zadaniem lekarza – on zdecyduje, czy skierować pacjenta na dalsze badania diagnostyczne.

Przyczyny niskiego TSH

Niski poziom TSH sugeruje nadczynność tarczycy.

Nadczynność pierwotna:

• choroba Gravesa-Basedowa,
• gruczolak toksyczny,
• nadczynność sprowokowana,
• nadczynność towarzysząca innym, chorobom tarczycy: zapaleniom, nowotworom.

Nadczynność wtórna:

• gruczolak przysadki (nadmierne wydzielanie TSH).

Inne przyczyny TSH poniżej normy to m.in.:

• ostre i ciężkie przewlekłe choroby,
• ostre zespoły psychiatryczne,
• stany niedoborów żywieniowych,
• podeszły wiek,
• stosowanie leków i hormonów, (np. przewlekłe leczenie amidaronem).

Niskie stężenie tyreotropiny – objawy

Do charakterystycznych objawów nadczynności zaliczymy:

• wzmożona potliwość i uderzenia gorąca,
• uczucie niepokoju, drażliwość, rozdrażnienie,
• wahania nastroju,
• drżenie rąk,
• utrata masy ciała mimo wzmożonego łaknienia,
• biegunka,
• przyśpieszona akcja serca (tachykardia),
• problemy z koncentracją,
• bezsenność.

WysokieTSH – możliwe przyczyny

Wzrost TSH może wskazywać na niedoczynność tarczycy. Ta dzieli się na pierwotną i wtórną – różnią się one przyczynami.

Niedoczynność pierwotna:

• uszkodzenie gruczołu tarczowego

Niedoczynność wtórna:

• pochodzenia przysadkowego (np. guzy przysadki, stany po operacji przysadki)
• pochodzenia podwzgórzowego (guzy, urazy)

Poza tym wysoki poziom TSH może wynikać z:

• zespołów oporności na hormony tarczycy,
• marskości wątroby,
• chorób psychicznych,
• okresu zdrowienia po ciężkich chorobach,
• fizjologicznie u noworodków bezpośrednio po urodzeniu,
• pierwszego okresu leczenia amidaronem (niedoczynność tarczycy indukowana amidaronem).

Objawy podwyższonego TSH

Objawy, które mogą wskazać na niedoczynność tarczycy to m.in:

• sucha, blada, łuszcząca się skóra,
• nadmierne wypadanie, przesuszenie i łamliwość włosów,
• gorsza kondycja paznokci
• depresja i zaburzenia nastroju,
• trudności ze skupieniem uwagi, zaburzenia pamięci, mgła mózgowa,
• zaparcia,
• bradykardia – spowolnione tętno,
• obrzęki twarzy i dłoni,
• bóle mięśni i stawów,
• spadek libido.

U kobiet zmiany w zakresie TSH mogą być wiązane z problemami ginekologicznymi, takimi jak:

• nieregularne cykle menstruacyjne lub całkowity zanik okresu,
• zaburzenia płodności,
• komplikacje ciąży (w tym poronienia i przedwczesne porody).

Przygotowanie do badania

By prawidłowo przygotować się do badania TSH należy stosować się do kilku podstawowych zasad:

• Pobranie krwi nie musi być wykonane na czczo.
• Wykonywanie oznaczenia poziomu TSH jest najczęściej wykonywane w godzinach porannych.
• Przy regularnym powtarzaniu badania ważne jest, by robić je zawsze o tej samej porze, ponieważ stężenie TSH zależy od rytmu dobowego.
• Przed badaniem unikaj intensywnej aktywności fizycznej i sytuacji stresowych.

Należy pamiętać, że na poziom TSH we krwi wpływają m.in. również:

• wiek pacjenta (wyższe stężenia są u dzieci, nieco inne wartości referencyjne są dla seniorów),
• płeć (jest fizjologicznie wyższe u kobiet),
• stan odżywienia, podaż jodu,
• pojemność białek transportujących hormony tarczycy,
• niektóre leki, palenie tytoniu,
• współistnienie ciężkich chorób ogólnoustrojowych.

Czynniki te należy uwzględnić przy interpretacji wyników.

Norma TSH

Prawidłowa wartość hormonu tyreotropowego we krwi waha się od 0,2–0,4 do 4,0–4,25 mj.m. dla dorosłej osoby. Niemniej jednak należy pamiętać, że normy te nie są stałe. Normy mogą się różnić również ze względu na przyjętą przez laboratorium metodologię.

Podwyższone TSH

Taki wynik oznacza zazwyczaj niedoczynność tarczycy. Zdarza się, iż wysoki poziom hormonu tyreotropowego (tsh wysokie) wskazuje na gruczolaka przysadki mózgowej, choroby genetyczne, pierwotną niedoczynność kory nadnerczy bądź też jest efektem przyjmowania niektórych leków (np. tyreostatyków).

Niski poziom TSH

Obniżony wynik sugeruje nadczynność tarczycy. Niekiedy związane jest także z niedoczynnością przysadki lub chorobą Gravesa – Basedowa. Poza tym TSH niskie bywa wynikiem przyjmowania konkretnych preparatów (np. dopaminy, fenytoiny, amiodaronu).

Tarczyca – zadania oraz charakterystyka

Mimo swoich niewielkich rozmiarów tarczyca jest odpowiedzialna za:

• Wytwarzanie hormonów T4 i T3
• Regulację metabolizmu
• Ma wpływ na funkcjonowanie układu krwionośnego

Z danych Głównego Urzędu Statystycznego za 2006 rok wynika, że statystycznie w Polce co 5 osoba miała bądź ma problem z tarczycą. Wiele z nich nie zauważa zmian, jakie zachodzą w organizmie bądź po prostu ignoruje pewne objawy. Jeżeli zauważyłaś, że Twoja skóra zrobiła się sucha, czujesz uczucie zimna, nie możesz zrzucić kilku kilogramów bądź przytyć – udaj się do lekarza, który na podstawie wywiadu i badania postawi diagnozę lub zaleci wykonanie badań dodatkowych. Dzięki prostym badaniom z krwi lekarz jest w stanie stwierdzić, czy tarczyca produkuje odpowiednia ilość hormonów.

TSH w ciąży

Dlaczego zleca się badanie TSH w ciąży? Hormony tarczycy są niezbędne do prawidłowego wzrostu płodu. Ich właściwy poziom warunkuje zdrowy rozwój mózgu, układu kostnego oraz nerwowego. Sam test zleca się u osób z podejrzeniem nadczynności lub niedoczynności tarczycy. W przebiegu ciąży może dojść do sytuacji, w której estrogen i gonadotropina kosmówkowa (hCG) mogą wpłynąć na zwiększenie lub zmniejszenie produkcji hormonu tyreotropowego.

Jak często badać TSH w ciąży?

W zależności w którym trymestrze jest kobieta zakres normy dla hormonu TSH może się różnić od standardowego. Przez wzrost produkcji hormonów tarczycy u kobiet pojawia się zapotrzebowanie na jod. W przypadku nieprawidłowego wyniku TSH dalsze postępowanie, w tym częstotliwość kontroli, ustala endokrynolog. W przypadku wystąpienia u kobiety ciężarnej nadczynności tarczycy może zwiększyć się ryzyko poronienia bądź urodzenia dziecka przed planowanym terminem (przedwczesny poród ).

Niedoczynność i nadczynność tarczycy

Niedoczynność tarczycy jest jednym z najczęściej występujących schorzeń z grupy chorób tarczycy. W jaki sposób objawia się niedoczynność tarczycy:

• przyrost masy ciała
• osłabienie, szybkie męczenie się podczas wysiłku, ogólne zmęczenie
• nadmierna senność
• zmniejszenie zdolności do skupienia uwagi
• zaburzenia pamięci
• uczucie chłodu, łatwe marznięcie (szczególnie rąk i stop, zwłaszcza po południu i wieczorem)
• zaparcia
• wysuszenie skóry
• obrzęki powiek i dłoni, pogrubienie rysów twarzy
• suche, łamliwe włosy
• chrypka, matowy głos

W leczeniu dobre zastosowanie ma lewotyroksyna, która działa tak samo jak hormon wytwarzany w tarczycy. Zalecana jest zdrowa, prawidłowo zbilansowana dieta, obfitująca w odpowiednią ilość białka, węglowodanów i tłuszczy. Nadczynność tarczycy występuje w dużej mierze u kobiet w wieku od 20 do 40 roku życia.

Jakie są objawy nadczynności tarczycy?

• chudnięcie, nawet przy zwiększonym apetycie,
• uczucie gorąca,
• zwiększona potliwość,
• drażliwość, nerwowość, niepokój, lęk,
• bezsenność,
• trudności w skupieniu uwagi,
• drżenia rąk, języka lub gałek ocznych,
• częstsze oddawanie stolca, a nawet biegunki,
• przyspieszenie czynności serca, kołatanie serca,
• duszność,
• osłabienie siły mięśniowej,
• wypadanie włosów,
• objawy typowe dla choroby Gravesa-Basedowa: wytrzeszcz oczu, podwójne widzenie, obrzęk i zaczerwienienie powiek lub spojówek,
• u kobiet - zaburzenia miesiączkowania (rzadkie miesiączki lub ich brak),
• u mężczyzn – osłabienie libido i czasami zaburzenia wzwodu,

Lekarz zleca przyjmowanie leków zmniejszających produkcję hormonów tarczycy. Szybkie wykrycie problemów może uchronić nas przed powikłaniami, w tym zaburzeniami rytmu serca czy jego niewydolności.

Wynik badania TSH:

• Wynik badania dostępny w ciągu 3 dni roboczych.
• Możliwość odbioru wyniku w recepcji uprzednio wybranego Centrum.