Badanie cholesterolu całkowitego

Czym jest cholesterol?

Cholesterol to lipid (tłuszcz) z grupy steroidów. Obecny jest w każdej komórce organizmu i niezbędny do życia. Cholesterol pochodzi z dwóch źródeł: częściowo dostarczamy go z dietą, a częściowo jest wytwarzany w wątrobie z innych tłuszczów.

Na wynik cholesterolu całkowitego składają się dwie główne frakcje: HDL, nazywany potocznie „dobrym cholesterolem” oraz nie-HDL, w którego skład wchodzą m.in.: LDL, VLDL, chylomikrony. Różnią się one gęstością i budową lipoprotein, czyli cząsteczek transportujących tłuszcze we krwi. To właśnie przewaga LDL i jego nadmiar zwiększa ryzyko miażdżycy.

Rola w organizmie

Cholesterol buduje błony komórkowe, stanowi materiał do syntezy hormonów, kwasów żółciowych i witaminy D. Z cholesterolu organizm syntetyzuje wszystkie hormony steroidowe, takie jak kortyzol, aldosteron oraz hormony płciowe (estrogeny, progesteron, testosteron). To one odpowiadają m.in. za utrzymanie równowagi wodno-elektrolitowej, regulację metabolizmu, a także za płodność i prawidłowy przebieg ciąży.​

Kłopot pojawia się dopiero wtedy, gdy jego równowaga zostaje zaburzona. To nie sama obecność cholesterolu jest problemem, lecz jego nadmiar i nieprawidłowe proporcje frakcji, które zwiększają ryzyko miażdżycy oraz chorób sercowo-naczyniowych.

Kiedy należy wykonać badanie?

Badanie cholesterolu całkowitego warto wykonywać profilaktycznie u osób dorosłych (szczególnie narażone są osoby z obciążonym wywiadem rodzinnym w kierunku chorób sercowo-naczyniowych – wtedy badanie warto wykonywać co najmniej raz w roku).

Szczególnie uważne powinny być osoby z tzw. grup ryzyka. Do większego prawdopodobieństwa rozwoju chorób sercowo-naczyniowych i zaburzeń lipidowych przyczyniają się:

• insulinooporność i cukrzyca typu 2,
• nadwaga i otyłość,
• nadciśnienie tętnicze, miażdżyca,
• choroby tarczycy,
• przewlekłe choroby nerek,
• palenie tytoniu,
• stosowanie niektórych leków (np. kortykosteroidów),
• niska aktywność fizyczna i dieta bogata w tłuszcze nasycone.

Poza cholesterolem całkowitym warto oznaczyć także lipoproteinę(a), bo ujawnia dodatkowe, genetyczne ryzyko sercowo‑naczyniowe, którego nie widać w zwykłym lipidogramie.

Jak przebiega badanie?

Badanie polega na pobraniu próbki krwi żylnej ze zgięcia łokciowego pacjenta.

Pobrany materiał jest następnie przekazywany do laboratorium medycznego, gdzie diagności dokonują analiz.

Wartości referencyjne (normy cholesterolu całkowitego)

Zakresy wartości referencyjnych mogą się nieznacznie różnić w zależności od laboratorium, dlatego poziom najlepiej odczytywać w odniesieniu do norm podanych na wyniku.

Ostateczną ocenę zawsze powinien przeprowadzić lekarz – poziom cholesterolu całkowitego interpretuje się bowiem nie w oderwaniu, ale w kontekście pełnego obrazu ryzyka sercowo-naczyniowego danej osoby.

Przyczyny podwyższonego poziomu cholesterolu

Wyodrębnia się dwa rodzaje hipercholesterolemii: pierwotną i wtórną.

Hipercholesterolemia pierwotna (uwarunkowana genetycznie) przyjmuje następujące formy:

• Hipercholesterolemia rodzinna (FH) – mutacja genu receptora LDL, PCSK9 lub apolipoproteiny B; brak lub dysfunkcja receptorów LDL powoduje nagromadzenie cholesterolu we krwi; postać hetero- i homozygotyczna.
• Hipercholesterolemia wielogenowa – najczęstsza postać; wynika z kumulacji wielu wariantów genetycznych nasilanych przez niekorzystny styl życia.
• Rodzinny defekt apolipoproteiny B100 (FDB).

Przyczyny wtórne to m.in.:

• niedoczynność tarczycy,
• insulinooporność
• cukrzyca typu 2,
• zespół Cushinga,
• zespół nerczycowy
• przewlekła choroba nerek (PChN)
• cholestaza,
• marskość wątroby,
• otyłość,
• zespół metaboliczny,
• styl życia (niezdrowa dieta, brak aktywności fizycznej, używki).

Objawy wysokiego stężenia cholesterolu całkowitego

Hipercholesterolemia przez długi czas może nie dawać żadnych subiektywnych objawów. Często jest tak, że wyraźne dolegliwości pojawiają się już na etapie powikłań miażdżycowych. Symptomy to:

• objawy skórne (żółtaki, rąbek rogówkowy),
• objawy sercowo-naczyniowe (bóle w klatce piersiowej, duszność wysiłkowa, niedokrwienie kończyn),
• objawy neurologiczne (np. zaburzenia mowy).

Najpoważniejsze powikłania utrzymującego się przez długi czas wysokiego poziomu cholesterolu całkowitego to:

• zawał serca,
• udar mózgu niedokrwienny,
• w skrajnych przypadkach nagłe zatrzymanie krążenia.

Przygotowanie do badania

Do badania nie musisz być na czczo, chyba że wymagają tego inne wykonywane oznaczenia lub zalecenia lekarza.

Dzień wcześniej zrezygnuj z intensywnego treningu i postaraj się ograniczyć stres.

Pobranie najlepiej wykonać rano – dzięki temu wynik będzie najbardziej miarodajny.

Cholesterol całkowity normy badania

Przyjęto, że norma cholesterolu całkowitego we krwi powinna wynosić mniej niż 200 mg/dl. Analiza wyników powinna opierać się jednak na wartościach referencyjnych podanych przez laboratorium.

W zależności od stanu chorego i prowadzonej terapii interpretacja wyniku leży w gestii lekarza prowadzącego. Wyników badania cholesterolu całkowitego nie należy interpretować samodzielnie. W ocenie stanu zdrowia ważne są wyniki pozostałych zleconych badań i prowadzone leczenie.

Podwyższone stężenie cholesterolu jest czynnikiem ryzyka miażdżycy i choroby niedokrwiennej serca.

Obniżone wartości cholesterolu występują w:

• niewydolności wątroby,
• w zespole złego wchłaniania,
• nadczynności tarczycy,
• rzadkich chorobach genetycznych: chorobie tangerskiej, zespole Smitha-Lemliego-Opitza.

Wyniki badań dostępne w ciągu 3 dni roboczych