Czas protrombinowy (INR, PT)

Czym jest czas protrombinowy?

Jest to czas krzepnięcia osocza po aktywacji zewnątrzpochodnej drogi krzepnięcia. Ocenia aktywność czynników I (fibrynogen), II (protrombina), V, VII i X.

Wynik wyrażany jest w sekundach (PT), jako wskaźnik protrombinowy w procentach (%) lub – najczęściej – jako INR.

INR to tzw. międzynarodowy współczynnik czasu protrombinowego, wyliczany na podstawie czasu protrombinowego (PT), który pozwala porównywać wyniki między różnymi laboratoriami i bezpiecznie prowadzić leczenie przeciwzakrzepowe.

Rola hemostazy w układzie krzepnięcia

Hemostaza ma w organizmie jedną główną rolę: utrzymać krew tam w naczyniach – płynną na co dzień, ale zdolną szybko utworzyć skrzep, gdy naczynie się uszkodzi.

• Z jednej strony hemostaza zapobiega wykrwawieniu – uruchamia skurcz naczynia, aktywuje płytki i kaskadę krzepnięcia, żeby w miejscu uszkodzenia powstał czop płytkowy i skrzep z włóknika.
• Z drugiej strony pilnuje, by krew pozostała płynna w reszcie układu krążenia – dzięki naturalnym inhibitorom krzepnięcia i fibrynolizie, która rozpuszcza już niepotrzebny skrzep.

Oznaczenie czasu protrombinowego mierzy czas, w którym powstaje skrzep po uszkodzeniu tkanek – zewnątrzpochodną drogę krzepnięcia. Razem z APTT (element wewnątrzpochodnej drogi krzepnięcia) pozwala ocenić całość mechanizmu hemostazy.

Wskazania do badania czasu protrombinowego

Badanie PT/INR warto wykonać zawsze wtedy, gdy występują kliniczne wskazania oceny układu krzepnięcia krwi – szczególnie u osób leczonych doustnymi antykoagulantami, z chorobą wątroby, niedoborem witaminy K lub przed zabiegami.

Na badanie udaj się, jeśli stosujesz warfarynę lub acenokumarol (antagoniści witaminy K) – PT/INR jest podstawowym, „złotym” badaniem do monitorowania bezpieczeństwa i skuteczności tej terapii. Na podstawie wskaźnika INR lekarz dostosowuje dawkę leku, żeby zmniejszyć ryzyko krwawień i zakrzepów.

Poza tym wykonanie badania jest wskazane:

• przy podejrzeniu chorób wątroby, bo to wątroba produkuje m.in. czynniki krzepnięcia II, V, VII i X,
• gdy podejrzewa się niedobór witaminy K (np. zaburzenia wchłaniania, długotrwała antybiotykoterapia, ciężkie niedożywienie),
• przy przedłużonych krwawieniach, samoistnych wybroczynach, krwawieniach z dziąseł lub nosa, aby ocenić, czy przyczyną są zaburzenia krzepnięcia,
•  w diagnostyce zespołu wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (DIC) – zawsze razem z APTT, fibrynogenem, D-dimerami i liczbą płytek,
• w diagnostyce wrodzonych niedoborów czynników II, V, VII, X lub fibrynogenu.

Jak przebiega badanie?

Badanie PT polega na pobraniu krwi z żyły łokciowej pacjenta do specjalnej probówki.

Test mierzy czas (w sekundach), w jakim osocze pacjenta krzepnie po dodaniu tromboplastyny tkankowej (czynnik III) i jonów wapnia – substancji aktywujących zewnątrzpochodną drogę krzepnięcia.

Normy

Zakresy referencyjne różnią się między laboratoriami ze względu na różne metody analityczne.

Zawsze interpretuj wynik PT/INR razem z lekarzem w kontekście objawów i wyników innych badań (np. APTT).

Interpretacja wyniku i przyczyny odchyleń od normy

Poniżej znajdziesz najczęstsze sytuacje, w których PT/INR jest obniżone lub podwyższone oraz możliwe przyczyny takich odchyleń.

PT/INR obniżone (skrócony czas krzepnięcia)

Zachodzi rzadko i ma ograniczone znaczenie kliniczne. Najczęściej wynika z:

• nadmiernego spożycia witaminy K,
• stosowania leków zawierających estrogeny lub hormonalnej terapii zastępczej.

PT/INR podwyższone (wydłużony czas krzepnięcia)

Wydłużenie czasu protrombinowego oznacza, że Twoja krew krzepnie wolniej niż zwykle i może to zwiększać ryzyko krwawień (w zależności od przyczyny i stopnia odchylenia). Najczęstsze przyczyny to:

• leczenie przeciwzakrzepowe (np. warfaryną) – wyższy INR jest wtedy często efektem zamierzonym, zbyt wysokie wartości wymagają jednak korekty dawki,
• choroby wątroby (np. marskość, zapalenie) mogą wydłużać PT, bo w ich przebiegu narząd ten produkuje mniej czynników krzepnięcia,
• niedobór witaminy K np. przy zaburzonym wchłanianiu, ciężkim niedożywieniu lub długiej antybiotykoterapii,
• wrodzone zaburzenia krzepnięcia,
• zespół DIC (uogólnione wykrzepianie naczyniowe) i inhibitory krzepnięcia.

Czasem wysoka wartość INR wynika z błędów przedanalitycznych, np. zbyt małej ilości krwi w probówce. Przy nieoczekiwanym wyniku (np. przy braku objawów wskazujących na zaburzenia układu krzepnięcia) warto powtórzyć badanie.

Jak się przygotować do badania?

By prawidłowo przygotować się do badania krwi:

• bądź na czczo,
• na pobranie przyjdź rano,
• zgłoś lekarzowi przyjmowanie leków przeciwzakrzepowych – ma to istotny wpływ na interpretację wyniku.