Badanie CEA

Czym jest CEA?

CEA, czyli antygen rakowo-płodowy (ang. Carcinoembryonic Antigen), to białko, które w dużych ilościach produkowane jest przez komórki płodu podczas jego rozwoju w łonie matki, przede wszystkim przez komórki trzustki i przewodu pokarmowego rozwijającego się zarodka. Po urodzeniu jego produkcja jest silnie ograniczana i u zdrowego dorosłego człowieka poziom CEA jest bardzo niski.

CEA jest zaliczane do grupy tzw. markerów nowotworowych, czyli substancji, których stężenie we krwi rośnie przy obecności niektórych nowotworów. Jego oznaczanie ma szczególne znaczenie w raku jelita grubego i odbytnicy, ale wzrost CEA obserwuje się też w raku trzustki, piersi, płuc, szyjki macicy i jajników.

Warto wiedzieć, że podwyższone CEA może też występować w stanach nienowotworowych i u zdrowych palaczy, co oznacza, że sam podwyższony wynik nie jest równoznaczny z rozpoznaniem nowotworu.

Kiedy należy wykonać badanie?

Oznaczenie CEA jest szczególnie przydatne w następujących sytuacjach:

• u pacjentów ze zdiagnozowanym rakiem jelita grubego, odbytnicy, wątroby lub piersi przed rozpoczęciem leczenia, aby ustalić tzw. wartość wyjściową do dalszych porównań;
• w trakcie leczenia, aby ocenić, czy terapia przynosi efekty;
• po zakończeniu leczenia, aby monitorować ewentualny nawrót choroby i wczesne pojawienie się przerzutów.

Wartości CEA wracają zazwyczaj do normy w ciągu 1 do 4 miesięcy po radykalnym usunięciu guza. Badanie CEA nie jest stosowane jako badanie przesiewowe u osób zdrowych, ponieważ nie pozwala wykryć nowotworu we wczesnym stadium ani precyzyjnie określić jego rodzaju i miejsca pochodzenia.

Rola CEA w organizmie

Fizjologiczna rola CEA u dorosłego człowieka nie jest do końca poznana. Przypuszcza się, że pełni funkcję ochronną dla nabłonka jelitowego. W warunkach prawidłowych CEA jest produkowane w minimalnych ilościach przez komórki jelitowe, trzustkowe i wątrobowe i w tym zakresie nie wywołuje żadnych objawów ani nie wpływa na funkcjonowanie organizmu.

W komórkach nowotworowych mechanizmy regulujące produkcję CEA zostają zaburzone i białko to zaczyna być wytwarzane w nadmiarze, a następnie przenika do krwiobiegu. Dlatego jego regularne oznaczanie u pacjentów z rozpoznanym nowotworem pozwala lekarzowi śledzić, jak zmienia się aktywność choroby w odpowiedzi na leczenie.

Jak przebiega badanie?

Badanie wykonuje się w Punkcie Pobrań, gdzie personel pobiera próbkę krwi żylnej ze zgięcia łokciowego, tak jak przy standardowym badaniu krwi. Pobrana próbka trafia do laboratorium, gdzie metodą immunochemiczną elektro chemiluminescencyjną (ECLIA) oznaczane jest stężenie CEA.

CEA można też oznaczać w płynie mózgowo-rdzeniowym w diagnostyce nowotworów ośrodkowego układu nerwowego, a w płynie opłucnowym w diagnostyce zapalenia opłucnej wywołanego przerzutami raka płuca lub piersi. W tych przypadkach materiał do badania pobierany jest przez lekarza podczas specjalistycznej procedury.

Normy

Wartości referencyjne CEA w surowicy krwi:

Palenie papierosów fizjologicznie podnosi poziom CEA, dlatego dla palaczy obowiązuje wyższy próg wartości prawidłowych.

Pamiętaj, że wartości referencyjne mogą się nieznacznie różnić między laboratoriami ze względu na zastosowane metody analityczne. Interpretację wyników zawsze pozostaw lekarzowi.

Prawidłowy poziom CEA

Prawidłowy poziom CEA u osoby bez rozpoznanej choroby nowotworowej oznacza, że w chwili badania nie ma biochemicznych oznak aktywnej choroby nowotworowej produkującej ten marker. U pacjentów leczonych z powodu nowotworu prawidłowy lub malejący poziom CEA w kolejnych oznaczeniach świadczy o dobrej odpowiedzi na leczenie.

Należy pamiętać, że prawidłowy CEA nie wyklucza obecności nowotworu we wczesnym stadium, ponieważ wczesne zmiany nowotworowe często nie powodują jeszcze wzrostu tego markera.

Objawy przy prawidłowym poziomie

Prawidłowy poziom CEA u osoby bez rozpoznanej choroby nowotworowej nie wymaga dalszej diagnostyki onkologicznej wyłącznie na podstawie tego badania. U pacjentów będących pod opieką onkologiczną prawidłowy i stabilny CEA jest sygnałem, że leczenie przebiega pomyślnie, jednak regularne kontrole i decyzje o dalszym postępowaniu podejmuje lekarz prowadzący.

Przyczyny podwyższonego CEA

Podwyższone CEA może mieć zarówno przyczyny nowotworowe, jak i nienowotworowe.

Do nowotworowych przyczyn wzrostu CEA należą przede wszystkim:

• rak jelita grubego i odbytnicy,
• rak trzustki,
• rak piersi,
• rak płuca,
• rak szyjki macicy,
• rak jajników, zwłaszcza w zaawansowanych stadiach z przerzutami odległymi.

Do nienowotworowych przyczyn podwyższonego CEA należą:

• stany zapalne różnych narządów,
• marskość wątroby,
• wrzód żołądka,
• wrzodziejące zapalenie jelita grubego,
• polipy odbytnicy,
• rozedma płuc,
• łagodne guzy piersi,
• zapalenie trzustki lub pęcherzyka żółciowego.

Podwyższone CEA obserwuje się też u zdrowych palaczy papierosów, co wynika z drażniącego działania dymu tytoniowego na błony śluzowe.

Objawy wysokiego CEA

Samo podwyższone CEA nie wywołuje żadnych objawów, jest wyłącznie wskaźnikiem laboratoryjnym. U pacjentów z aktywną chorobą nowotworową narastający poziom CEA podczas leczenia może wskazywać na słabą odpowiedź na terapię lub zwiastować nawrót choroby.

Mimo wszystko to lekarz onkolog podejmuje decyzję o dalszym postępowaniu na podstawie całości obrazu klinicznego. Ewentualne dolegliwości, które odczuwa pacjent, zależą od rodzaju i lokalizacji choroby nowotworowej.

Jak się przygotować do badania?

• Badanie CEA wykonuje się rano, na czczo.
• Przed badaniem warto poinformować personel Punktu Pobrań o paleniu papierosów, ponieważ u palaczy obowiązuje wyższy zakres wartości referencyjnych.

Przebieg badania CEA

Materiałem do badania CEA jest krew z żyły łokciowej. Odbywa się to zgodnie z procedurą: odkażenie skóry, założenie opaski uciskowej, ucisk w miejscu pobrania, pobranie krwi z żyły łokciowej do probówki, przyłożenie gazika i ucisk w miejscu pobrania.

Przygotowanie do badania CEA

• Badanie polega na pobraniu krwi do probówki EDTA, zgodnie z procedurą pobrania: odkażenie skóry, założenie opaski uciskowej oraz ucisk w miejscu pobrania po zakończeniu procedury trwa kilka minut.
• Czas trwania pobrania krwi to około kilka - kilkanaście sekund.
• W przypadku nieprawidłowego przygotowania do badania uzyskany wynik nie będzie w pełni miarodajny.

Pobrania należy dokonać w godzinach porannych.

Wymagane przygotowanie:

1. 1. Badanie CEA nie wymaga specjalnego przygotowania. Pacjent nie musi być na czczo. Jednak zaleca się, by przed samym pobraniem krwi nie spożywać posiłków. Dozwolone jest wypicie niewielkiej ilości wody w godzinach porannych.
   2. Palenie tytoniu może zwiększać stężenie CEA, dlatego lekarz może zalecić, by unikać palenia w krótkim okresie przed wykonaniem testu.
   3. Pobranie krwi należy przeprowadzić w godzinach porannych.
   4. Przed badaniem pacjent powinien pozostawać w spoczynku przez 10 – 15 minut (pozycja siedząca).

Wynik badania poziomu CEA

• Wynik badania dostępny w ciągu 3 dni roboczych.
• Możliwość odbioru wyniku w recepcji uprzednio wybranego Centrum,
• Możliwość dostępu do wyniku online. Należy zgłosić się do recepcji w celu wygenerowania hasła dostępowego w wybranym Centrum.

Wyniki badań należy skonsultować z lekarzem.